Sakrash turlari texnikasi

Slayd 1

Sakrash turlarini texnikasi

Slayd 2

Reja:
Uzunlikka sakrash turi
Uch xatlab sakrash texnikasi
Balandlikka sakrash texnikasini o’rgatish
Langar cho’p bilan sakrash texnikasini o‘rgatish

Slayd 3

Uzulikka sakrash sportning eng qadimiy va asosiy texnik harakatlaridan biri bo‘lib, turli yosh va malakaga ega sportchilar uchun jismoniy tayyorgarlik va musobaqalarda natijani belgilovchi muhim element hisoblanadi. Uzulikka sakrashning turlari sportchilar maqsadi, musobaqa shartlari va texnik imkoniyatlariga qarab farqlanadi. Umuman olganda, uzulikka sakrash turlari asosan uch bosqichli taqsimlanadi: vertikal sakrashlar, gorizontal sakrashlar va maxsus kombinatsiyalangan sakrashlar. Vertikal sakrashlar sportchining balandlikka erishish qobiliyatini namoyon qiladi va odatda basketbol, voleybol, gimnastika va yengil atletika sohalarida keng qo‘llaniladi. Ushbu turdagi sakrashlarda sportchi oyoqlari yordamida maksimal balandlikka ko‘tarilib, havo fazosida tanani muvozanatda ushlab turish, qo‘l va oyoqlardan samarali foydalanish orqali texnikani to‘liq bajarishi zarur. Vertikal sakrashlar asosida yuqoriga sakrash (high jump) va turli gimnastik harakatlar joylashadi, bunda mushaklarning kuchi, tezligi va koordinatsiyasi hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.

Slayd 4

Gorizontal sakrashlar esa sportchining masofani o‘tishi, ya’ni uzunlik bo‘yicha siljishi bilan bog‘liq bo‘ladi. Ushbu tur eng ko‘p yengil atletika va kurash, jismoniy tarbiya mashqlarida qo‘llaniladi. Gorizontal sakrashlar turlicha bo‘lib, ularning ichida oyoqlarni bir-biridan ajratmasdan yoki ajratib sakrash, ikki oyoqli sakrash, orqa tomonga sakrash kabi shakllar mavjud. Masalan, uzunlikka sakrash (long jump) sportchining tezlik, kuch va koordinatsiya qobiliyatlarini birlashtiradi, uchish va qo‘nish texnikasini mukammal bajarishni talab qiladi. Gorizontal sakrashlarda tananing havo fazosida muvozanatni saqlashi, oyoqlarni va qo‘llarni to‘g‘ri joylashtirish, qo‘nish jarayonida energiya sarfini kamaytirish muhimdir.

Slayd 5

Maxsus kombinatsiyalangan sakrashlar turiga esa balandlik va uzunlikni bir vaqtning o‘zida oshirishni talab qiladigan murakkab harakatlar kiradi. Bu turdagi sakrashlar ko‘pincha sport gimnastikasi, akrobatika va yengil atletika poligonlarida qo‘llaniladi. Kombinatsiyalangan sakrashlarda sportchi nafaqat balandlik va masofani oshiradi, balki havo fazosida turli burilishlar, burilishli sakrashlar va boshqa murakkab texnik elementlarni bajaradi. Bunday sakrashlar sportchidan yuqori darajada kuch, tezlik, koordinatsiya va refleks talab qiladi. Shu bilan birga, kombinatsiyalangan sakrashlarda tayyorlov mashqlari murakkab bo‘lib, ular avvaldan bosqichma-bosqich o‘rganilishi va takrorlanishi zarur.

Slayd 6

Uzulikka sakrashlarning boshqa bir muhim tasnifi esa sakrashni boshlash texnikasiga qarab amalga oshiriladi. Sportchilar odatda turli sakrash boshlash texnikasidan foydalanadilar: oyoqlardan parallel sakrash, bir oyoqdan sakrash, sprintdan tezlik bilan sakrash, burilishli sakrash va aralash texnikalar. Har bir texnika o‘zining afzalliklari va murakkablik darajasiga ega bo‘lib, sportchining jismoniy tayyorgarligi, mushaklarning rivojlanishi va koordinatsiyasiga qarab tanlanadi. Masalan, yuqori balandlikka sakrashda oyoqlardan parallel sakrash afzal hisoblanadi, uzunlikka sakrashda esa tezlik bilan bir oyoqdan sakrash ko‘proq qo‘llanila

Slayd 7

Uch xatlab sakrash – atletikada kuch, tezlik va koordinatsiyani birlashtirgan texnikaga ega bo‘lgan sakrash turidir. Ushbu turdagi sakrashda sportchi bir sakrashda uch marta yer bilan aloqada bo‘lib, oxirgi sakrashda maksimal masofaga erishadi. Uch xatlab sakrash texnikasi ikki asosiy element – yugurish tezligi va sakrash ketma-ketligini to‘g‘ri muvofiqlashtirishga asoslanadi.
Uch xatlab sakrash texnikasi uch bosqichga bo‘linadi: birinchi sakrash – oyoqdan turib sakrash va oldinga siljish; ikkinchi sakrash – oyoq bilan yana yerga tushib, keyingi sakrashga tayyorgarlik; uchinchi sakrash – oxirgi sakrash orqali maksimal masofaga erishish. Har bir bosqichning o‘ziga xos koordinatsiyasi va tananing harakat yo‘nalishi mavjud bo‘lib, ular to‘g‘ri bajarilgan taqdirda sportchi maksimal natijaga erishadi.
Yugurish bosqichi uch xatlab sakrashning tayanch nuqtasi hisoblanadi. Bu bosqichda sportchi boshlang‘ich tezlikni oshiradi, oyoq bilan yerga kuch bilan bosish orqali sakrash uchun zarur impuls hosil qiladi. Yugurish tezligi qancha yuqori bo‘lsa, uch xatlab sakrash masofasi shuncha oshadi. Shu bois sportchilar tezlikni saqlash va tana muvozanatini ushlab turish bo‘yicha maxsus mashqlarni bajaradilar.
Uch xatlab sakrash texnikasi

Slayd 8

Sakrash texnikasining har bir bosqichi muvozanat, koordinatsiya va tana burchaklarini to‘g‘ri sozlashga bog‘liq. Birinchi sakrashda oyoq kuch bilan yerga bosiladi va tananing oldinga siljishi maksimal darajada ta’minlanadi. Ikkinchi sakrashda oyoq bilan yerga qo‘nish burchagi va tana holati oldingi sakrash impulsini yo‘qotmaslikka qaratilgan bo‘lishi kerak. Uchinchi sakrashda esa sportchi yuqori va uzoq sakrashga erishish uchun qo‘l va oyoqlarni sinxron ravishda harakatlantiradi.

Slayd 9

Uch xatlab sakrashda muvaffaqiyatli natija uchun maxsus tayyorgarlik talab qilinadi. Bu tayyorgarlik kuch, tezlik, chidamlilik va koordinatsiya mashqlarini o‘z ichiga oladi. Shuningdek, uch xatlab sakrash texnikasini mukammal o‘zlashtirish uchun maxsus repetitsiyalar va takroriy mashqlar zarur bo‘ladi.
Uch xatlab sakrash texnikasi yuqori darajada jismoniy tayyorgarlik, koordinatsiya va texnik bilimni talab qiladi. Har bir bosqichning to‘g‘ri bajarilishi, yugurish tezligi va sakrash impulsining maksimal ishlatilishi orqali sportchi sakrash masofasini oshiradi va natijaga erishadi. Shu sababli uch xatlab sakrash – kuch, tezlik va texnikani uyg‘unlashtirgan murakkab va samarali atletika turidir.

Slayd 10

Balandlikka sakrashga tayyorgarlik
Sakrash texnikasini o‘rgatishdan oldin mushaklar, bo‘g‘imlar va asab tizimi tayyor bo‘lishi zarur. Shu bois quyidagi mashqlarni kiritish tavsiya etiladi:
Yumshoq yugurish va sakrashlar – oyoq mushaklarini isinish va oyoq bilagi bo‘g‘imlarini faollashtirish.
Cho‘zish mashqlari (streching) – oyoq, bel va orqa mushaklarini cho‘zish.
Asosiy mushaklarni mustahkamlash – oyoq, qorin va orqa mushaklarini kuchaytirish uchun squats, lunges, plank mashqlari.

Slayd 11

Balandlikka sakrash texnikasi bir necha muhim qismga bo‘linadi:
A) Tayanch va kuch yig‘ish
Oyoqlarni elkaga kengligida joylashtirish.
Tizza va sonlarni egib, tayanch holatiga kelish.
Qo‘llarni orqaga cho‘zib, energiya yig‘ish.
B) Sakrash
Oyoqlar bilan kuchli tepib, tizzalarni yuqoriga ko‘tarish.
Qo‘llarni yuqoriga va oldinga silkib, tananing sakrash balandligini oshirish.
Oyoq mushaklarining maksimal kuchi bilan yerga tepish.
C) Havoda pozitsiya
Tana to‘g‘ri, biroq biroz oldinga egilgan holatda.
Qo‘llar havoda balandlikni ushlashga yordam beradi.
Oyoqlarni bir oz bukilgan holatda saqlash.
D) Qaytish (yerga qo‘nish)
Tizzalarni biroz egib, zarbani yumshatish.
Oyoq uchlari bilan qo‘nishdan saqlanish, to‘liq oyoq bilan yerga tushish.
Qaytishda qo‘llarni tana bo‘ylab erkin harakatlantirish.
Balandlikka sakrashning asosiy texnikasi

Slayd 12

Balandlikka sakrashni o‘rgatish metodlari
Bosqichma-bosqich o‘rgatish
Avval faqat tayanch va kuch yig‘ish mashqlarini o‘rgatish.
Keyin yerga yengil sakrashlar, masofani oshirish.
Oxirida balandlikni maksimal oshirish.
Vizual namoyish
Murabbiy yoki tajribali sportchi tomonidan namoyish qilish.
Videolar orqali to‘g‘ri texnikani ko‘rsatish.
O‘yin va raqobat bilan mashqlar
Masalan, kim balandroq sakray olishini o‘lchash.
Bu motivatsiyani oshiradi va texnikani tezroq egallashga yordam beradi.
Oyoq kuchini oshirish mashqlari
Plyometrik mashqlar (box jumps, jump squats).
Tana vaznini ishlatib sakrashlar.

Slayd 13

Langar cho‘p bilan sakrash texnikasi
Uskuna va jihozlar tayyorlash:
Langar cho‘p – odatda yog‘och yoki metall, eng ko‘p 1,5–2 metr uzunlikda, o‘rta qalinlikda bo‘ladi.
Cho‘pning pastki qismi yerga mustahkam joylashtiriladi, yuqori qismi esa sakrash uchun qo‘llaniladi.
Yassi va tekis joy tanlanadi, xavfsizlik uchun atrofga yumshoq mat yoki gilam qo‘yiladi.
Tayyorlanish pozitsiyasi:
Sportchi cho‘pni ikkala qo‘li bilan mahkam ushlaydi.
Oyoqlar biroz yelka kengligida, tizzalar yengil bukilgan holda turadi.
Tanani to‘g‘ri ushlab, ko‘krak va qorin mushaklari tarang bo‘ladi.
Sakrashga tayyorgarlik:
Cho‘pni pastga bosib, uni orqaga va oldinga egib, mexanik kuchni yig‘ish.
Buholatda sportchi sakrash uchun energiyani to‘playdi.

Slayd 14

Sakrash jarayoni:
Orqaga va pastga cho‘pni egib, tanani biroz egib olish orqali impuls hosil qilinadi.
Keyin qo‘llar bilan cho‘pni oldinga itarish va oyoqlar bilan yerga qo‘shilgan kuchni qo‘llab, yuqoriga sakrash.
Tanani yuqoriga ko‘tarishda oyoqlar bir oz bukilgan, keyin to‘liq cho‘ziladi.
Havo fazasi:
Sakrash davomida tanani tik ushlab, qo‘llarni yon tomonlarga yoyish yoki oldinga cho‘zish mumkin.
Havo fazasida nafasni ushlab turish, tanani muvozanatlash muhim.
Qaytish (landing):
Yerga tushishda tizzalar yengil bukilgan holda, oyoqlar tekis yerga qo‘yiladi.
Qo‘llar yordamida balansni saqlash va yumshoq tushish.
Yengil sakrashdan keyin darhol tayyorlanish pozitsiyasiga qaytish.
Xavfsizlik qoidalari:
Mashqni boshlashdan oldin isinish mashqlari bajarilishi shart.
Langar cho‘p mustahkam va tekis joyga o‘rnatilishi kerak.
Yangi boshlovchilar murabbiy nazorati ostida mashq qilishi kerak.

Slayd 15

Shehroz (2023). Uzunlikka sakrash texnikasi va turli variantlar bo‘yicha kurs ishlari sifatida yozilgan material.
«Sakrash turlari texnikasini o‘rgatish metodikasi» – referat bo‘lib, sakrash turlarini o‘rgatish metodologiyasiga oid qisqacha tushuntirishlar mavjud.
«Sakrash turlari texnikasini o’rgatishni takomillashtirish» – jismoniy tarbiya sohasida sakrash texnikalarini o‘rgatish bo‘yicha taqdimot
Shehroz (2023). Sakrash turlarining texnik asoslari
«Yengil atletika turlari texnikasini o‘rgatish» – darslikdan olingan uslubiy qo‘llanma bo‘lib, unda sakrash turlari (uzunlikka sakrash, uch hatlab sakrash, balandlikka sakrash) texnikasi haqida nazariy ma’lumotlar berilgan.
O‘zbekistonda yengil atletika sport turning rivojlanish taraqqiyoti – ilmiy‑tahliliy Pdf maqola, unda yengil atletika turlarining, shu jumladan sakrash turlarining o‘zbek sportidagi holati yoritilgan.
«2‑Kurs yengil atletika nazariyasi va uslubiyati» – o‘quv materiali; unda balandlikka, uzunlikka va uch hatlab sakrash texnikasi, usullari va o‘rgatish metodikasi haqida ma’lumotlar mavjud.
«Sakrash» – Arxiv. Uz materiallari – onlayn resursda joylangan jismoniy tarbiya referati bo‘lib, sakrashning tasnifi va texnik tuzilishi haqida qisqacha izohlar mavjud.
Foydalanilgan adabiyotlar

Slayd 16

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 17

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda