Sportchilarda antropometrik diagnostika usullari

Slayd 1

Sportchilarning morfologik ko‘rsatkichlarini diagnostikasi (antropometriya)

Slayd 2

Reja:
Antropometriya tushunchasi va uning sportdagi ahamiyati
Sportchilarda asosiy morfologik ko‘rsatkichlarni o‘lchash usullari
Olingan antropometrik ma’lumotlarni tahlil qilish va ularni sportchilarni tanlashda qo‘llash

Slayd 3

Sportchilarda morfologik ko‘rsatkichlar diagnostikasi – ya’ni antropometriya – bu sportchilarning tana tuzilmasi, tana tarkibi va tana nisbatlarini o‘lchash, baholash orqali ularning salohiyatini aniqlash, tayyorgarlik jarayonini boshqarish, salomatlikni saqlash va tanlov jarayonlarini optimallashtirish maqsadida qo‘llaniladigan ilmi metodik vositadir.

Slayd 4

Antropometriya so‘zi yunoncha «anthropos» – inson va «metron» – o‘lchovdan kelib chiqqan bo‘lib, inson tanasining o‘lchovli (quantitative) ko‘rinishlarini o‘rganadi. Sportshunoslikda antropometriya asosan somatometriya – ya’ni tirik inson tanasining uzunliklari, massalari, o‘lchov aylanalari, qalinliklari kabi ko‘rsatkichlarini o‘lchash bilan shug‘ullanadi. Shu bilan birga tana tarkibi – yog‘, mushak, suyuqlik, mineral moddalar (masalan, suyak massasi) kabi qismlarga ajratish, somatotip (tana tuzilmasining tipi: endomorf, mezomorf, ektomorf) aniqlash kabi jihatlar ham muhim.

Slayd 5

Sportchi tayyorgarligi jarayonida antropometrik diagnostika bir necha sababga ko‘ra muhim: birinchidan, tana tuzilmasi bo‘yicha individual xususiyatlarni – masalan, bo‘yi, vazni, suyak va mushak massasining mutanosibligi – aniqlash, ya’ni ularning kuchli tomonlari va kamchiliklarini ko‘rish;
Ikkinchidan, tana tarkibi – yog‘ miqdori, mushaklar, suyak massasi va suyuqlik komponentlari – bo‘yicha ma’lumot, chunki yuqori mushak massasi va past yog miqdori ko‘plab sport turlarida fizik quvvat va chidamlilikni oshiradi.

Slayd 6

Uchinchidan, sportchining o‘sish va rivojlanish bosqichlarini baholash – ayniqsa yosh sportchilarda;
To‘rtinchidan, taniq tannosib (somatotip) va sport turiga mos tana tuzilmasini aniqlash – tanlov va ixtisoslashtirish jarayonida; beshinchidan, tayyorgarlik rejasini moslashtirish, ya’ni qaysi mushak guruhlarini kuchaytirish zarurligini, qaysi qismlarda yog massasini kamaytirish kerakligini belgilash; oltinchidan, jarohatlar oldini olish – tana nisbatlari va be‘zalar ortiqcha yuklamalar, noto‘g‘ri taqsimlangan yuk natijasida kelib chiqqan stress hollari mavjud bo‘lishi mumkin.

Slayd 7

Slayd 8

Sportchilarda asosiy morfologik ko‘rsatkichlarni o‘lchash usullari turlicha. Eng oddiy va keng tarqalganlari: tana uzunligi (bo‘y), tana og‘irligi (vazn), tananing vertikal uzunligi, tana qismlarining uzunliklari – oyoq uzunligi, qo‘l uzunligi, torso (tana tanasi) uzunligi, turli tana qismlarining aylana o‘lchamlari – bo‘yin, ko‘krak, bel, son, pastki oyoq, qo‘l bilagi, bilka, shuningdek teri osti yog qatlami qalinligi (skinfold o‘lchovlari).

Slayd 9

Olingan antropometrik ma’lumotlarni tahlil qilish va ularni sportchilarga tanlashda qo‘llash – bu jarayon ham bir qator bosqichlardan iborat. Avvalo normativ ma’lumotlar yoki ma’lumotlar bazasi bo‘lishi kerak: yosh guruhlari, jins, sport turi bo‘yicha standartar (percentillar, somatotip modul) ko‘rsatkichlar. Masalan, bir tadqiqotda 898 sportchidan iborat guruhda turli sport turlarida tana massasi, bo‘y, tana tarkibi uchun 5-, 25-, 50-, 75-, 95‑percentillar aniqlangan.

Slayd 10

Shunday standartar bo‘lsa, yangi sportchi o‘lchovlarini u bilan solishtirib, uning qaysi darajada turishini aniqlash mumkin. Keyin sport turi va ixtisosiga mos parametrlar belgilash zarur: masalan, suzuvchilar uchun qo‘l uzunligi va ko‘krak kengligi, yuguruvchilar uchun oyoq uzunligi va tana massasi juda muhim. Shuningdek, functional göstergeler – yuzaga keladigan kuch, chidamlilik, tezlik, nafas olish-qurilishi funksiyalari bilan morfologik ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganiladi.

Slayd 11

Somatotip – tana tuzilmasining turi – ko‘plab sportshunoslik tadqiqotlarida ishlatiladi. Somatotip komponentlari: endomorfizm (yogli to‘qimalar), mezomorfizm (mushak-zotga xos rivojlanish), ektomorfizm (ingichka, uzunlikga moyillik). Misol uchun, sikl sport turlarida (yuguruv, suzuv, velosiped) odatda ektomorf mezomorf tip ko‘rinadi, og‘ir atletika va kuch turlarida mezomorf-endomorf hushyorligi.

Slayd 12

Sportchilarning morfologik diagnostikasi zamonaviy sportshunoslikda demakdirki, doimiy monitoring, ya’ni tayyorgarlik jarayonining boshidan oxirigacha, ochiq musobaqalarga tayyorlanish davrlarida, tiklanish davrlarida o‘lchovlarni qayta-qayta olish lozim. Bunday dinamika sportchining o‘sishi, rivojlanishi, tana o‘zgarishlari, mashq yuklamalariga moslashuvi yoki ortiqcha yuklanish natijasidagi salbiy holatlar – masalan ortiqcha yoglanish, mushak massasining yetishmasligi, suyuqlik muvozanatining buzilishi – haqida signal bo‘lishi mumkin.

Slayd 13

Sportchining ixtisoslashuvi – masofa, sport turi (masalan, kuch, chidamlilik, tezlik, bardoshlik, kombinatsiyalangan sport turlari) – morfologik ko‘rsatkichlarga ko‘ra farq qiladi. Misol uchun, suzuvchilarda uzoq masofalar va sprinterlar morfologik profil jihatdan turlicha: sprinterlarda mushak kütlasi, tana vazni va kuch ko‘rsatkichlari yuqori bo‘lishi mumkin; uzoq masofalarga ixtisoslashganlarda esa tana yog miqdori pastroq, mushak massasi nisbatan chidamlilik uchun mos, suyak zichligi va yurak-o‘pka chidamliligi muhim. Bunday farqlarni o‘lchash va tahlil qilish trening rejasini optimallashtirishda muhim.

Slayd 14

Xulosa
O‘laroq, sportchilarning morfologik ko‘rsatkichlarini diagnostikasi (antropometriya) sportshunoslik, meditsina va biologiya kesishmasida joylashgan muhim yo‘nalish bo‘lib, u sportchining tanasini o‘lchashdan tortib, tana tarkibi va nisbatlarini aniqlash, tanlov va tayyorgarlik rejasini tuzishga, jarohat va charchoq xavfini kamaytirishga va raqobatbardoshlikni oshirishga xizmat qiladi.

Slayd 15

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 16

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda