Quyi Zarafshon okrugi geografiyasi

Slayd 1

Quyi Zarafshon Okrugi

Slayd 2

Reja:
Geografik o’rni
Geologik tuzilishi
Rel’efi
Iqlimi
O’simlik va hayvonot dunyosi
Tabiiy geografik rayonlari va landshaftlari

Slayd 3

Geografik o’rni
2-4 Km Xazar yo’lagi

Slayd 4

Zarafshon dayosining gidrografiyasi

Slayd 5

Janubi garbdan Sandiqli qumligi
Janubdan Eshakchi qumligi
Qiziltepa
Azkamar
Qaynog’och B
Quyimozor
Qushtepa T
Qumsulton
Qorako’l platosi
Shimoli g’arbdan Qizilqum okrugi

Slayd 6

Quyi Zarafshon poleozoy burmali negizining bukilgan qismida joylashib, ularning ustini M va K cho’kindi jinslar gilofi qoplab olgan.
Paleozoy yotqiziqlari 1200-1300 m chuqurlikda joylashib ustini so’ngi davr jinslari qoplab olgan. Paleozoy yotqiziqlari oxaktoshlardan, slaneslardan iborat bo’lib, uning usti yura, bo’r davrining mergellari, gillari va qumtoshlari qoplagan bo’lib ularning qalinligi 500-1000 m etadi. Ustini Pg va Ng davr jinslari qoplagan bo’lib sharqdagi balandlikning ba’zi joylaridagina ochilib qolgan.

Slayd 7

Quyi Zarafshon okrugida
Eng ko’p tarqalgan yotqiziq bu K davrining jinslaridir. Pg yotqiziqlari Ng nisbatan kam asosan Gazli atrofida, Jarqoq, Saritosh va Qiziltepa balandliklarida ochilib qolgan bo’lib oxaktosh, dalomit, qumtosh va gillardan iborat.
Ng davr jinslari sarg’ish, sur-jigarrang qumlardan qumtoshlardan, gillardan iborat bo’lib Buxora voxasining janub qismida, Dengizko’l atrofii va Qorako’l voxasida uchraydi.
Okrugda eng ko’p tarqalgan yotqiziqlar to’rtlamchi davrga xos bo’lib, ular ginetik jixatdan allyuvial, prolyuvial, delta-prolyuvial, ko’l yotqizig’i, eol va madaniy-irrigatsiya yotqiziqlaridir.

Slayd 8

Quyi Zarafshon okrugida
Dengizko’l va boshqa kichik ko’llar atrofida ko’l yotqiziqlari- to’q sur rangli gil va qumoq jinslardir.
Eng ko’p tarqalgan jinslar allyuvial-del’ta yotqiziqlari bo’lib, Zarafshon olib kelgan shag’al, qum, qumoq jinslardir.
Buxoro-Qorako’l atrifida eol yo’l bilan vujudga kelgan qumliklar joylashgan.

Slayd 9

Buxoro-Qorako’l deltasining chetlarida va okrug atrofi balandliklarida ellyuvial va prolyuvial yo’l bilan vujudga kelgan shag’al, qum, qumoqlar mavjud.
Quyi Zarafshon okrugida

Slayd 10

Quyi Zarafshon okrugi relyefi
Xazar yo’lagida torayib, Abumuslim tepaligida Zarafshon vodiysi kengayib, Shoptoli qishlog’ida janubi-g’arbga kengayib Buxoro deltasini hosil qiladi
shimol va g’arbdan Qiziqum o’rab olsa
Qiziltepa 362 m,
Azkamar (372 m),
Quyimozor (216 m)
Qaynag’och (322 m),
Qushtepa va Qumsulton tepalari
janub-sharqda Qorako’l balandligi o’rab turadi.

Slayd 11

Buxoro deltasi janubi-garbga qarab nishab bo’lgan tekislik hisoblanib sug’orish shaxobchalari yonida balandligi 2-8 metrli marzalar vujudga kelgan.
Zarafshon vodiysining balandligi garbida 200 m, sharqida esa 250 m

Slayd 12

Buxoro deltasida Zarafshon daryosining 4 ta qayiri joylashgan:
Uncha keng bo’lmasdan ikkinchi qayirdan ko’tarilib turuvchi allyuvial tekisliklaridan iborat.
Eng eski qayiri Buxoro deltasini o’rab olgach Avtobach, Qiziltepa,Quyimozor platolaridan joylashgan.
Daryoning har 2 qismida nisbiy h 1-1,5m kengligi 1,5-2 km
Daryo o’zanidan nisbiy balandligi 2-5 m kengligi 6 km ba’zi joylardan (Buxoro shaxri ) 50 km etadi.

Slayd 13

Buxoro deltasining janubi-g’arbida
Buxoro deltasining janubi-g’arbida Agar qishlog’i yonida.
Zarafshonning qadimgi quruq o’zani.
Moxondaryo ajralib chiqib.
Sho’rko’lgacha taxminan 80 km ga cho’zilgan.

Slayd 14

Quyi Zarafshon okrugi tabiiy resurslarga boy
Gaz
Tuz
Qurilish materiallari
Iqlim resurslari hattoki ingichka.
Tolali paxtani ekib, undan yuqori hosil olish imkonini ham beradi.

Slayd 15

Tabiatini muhofaza qilish
Buxoro
Umumiy yer maydoni
4,2 Mln ga
2,7 Mln ga yer yaylovlar
Keyingi 20 yilda
Shuvoqning ildizi bilan o’rib olinishi sababli xosildorlik 60-70% kamaygan
Yog’inning tarkibida tuzning oshishi.

Slayd 16

Quyi Zarafshon o’simlik va hayvonot dunyosini muhofaza qilishham dolzarb masala hisoblanadi. Buxoro viloyatida o’rmonlar 187 minggektardan sal ko’proq.

Slayd 17

Buxoro viloyatida havoga chiqarilgan zaharli moddalar miqdori 130 ming tonnani tashkil etdi va viloyatdagi har bir kishiga 100 kg dan to’g’ri keldi. Chiqarilgan zaharli gazlarning yarmidan ko’pi avtotransport vositalariga to’g’ri keladi.

Slayd 18

Quyi Zarafshon okrugi o’ta arid iqlimiga ega qisqa qish, quruq seroftob jazirama yoz. Yanvar 0 past, o’rtacha yillik t 14,2-15 S, iyul 280-29,60 yanvar -0,4 (Qorako’l)-1,5 (Shofrikon) kuzatiladi.
Minimal -250 (Kogan) Shofirkonda -200 ga tushadi. Maksimal +450 Mutlaq yillik harorat amplitudasi 740 s.
Baxorgi oxirgi sovuq 24-30 mart Kuzgi 1-sovuq 22-25 oktyabr, sovuqsiz davr 204-214 kun.
Iqlimi:

Slayd 19

Iqlimi:
Effektiv t 26400 – 26680, vegetatsiyali davridagi harorat yigindisi 50000 S yog’in Buxoro Qorako’l deltasida 114-125 mm qumli cho’llarda 90-100 mm. (90% Yog’in dekabr, may)
Qor XII-II oylarida yog’ib 3-5 kundan 10-13 kungacha turadi, qalinligi 5 sm gacha (1 oyida)
Zarafshon suvi 54 ga yaqin magistral ariqlar (Konimex, Shofrikon, Vobkentdaryo, Romiton, Shaxud) orqali sug’orishga olinadi.

Slayd 20

Suvlari
Okrugning asosiy suv manbai – Zarafshon va Amudaryo
Zarafshon daryosi suvi okrug hududida 50 ortiq magistral ariqlarga
Konimex
Vobkentdaryo
Shofirkon
Shahrud
Romiton

Slayd 21

O’rtacha yillik suv sarfi sekundiga Qorako’lda
Quyi Zarafshonga sug’orish maqsadlari uchun
Uzunligi 55 km li Amu–Qorako’l
14,3 m3 ni (tog’li qismida
155 m3 ni
268 Km li Amu–Buxoro kanallari
Amudaryo suvi keltirilgan.

Slayd 22

Amudaryo
Quyumozor
To’dako’l

Slayd 23

Bu yerda bosimli mineral suvlar 1000-1500 m chuqurlikda asosan yura davri ohaktosh va qumtoshlari orasida yig’ilgan, minerallashish darajasi 2 g/l gacha bo’lib, undan kommunal xo’jaliklarda foydalanilmoqda.
Buxoro–Qarshi artezian havzasida

Slayd 24

Tuproqlari:
Sur qo’ng’ir, qumloq, taqir, sho’rxak, o’tloq taqir, o’tloq, botqoq.
Buxoro-Qorako’l deltasining ba’zi joylarida deltani o’rab olgan Qiziltepa, Dengizko’l, Azkamar, Toshquduq, Qorako’l kabi plato va balandliklarda joylashib, chirindi miqdori 0,5-07 % qalinligi 20-70 sm tarkibida gips va xar xil tuzlar mavjud.
Qiziqum, Kimerik, Sanduqli, Eshakchi qumliklarida gil qumloq va qumli tuproqlari keng tarqalgan. Chirindi 0,3-0,4%
Buxoro-Qorako’l deltasining chetida taqir tuproqlar mavjud bo’lib gips miqdori 7-9 %, gumus miqdori 0,5% gacha.Taqirlar qadimiy sug’oriladigan joylarda xususan Varaxsha xarobalarida ham uchraydi.

Slayd 25

Quyi Zarafshon okrugining deyarli barcha qismida sho’rxoklar uchraydi. Ayniqsa Buxoro-Qorako’l del’tasining pastqam sizot suvlar yer betiga yaqin bo’lgan: Sho’rko’l, Dengizko’l, Xojakob, To’dako’l botiqlarida, Gardush, Maxanko’l, Tayqir kabi quruq o’zanlarda keng tarqalgan. Sho’rxok tuproqlar sug’oriladigan zovur – drenajlar yaxshi ishlamaydigan joylarda ham uchraydi.
Buxoro-Qorako’l del’tasida o’tloq va botqoq tuproqlari grunt suvi yer betiga yaqin 0,5-1,0 m chuqurda Zarafshon daryosi qayirida tor lenta hosil qilib joylashgan. Voxalarda voxa tuproqlari chirindi 1,5 o’tloq va botqoq-4-6%, o’tloq soz da 6 % gacha.
Sho’rxak, o’tloq taqir, o’tloq, botqoq

Slayd 26

O’simliklari
Q.Z Zokirov
Qumli
Gipsli
Sho’rxok
To’qay

Slayd 27

Qumli cho’llarda psammofit
Oq saksavul Qorako’l, deltasi garbida, Sanduqli qumligida
Juzg’un, quyonsuyak, cherkez, iloq.
Oq va qora saksavul Buxoro deltasida qumli oq saksavul, qora saksavul botiqlardagi sho’rxoklarda.
Cherkez Qorako’l deltasining janubiy-sharqida Maxandaryo quruq o’zanida, jing’il, 1 yillik sho’ralar.
Juzg’un Buxoro vaohasining g’arbiy va sharqiy qismidagi kichik qumliklarda, quyonsuyak, selin, oq shuvoq, iloq.

Slayd 28

Hayvonlari
Kalamushlar, sichqonlar, qo’shoyoqlar, ilonlar, echkemerlar.
Tulki, bo’ri, bo’rsiq, jayron, tipratikon.
To’qaylarda: to’qay mushugi, qirg’ovul.

Slayd 29

Gazli tabiiy geografik rayoni
6 ta landshaft
55 % da juzg’un saksavul o’suvchi kumli delta tekislik landshafti
Bu tekisliklar yer yuzasi eol jarayonlar ta’sirida o’zgargan. Singrenli ko’p tarqalgan qumoq tuproqli delta tekisliklar landshafti esa 31% hududni egallaydi.

Slayd 30

Buxoro-Qorako’l tabiiy geografik rayoni Zarafshonning Buxoro Qorako’l deltasining 1 va 2 qayirini o’z ichiga oladi. Ko’p qismi voxaga aylantirilgan yozi eng salqin iyul +19,5 s, qishi iliq yanvar -0,5 vegetatsiyali qish 50% ga yaqin, +10 dan yuqori harorat yigindisi 51500 s.
Tabiiy geografik rayonlari :

Slayd 31

Shundan rayon hududining 64 % ini sug’oriladigan o’tloq-allyuvial tuproqli delta tekisliklari landshafti, 15 % ini bir yillik sho’ralar o’suvchi sho’rxok- botqoq tuproqli delta tekisliklar landshafti egallagan.

Slayd 32

Sugoriladigan o’tloq-allyuvial tuproqlar tarkalgan landshaft. Bu landhaft Buxoro va Qorako’l deltasidagi sugo’riladigan yerlarni o’z ichiga oladi
Cho’l qum tuproqlari juzg’un o’suvchi eol jarayonlarida o’zgartirilgan landshaft voxaning (Buxoro, Qorako’l orasidagi) va chetlardagi qumlarni o’z ichiga oladi
Buxoro-Qorako’l deltasining kichik berk botiqlarini o’z ichiga oluvchi bir yillik shuralar o’suvchi sho’rxak botqoqlik delta tekisliklar landshafti
To’qay o’simliklari o’sadigan o’tloq taqir tuproqli del’ta tekislikli landshafti (Maxandaryo, Gudjoyli o’zanlarini va Qorako’l deltasi atrofidagi berk botiqlarni oladi.)
Landshaftlari:

Slayd 33

Gazli tabiiy geologik rayoni janub-g’arb qismidagi
Zarafshonning qadimiy allyuvial-akkumulyativ tekisliklarini o’z ichiga oladi. Yanvar – 1,5, iyul +31, vegetatsiyali qish 41 %, +10 xarorat yigindisi 51300 S
Shuvoq o’suvchi sur qo’ng’ir tuproqli Mz-K negizli h landshafti (Gazli ko’tarilmasini o’z ichiga oladi)
Shuvoq tarqalgan, sur qo’ng’ir tuproqli negizi pliotsen esi ilamchi davr jinslaridan iborat bo’lgan plotoli landshaft
Singren o’suvchi, chul qumoq tuproq tarkalgan delta tekisliklar landshafti. (Kemirek qumligi)
Juzg’un va oq saksovul o’suvchi, cho’l qumli tuprog’i tarqalgan eol jarayonida o’zgartirilgan delta tekisliklar landshafti
Ko’l atrofida va kichik botiqlardagi murxaklarda o’suvchi 1 yillik shuralar tarqalgan delta tekislik sho’rxaklar landshafti.

Slayd 34

Sandiqli Tabiiy Geografik Rayoni.
Okrugning janub-sharq va sharq qismi va u yerdagi Setalitepa, Jarqoq, Qoravulbozor, Dengizko’l kabi platolarni hamda Sanduqli qumligining bir qismini oladi.
Yanvar o’rt. Harorat 0 yuqori; vegetatsiyali qish 70% iyul +30, +10 dan yuqori t yigindisi 52000 s
Sarisazanli sho’rxaklardan iborat negizi Mz-Kz jinslaridan tashkil topganberk botiqlar landshaftini (dengiz ko’l botig’ida Qorako’l sharqiy, sharqiy botig’ini o’z ichiga oladi)
Ok saksovul tarqalgan eol qumli landshafti (do’ng va qum joylar – Sandiqli qumli).

Slayd 35

Singeren o’suvchi sur qo’ng’ir tuproqlari eol jarayonlar tufayli qayta o’zgargan pliotsen – eski 4 davr plotolar landshafti (dengiz ko’l plotasi va uning janubiy qumlari)
Shuvoq tarqalgan sur qo’ng’ir tuproqli pliatsen eski 4 davr plotolar landshafti (Quyimozor va To’dako’l sharxri)
Shuvoq o’suvchi surqo’ng’ir tuproqli negizi Mz-Kz jinslaridan tashkil topgan balandliklar landshafti (kogon kutarilmasi jarkok) (o’zunligi 12 km kengligi 3-4 km) Qoravulbozor (o’zunligi 11 km, kengligi 10 km) Saritosh (o’zunligi 11-12 km, kengligi 6-7 km) platolari kiradi
Sugoriladigan takir tuproqli delta tekislik madaniy landshafti.

Slayd 36

Bular sur-qo’ng’ir tuproqlarda o’suvchi shuvoqli past tog’lar landshafti (7 %), tog’ oldi prolyuvial tekisliklar landshafti (63 %), Qizilqum tipidagi oq saksovulli eol qumliklari landshafti (30 %).

Slayd 37

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 38

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda