Sportchilarni tanlab olishda fiziologik ko’rsatkichlar tahlili

Slayd 1

Sportchilarni tanlab olishda fiziologik ko‘rsatkichlarning tahlili

Slayd 2

Reja:
Sportchilarni tanlab olish tizimi va uning ahamiyati
Fiziologik ko‘rsatkichlar va ularning sport salohiyatiga ta’siri
Fiziologik ko‘rsatkichlarni tahlil qilish usullari va ularning seleksiya jarayonidagi roli

Slayd 3

Jismoniy tarbiya va sport, shug‘ullanuvchilarga ta’sir ko‘rsatish
Vositalari va shakllarining turli-tumanligi bilan namoyon bo‘ladi.
Jismoniy tarbiya va sportning maqsadi va mazmuni, vositalari
Va shakllari, tarqalishi va samaradorligini tashqi muhit, kundalik
Turmush, ovqatlanish, yosh va jins bilan o‘zaro bog‘liq holda ko‘rib
Chiqish lozim.

Slayd 4

Tananing fizik salohiyati, yurak-qon tomir tizimi, nafas olish tizimi, muskullar chidamliligi va kuchi hamda biokimyoviy va gormonal jarayonlar sportchilarni tanlab olishda asosiy mezonlardan biridir. Fiziologik ko‘rsatkichlar sportchining kim ekanini, nechta resurslari borligini, u qanday sharoitda ishlay olishini, qanchalik chidamli ekanligini bildiradi.

Slayd 5

Ushbu ko‘rsatkichlarni aniqlash tanlash jarayonida sportchining kelajagini, ijobiy natijalar ko‘rsatish imkoniyatini prognoz qilishga xizmat qiladi. Tanlov jarayoni ayniqsa yosh sportchilarda muhim, chunki bu jarayonda irsiy omillar, rivojlanish davri, o‘sish tezligi, organizmning moslashuvi kabi omillar ham parallel ravishda baholanadi.

Slayd 6

Avvalo, sport turiga qarab talab qilinadigan fiziologik ko‘rsatkichlarning spektri farq qiladi. Masalan, yugurish, suzish yoki velosport kabi chidamlilik (aerob) talab qiladigan turlarda maksimal kislorod iste’moli (Vo₂ max) eng muhim omillardan biri hisoblanadi. Agar sport turi kuchli tezlik, kuch, anaerob quvvat talab qilsa (masalan, sprint, og‘ir atletika, futbolning ayrim pozitsiyalari), unda kuch, tezlik, tez tiklanish qobiliyati va anaerob faoliyat kuchi muhim bo‘ladi.

Slayd 7

Shuning uchun, sportchining tanlanishida fiziologik ko‘rsatkichlar faqat laboratoriyalardan olingan ru-hol ko‘rsatkichlar emas, balki sport turining xususiyatiga mos ravishda tahlil qilinishi lozim.

Slayd 8

Vo₂ max, ya’ni maksimal kislorod iste’moli, tanadangina yoki kilogrammga nisbatda, sportchining aerob potentsialini, yurak va o‘pkaning kislorodni tananing faol mushaklariga yetkazish qobiliyatini belgilaydi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, atlet va nafaqat sportchilar o‘rtasida Vo₂ max sezilarli darajada farq qiladi — sportchilarda bu ko‘rsatkich yuqoriroq bo‘ladi. Masalan, futbolchilar va voleybolchilar kabi jamoaviy sport turlarida Vo₂ max yuqori bo‘ladi, chunki o‘yin davomida yog‘ingarchilik va turli intensivlikdagi harakatlar bo‘ladi.

Slayd 9

Shuningdek, tananing antropometrik ko‘rsatkichlari ham muhim. Masalan, tana uzunligi (boyi), vazni va Bmi, tana yog‘ madaniyasi (% yog‘ massa), mushak massasining miqdori va taqsimlanishi. Bu ko‘rsatkichlar sportchining kuchi, chidamliligi, harakatlardagi yengillik / og‘irlik muvozanatini, mushaklar faoliyatining samaradorligini belgilaydi. Masalan, futbolchilarda turli pozitsiyalar uchun tana uzunligi va massasi farqlari ko‘riladi.

Slayd 10

Nafas olish tizimi va yurak-qon tomir tizimi faoliyati: Yurak urish tezligi (dam olishdagi va maksimal / yuk ostidagi), nafas olish chastotasi, o‘pka hajmi va kapasiteti, ventilatsiya (nafas olish/chiqarish), kislorod va karbonat angidrid almashuvi, oksigen impulsasi (bir yurak urishi bilan qancha kislorod tashiladi), anaerob va aerob chegaralar (aerobik va anaerobik threshold) kabi ko‘rsatkichlar. Bu jihatlarda yurakning maksimal urish chastotasi va yurak-qon tomir tizimining qay darajada stressga chidamliligi muhimdir.

Slayd 11

Muskul kuchi, chidamlilik va tiklanish qobiliyati ham sportchining umumiy salohiyatini belgilaydi. Kuch mushaklar faoliyati, mushak tolalari tarkibi (tez tolali va sekin tolali mushak tolalari), ularning o‘sishi, mushak massasining hajmi va qarshilikka chidamlilik mushaklar chidamiga bog‘liq. Sportchining mashg‘ulot davomiyligi va intensivligi oshgani sari tiklanish qobiliyati, charchoqdan keyin mushak va yurak qon tomir tizimi tiklanishi qanday bo‘lishi ham baholanadi. Ba’zan mushaklarda kislota (laktat) hosil bo‘lishi va undan qutulish sur’ati, laktat threshold miqdori ham ko‘rib chiqiladi.

Slayd 12

Biokimyoviy va gormonal ko‘rsatkichlar ham muhim, ayniqsa professional sportchilarda. Masalan, qon tarkibi – gemoglobin miqdori, qon gematokriti, qizil qon hujayralar miqdori – agar yuqori bo‘lsa, kislorod tashish imkoniyati yaxshilanadi. Qon glukoza darajasi, elektrolitlar (natriy, kaliy, xlor) balansining saqlanishi, laktat darajasi, kreatinkinaza, kreatin fosfokinaza kabi mushak shikastlarini yoki kuch yuklarini ko‘rsatuvchi fermentlar, shuningdek stress gormonlari (kortizol) va o‘sish gormonlari, tiroksin kabi metabolizmni tartibga soluvchi gormonlar baholanadi.

Slayd 13

Slayd 14

Shuningdek, seleksiya jarayonida yosh va jins omillari hisobga olinadi. Yosh sportchi organizmning rivojlanish bosqichida bo‘ladi — o‘sish sur’ati, skelet va mushaklar rivojlanishi, endokrin tizimning ishlashi, genetika kabi omillar muhim. Jins bo‘yicha erkak va ayollarda tipik fiziologik farqlar mavjud: ayollarda odatda yog‘ miqdori yuqoriroq bo‘ladi, mushak massasining ulushi pastroq bo‘ladi, yurak o‘lchami va yurak urish tezligi, Vo₂ max darajalari erkaklarda ko‘proq bo‘ladi. Seleksiya mezonlari shu farqlarni inobatga olgan holda yosh-guruhlar va jins bo‘yicha normativlar yaratiladi.

Slayd 15

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 16

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda