Punktuatsion belgilar ustida ishlash bo‘yicha materiallarni tahlil qilish

Slayd 1

Punktuatsion belgilar ustida ishlash bo‘yicha materiallarni tahlil qilish

Slayd 2

Reja:
01
03
02
Boshlang‘ich sinflarda o‘rgatiladigan tinish belgilari
Tinish belgilarini o‘rgatishda qo‘llaniladigan tamoyillar
Savod o‘rgatish davrida amaliy tanishtiriladigan tinish belgilari

Slayd 3

Boshlang‘ich sinflarda o‘rgatiladigan tinish belgilari
01

Slayd 4

O‘quvchilar 2-sinfda “Gap” bo‘limi mavzularini o‘rganish jarayonida nuqta, so‘roq va undov belgisi haqida nazariy tushunchalar oladilar.
1-sinf o‘quvchilariga savod o‘rgatish davridayoq nuqta, so‘roq belgisi va undov belgisi bilan amaliy tanishtiriladi.
3-sinfda esa tinish belgilari haqidagi nazariy tushunchalar chuqurlashtiriladi.
4-sinfda o‘quvchilar “Gapning uyushiq bo‘laklari” mavzusi o‘rganilganda sanash ohangi bilan bog‘langan bo‘laklarda vergulning vazifasi bilan tanishadilar

Slayd 5

Tinish belgilarini o‘rgatishda qo‘llaniladigan tamoyillar
02

Slayd 6

Onglilik va faoliyat tamoyili
“Asalarilar uchib yuribdi” – o‘qituvchi sababini tushuntiradi: bu darajali pauza talab qilmaydi.
O‘quvchi tinish belgisini yodlab olmaydi, balki nega qo‘yilayotganini anglaydi.
Har bir belgi real misollar orqali tahlil qilinadi.
Vazifalar orqali o‘quvchi mustaqil ravishda belgi qo‘yishni amalda bajaradi.

Slayd 7

Ko‘rgazmalilik tamoyili
Jadvallar, rasmli kartochkalar, rangli belgilar yordamida tinish belgilari ko‘rsatiladi.
Vaqtli animatsiya, slaydlar, audio-o‘qish misollari o‘quvchilarning tasavvurini kuchaytiradi.
Misol: Nuqta, vergul, so‘roq va undov belgilarining shakli va vazifasi rangli tarzda beriladi.
,

Slayd 8

Bosqichma-bosqichlik tamoyili
Ketma-ketlik misoli:
1-sinf – nuqta, so‘roq, undov
2-sinf – vergulning oddiy holatlari
3–4-sinf – uyushiq bo‘lak, bog‘lovchi oldi/orti, qo‘shma gaplar
Dastlab asosiy belgilar (nuqta, vergul, so‘roq, undov) o‘rgatiladi.
Keyingi bosqichda murakkab tuzilmalar (uyushiq bo‘laklar, murojaat, qo‘shma gaplar) bosqichma-bosqich qo‘shiladi.
;

Slayd 9

?
Tinish belgilari nutq o‘stirish vositasi sifatida ko‘riladi.
O‘quvchilar og‘zaki va yozma nutqda belgilarni qo‘llashni mashq qiladi.
Masala: Rasmga qarab hikoya tuzish va tinish belgilarini mustaqil qo‘yish
Nutqiy faoliyatga yo‘naltirish tamoyili
!

Slayd 10

Qiyinlikni kamaytirish va sodda misollar asosida o‘rgatish tamoyili
Har bir yangi belgi bolalarga mos sodda gaplar asosida o‘rgatiladi.
Murakkab misollar keyinchalik beriladi.
Misol: “Men kitob o‘qiyman.” → sodda gap
Keyin: “Men kitob o‘qiyman, opam rasm chizadi.” → uyushiq bo‘lak

Slayd 11

O‘quvchi belgili va belgisiz gaplarni taqqoslab, farqini ko‘radi.
Tinish belgilarini noto‘g‘ri qo‘yilgan holatlarni tahlil qilish orqali fikrlash rivojlanadi.
Taqqoslash va tahlil tamoyili
“Qushlar uchib ketdi?” — noto‘g‘ri
“Qushlar uchib ketdi.” — to‘g‘ri
“?”

Slayd 12

Mustahkamlash va qayta-qayta mashq qilish tamoyili
Har bir belgi ustida ko‘p takror mashqlar bajariladi:
– bo‘sh joyga belgini qo‘yish,
– gap tuzish,
– matndan belgini topish,
– o‘quvchi xatosini tuzatish.

Slayd 13

Kuchli o‘quvchilarga murakkab matnlarni punktuatsiya qilish vazifasi beriladi.
Qiyinalayotgan o‘quvchilarga modellashtirilgan (tayyor) namunalar bilan ishlash taklif etiladi.
O‘quvchining individual imkoniyatlarini hisobga olish tamoyili

Slayd 14

( )
Tinish belgilarini real hayotdan olingan matn, belgi, e’lon, banner, hikoya, kundalik nutq misollarida o‘rgatish.
Bu belgilarni foydalanish zarurati ko‘rsatiladi.
Misol: E’lonlarda so‘roq va nuqtaning roli.
Hayotiylik tamoyili

Slayd 15

[ ]
“Kim tez?”, “Tinish belgilarini top!”, “Tinish belgisi yo‘qolgan gap” kabi o‘yinlar qo‘llaniladi.
Guruh bilan ishlash, juftliklarda mashq qilish dars samaradorligini oshiradi.
Interfaol va ijodiy yondashuv tamoyili

Slayd 16

Savod o‘rgatish davrida amaliy tanishtiriladigan tinish belgilari
03

Slayd 17

Nuqta (.)
So‘roq belgisi (?)
Undov belgisi (!)
Vergul (,) — tanishish darajasida
Tire (—) — bo‘g‘in ajratish uchun
Nuqtali qo‘sh tirnoq (“ ”) — cheklangan tanishtirish
Savod o‘rgatish davrida amaliy tanishtiriladigan tinish belgilari quyidagilar:

Slayd 18

Amaliy vazifa orqali o‘rgatiladi:
Gap tugaganini anglatadi:
Misol: “Bu — qalam.”
O‘quvchi rasmga qarab gap tuzadi va oxiriga nuqta qo‘yadi.
Qachon tanishtiriladi:
Dastlabki sodda gaplar o‘qish va yozish o‘rganilgach
Nuqta (.)
.

Slayd 19

So‘roq belgisi (?)
Qachon tanishtiriladi:
Savol mazmunidagi gaplar o‘rgatilganda.
Amaliy vazifalar:
Savol berishni va savol intonatsiyasini tushunish.
Misol: “Bu kim?”
Rasmga uchta savol qilish: “Bu nima?”, “Qayerda?”, “Kimniki?”
,
;
¡!
¿?
“ ”
.
…
( )
[ ]
–
?

Slayd 20

!
Tinish belgilarini real hayotdan olingan matn, belgi, e’lon, banner, hikoya, kundalik nutq misollarida o‘rgatish.
Bu belgilarni foydalanish zarurati ko‘rsatiladi.
Misol: E’lonlarda so‘roq va nuqtaning roli.
Undov belgisi (!)

Slayd 21

,
Qachon tanishtiriladi:
Uyushiq so‘zlarni o‘qish jarayonida (yozish emas, faqat tanishish!).
Amaliy mashqlar:
Sanab o‘tilayotgan predmetlarni o‘qishda pauza qilishni o‘rganish.
Misol: “Olma, nok, gilos.”
Vergulning shakli va sanashdagi o‘rnini ko‘rgazma orqali ko‘rsatish.
Diqqat: Savod o‘rgatish davrida vergul qoidasi o‘rgatilmaydi, faqat ko‘rib tanishish darajasida.
Vergul (,)

Slayd 22

Tire (—)
Vazifasi:
• So‘zlarni bo‘g‘inlarga ajratishda ko‘makchi belgi sifatida tanishtiriladi.
Misol: o-na, bo-la, do‘st-lar
–

Slayd 23

Qachon tanishtiriladi:
She’r satrlarini yoki so‘zlarning alohida o‘qilishi kerak bo‘lganda.
Amaliy mashq:
So‘z yoki kichik iborani alohida o‘qitish.
Misol: “Ona” so‘zi.
Nuqtali qo‘sh tirnoq (“ ”)
“ ”

Slayd 24

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
Bizni ijtimoiy tarmoqlarda kuzatib boring!

Slayd 25

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda