Ishlab chiqarish tarmoqlari shakllanishi va rivojlanishi

Slayd 1

Ishlab chiqarish tarmoqlarining shakllanishi va rivojlanishi

Slayd 2

№
Davrlar
Insonlar va tabiiy muhit o’zaro munosabatlari xususiyatlari
Muddat oralig’i
V
Fan-texnika taraqqiyoti yuz bergan zamonaviy davr
Ishlab chiqarishning texnik asosida tub o’zgarishlarning yuzaga kelishi;
«jamiyat – tabiiy muhit» tizimida keskin burilishlarning yuz berishi.
XX asr yarmidan boshlab.
IV
Sanoat inqilobi bilan bog’liq bo’lgan davr
Sanoat korxonalari soni va urbanizatsiya darajasining ortib borishi;
geografik qobiqqa bo’lgan salbiy ta’sirning kuchayishi;
ekin maydonlari hajmining keskin ko’payishi.
XVIII asr o’rtalaridan XX asr yarmigacha.
III
O’rta asrlar davri
Agrar munosabatlarning yanada kuchayishi, o’rmonlarning yoppasiga kesib yuborilishi, ikkilamchi tabiiy resurslardan foydalanishga o’tish, oykumenalar chegaralarining kengayishi
O’rta asrlar
II
Qishloq xo’jaligi inqilobi bilan bog’liq bo’lgan davr
Insonlarning asosiy qismi dehqonchilik bilan bog’liq sohalarda faoliyat olib bora boshlaydilar;
tabiiy landshaftlarga sekin-astalik bilan ta’sir etishning boshlanishi
6-8 Ming yillar avval
I
O’zlashtiruvchi xo’jalik davri
Termachilik, ovchilik, baliqchilik sohalarining yuzaga kelishi;
insonlarning tabiatga moslashuvining yuz berishi
Taxminan 30 ming yil avval
Jamiyat va tabiiy muhit o’rtasidagi munosabatlar natijasida yuzaga kelgan asosiy davrlar

Slayd 3

Bundan 10 ming yil oldin insoniyat barcha materiklarga tarqalib bo‘lgan, ilk xo‘jalik faoliyati turlari keng tarqalgan edi. Bu davrda yerning tektonik harakatlari ta’sirida Amerika va Avstraliya qit’alari ko‘p ming yillar davomida umumiy taraqqiyotdan ajralib qoldi.
Taxminan 10 ming yil oldin insoniyat tarixida inqilobiy o‘zgarish ro‘y berganligi ta’kidlanadi. Bu davrda inson iste’molchidan ishlab chiqaruvchiga aylandi. Lekin bu jarayon bir necha ming yillab vaqtni o‘z ichiga oladi. Ishlab chiqaruvchi xo‘jalik faoliyatiga o‘tish quyidagi muhim omillar bilan bog‘liq:
Takomillashgan mehnat qurollarining paydo bo‘lishi va insonning atrof-muhit haqida ko‘pgina biimlarga ega bo‘lganligi;
O‘simliklarning madaniylashishga va hayvonlarning xonakilashuvga moyil turlari odamning diqqatini o‘ziga tortganligi;
Ishlab chiqaruvchi xo‘jalik faoliyatiga o‘tishga ta’sir etgan eng muhim turtki bo‘lib, atrof-muhitning o‘zgarishi va an’anaviy ov mashg‘uloti uchun noqulay holatga kelishi hisoblanadi. Bu davrda ko‘plab ov hayvonlarining turlari butunlay qirilib ketganligi faktdir.

Slayd 4

№
Hudud
Eradan ming yil oldin
1
Shimoli-g‘arbiy Tailand
10-6
2
Old Osiyo va Sharqiy O‘rta yer dengizi qirg‘oqlari
8-6
3
Hindixitoy
7-6
4
Indoneziya
7-6
5
Eron va Markaziy Osiyo
6-5
6
Nil vodiysi
5-4
7.
Hind daryosi vodiysi
5-3
8.
Sharqiy Xitoy
4-1
9.
Meksika
4-1
10
Peru
4-1
Eng qadimgi dehqonchilik o‘choqlari

Slayd 5

Buyuk daryolar tsivilizatsiyasi alohida e’tiborga va tahlilga molik bo‘lib, bunda turli omillar o‘z ta’sirini o‘tkazgan. Xususan:
Allyuvial tuproqlarning unumdorligi;
Xo‘jalik rivojlangan hududlarning tabiiy himoyalanganligi (tog‘lar, sahro, dengiz);
Ichki aloqalar uchun qulay bo‘lgan yagona, kompakt hududda joylashganligi;
Hududdagi agroiqlimiy resurslarning ko‘p sonli aholi ehtiyojlarini qondirish salohiyatiga egaligi

Slayd 6

Insoniyatning birlamchi agrar xo‘jalik faoliyati tarixini shartli ravishda to‘rt bosqichga ajratish mumkin.
Birinchi bosqich – agrar ishlab chiqarish va uning rivojlanishi uchun zarur sharoitning yaralishi;
Ikkinchi bosqich – ibtidoiy iqtisodiyotning tarkib topishi. Bu davrda maxsus ish qurollari ya’ni texnika bo‘lmagan, xo‘jalik ekstensiv ravishda, doimo yangi-yangi hududlardan foydalanish hisobiga rivojlangan;
Uchinchi bosqich – gullab-yashnash davri, ya’ni dehqonchilik – chorvachilik xo‘jaligining keng takomil topishidir. Bu davrda qishloq xo‘jaligi ko‘p tarmoqli ko‘rinishga o‘ta boshladi. Xo‘jalik yuritishning yangi tiplari: o‘rmonlarni olov bilan tozalash, almashlab ekish, sug‘orma dehqonchilik, yaylov va uyda boqiladigan chorvachilik shakllandi. Bu bosqich to sanoat davrigacha davom etdi.
To‘rtinchi bosqich – stabilizatsiya bosqichi. 17-18 Asrlarda sanoatning ahamiyati orta bordi va nooziq – ovqat sektori jadal rivojlandi, shaharlar ko‘paydi.

Slayd 7

№
Metall nomi
Eramizgacha ming yil oldin
1
Mis
8-7
2
Qo‘rg‘oshin
7-6
3
Oltin, kumush
6
4
Qalayi, bronza, rux
3
5
Temir
2
Metallga ishlov berishning boshlanishi

Slayd 8

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 9

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda