Meva daraxtlari zararkunandalari so’ruvchi kemiruvchi

Slayd 1

Meva daraxtlarining so’ruvchi-kemiruvchi zararkunandalari.

Slayd 2

Reja:
Mevali daraxtlar zararkunandalar
So’ruvchi zararkunandalari
Kemiruvchi zararkunandalari

Slayd 3

Keng Tarqalgan Kemiruvchi Zararkunandalar: Qurttana va Zararlari
Meva daraxtlarining eng mashhur va zararli kemiruvchi zararkunandalaridan biri bu qurttanalar (Lepidoptera tartibiga mansub kapalaklarning lichinkalari) hisoblanadi. Ular kapalaklarning tuxumlaridan chiqib, yosh barglar, gullar, kurtaklar va eng muhimi, mevalarni kemirib katta zarar yetkazadi. Qurttanalar ichida olma qurti (Cydia pomonella) va sharq mevaxoʻri (Grapholita molesta) kabi turlar meva bogʻlarida ayniqsa jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi.
Olma qurti lichinkalari yosh olmalarga kirib, urugʻ xonalarini yeb, mevaning ichini chirib tashlaydi. Natijada meva muddatidan oldin tushib ketadi yoki iste’molga yaroqsiz holga keladi. Sharq mevaxoʻri esa shaftoli, oʻrik va behi kabi mevalarni zararlab, mevaning ichida tunnellarni hosil qiladi va shu bilan birga novdalarga ham zarar yetkazishi mumkin, bu esa ularning qurishiga olib keladi.
Zararkunanda Turi
Olma qurti (Cydia pomonella): Olma, nok, behi mevalariga zarar yetkazadi. Lichinkalar mevaning ichiga kirib, urugʻ xonalarini yeydi.
Sharq mevaxoʻri (Grapholita molesta): Shaftoli, oʻrik, olxoʻri, olcha mevalarini zararlaydi. Meva ichida tunnellarni hosil qiladi va yosh novdalarga ham zarar yetkazishi mumkin.
Gʻumbak (Anarsia lineatella): Shaftoli va oʻrikning yosh kurtaklari va mevalariga zarar yetkazadi. Oʻsimlikning oʻsishini toʻxtatadi.

Slayd 4

Zararkunandalar Ta’sirida Keltiriladigan Iqtisodiy Zarar
Meva daraxtlarining zararkunandalari nafaqat hosildorlikni kamaytiradi, balki bogʻbonlar va butun qishloq xoʻjaligi sektori uchun jiddiy iqtisodiy yoʻqotishlarga olib keladi. Bu zararlar bir necha jihatdan namoyon boʻladi:
Hosildorlikning PasayishiZararkunandalar, ayniqsa shiralar va qurttanalar, mevalarning miqdori va sifatini keskin kamaytiradi. Soʻruvchilar oʻsimlikni zaiflashtirsa, kemiruvchilar mevalarni bevosita nobud qiladi.
Mahsulot Sifatining YomonlashishiZararlangan mevalar tezda chirib ketadi, tashqi koʻrinishi yomonlashadi va saqlash muddatlari qisqaradi. Bu esa bozor qiymatining pasayishiga va sotilmay qolishiga olib keladi.
Kurash XarajatlariZararkunandalarga qarshi kurashish uchun insektitsidlar sotib olish, ularni qoʻllash, mehnat xarajatlari va monitoring xarajatlari bogʻbonlar uchun sezilarli moliyaviy yuk hisoblanadi.
Qoʻshimcha Qayta Ishlash EhtiyojiZararlangan mevalarni sotishdan oldin saralash va qayta ishlash qoʻshimcha mehnat va vaqt talab qiladi, bu ham xarajatlarni oshiradi.
Uzoq muddatda zararkunandalarning doimiy ta’siri tuproq unumdorligining pasayishiga, oʻsimliklarning stressga chidamliligining kamayishiga va ularning umumiy ekologik muvozanatining buzilishiga olib kelishi mumkin. Bu esa keyingi yillarda ham hosildorlikka salbiy ta’sir koʻrsatadi

Slayd 5

Zararkunandalarning Hayot Sikllari va Tarqalish Yo’llari
Meva daraxtlariga zarar yetkazuvchi zararkunandalar bilan samarali kurashish ularning hayot sikllarini va tarqalish yo’llarini tushunishni talab qiladi. Har bir zararkunanda turining rivojlanish bosqichlari (tuxum, lichinka, gʻumbak, voyaga yetgan hasharot) va yashash tarzi oʻziga xos boʻlib, bu bilimlar kurash strategiyalarini ishlab chiqishda asos boʻlib xizmat qiladi.
Tuxum BosqichiKoʻpgina zararkunandalar qishni tuxum holida oʻtkazadi, ularni daraxt poʻstlogʻiga, novdalarga yoki barglarning orqa tomoniga qoʻyadi. Bu bosqichda ular koʻpincha tashqi ta’sirlarga chidamli boʻladi.
Lichinka BosqichiTuxumlardan chiqqan lichinkalar (masalan, qurttanalar) faol oziqlanib, oʻsimliklarga eng koʻp zarar yetkazadi. Bu bosqichda ular tez oʻsadi va bir necha marta tullashi mumkin.
Gʻumbak BosqichiLichinka toʻliq rivojlangandan soʻng, u gʻumbakka aylanadi. Gʻumbaklar tuproqda, barglar ostida yoki daraxt poʻstlogʻi yoriqlarida rivojlanishi mumkin. Bu bosqichda zararkunanda faol oziqlanmaydi.
Voyaga Yetgan HasharotGʻumbakdan voyaga yetgan hasharot (kapalak, qoʻngʻiz) chiqadi. Ular asosan koʻpayish va tuxum qoʻyish bilan shugʻullanadi, shuningdek, yangi joylarga tarqalishda ham rol oʻynaydi.
Tarqalish yoʻllariga shamol, qushlar, boshqa hayvonlar va inson faoliyati (masalan, zararlangan koʻchatlar orqali) kiradi. Zararkunandalarning harakatini kuzatish va ularning populyatsiyasini erta aniqlash samarali kurash strategiyalarini amalga oshirish imkonini beradi.

Slayd 6

Biologik Kurash Usullari: Foydali Hasharotlar va Mikroorganizmlar
Biologik kurash – bu zararkunandalarga qarshi tabiiy dushmanlar, masalan, foydali hasharotlar, parazitlar va mikroorganizmlardan foydalanishga asoslangan ekologik toza usul. Bu usul kimyoviy pestitsidlarga boʻlgan bogʻliqlikni kamaytirish va bogʻ ekosistemasining muvozanatini saqlashga yordam beradi.
Xonqizilar (Coccinellidae)Xonqizilarning lichinkalari va voyaga yetganlari shiralarning eng samarali tabiiy dushmanlaridan biridir. Ular kuniga yuzlab shiralarini iste’mol qilib, ularning populyatsiyasini sezilarli darajada kamaytiradi.
Oltinkoʻzlar (Chrysopidae)Oltinkoʻzlar lichinkalari ham shiralar, oʻrgimchak kanalar va boshqa mayda zararkunandalar bilan oziqlanadi. Ular meva bogʻlarida bioxilma-xillikni oshirishga yordam beradi.
Parazit Arilar (Ichneumonidae)Ba’zi turdagi parazit arilar zararkunandalarning, masalan, shiralarning yoki qurtlarning tanasiga tuxum qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan lichinkalar xoʻjayin hasharotni ichidan yeb, uni nobud qiladi.
MikroorganizmlarBacillus thuringiensis (Bt) kabi bakteriyalar kapalak qurtlariga qarshi biologik pestitsid sifatida ishlatiladi. Bu bakteriyalar lichinkalar tomonidan iste’mol qilinganda ularning ovqat hazm qilish tizimini ishdan chiqaradi.
Biologik kurash usullarining samaradorligini oshirish uchun bogʻlarda foydali hasharotlar uchun qulay sharoit yaratish (gul oʻsimliklari ekish, ularga zararsiz joylar qoldirish) va ularni kimyoviy pestitsidlardan himoya qilish muhimdir.

Slayd 7

Kimyoviy Kurash Usullari: Insektitsidlar va Ularni Qoʻllash Qoidalari
Kimyoviy kurash zararkunandalarning jiddiy tarqalishi holatlarida tez va samarali yechim taklif etadi. Insektitsidlar (hasharotlarga qarshi zaharli moddalar) zararkunandalarni yoʻq qilish uchun ishlatiladi, ammo ularni toʻgʻri va xavfsiz qoʻllash atrof-muhitga va inson salomatligiga salbiy ta’sir koʻrsatmaslik uchun juda muhimdir.
Insektitsid Turlari
Kontakt insektitsidlar: Zararkunanda bilan toʻgʻridan-toʻgʻri aloqa qilganda ta’sir qiladi.
Tizimli insektitsidlar: Oʻsimlik toʻqimalariga soʻrilib, u bilan oziqlangan zararkunandalarni yoʻq qiladi.
Fumigantlar: Gaz holatida tarqalib, zararkunandalarning nafas olish tizimiga ta’sir qiladi (asosan omborlarda qoʻllaniladi).
Qoʻllash Qoidalari
Vaqtni Toʻgʻri Tanlash: Insektitsidlarni zararkunandalar eng zaif boʻlgan hayot sikli bosqichida qoʻllash kerak (masalan, yosh lichinkalar paydo boʻlganda).
Doza va Konsentratsiya: Ishlab chiqaruvchining koʻrsatmalariga qat’iy rioya qilish kerak. Haddan tashqari yuqori doza zararli, past doza esa samarasiz boʻlishi mumkin.
Himoya choralari: Purkash paytida shaxsiy himoya vositalaridan (niqob, qoʻlqop, himoya kiyimi) foydalanish shart.
Atrof-muhitga ta’siri: Asalari va boshqa foydali hasharotlar uchun xavfsiz boʻlgan preparatlarni tanlashga harakat qiling. Gullash davrida purkashdan saqlaning.
Hosildan oldin kutish muddati: Har bir preparatning hosil yigʻimiga qadar boʻlgan minimal kutish muddatiga rioya qilish muhim, aks holda mevalarda zaharli qoldiqlar boʻlishi mumkin.
Kimyoviy kurashni integratsiyalashgan zararkunandalarga qarshi kurash (Izqq) strategiyasining bir qismi sifatida, faqat zarurat tugʻilganda va boshqa usullar samarasiz boʻlgandagina qoʻllash tavsiya etiladi.

Slayd 8

Agronomik Chora-Tadbirlar: Profilaktika va Madaniy Ishlar
Agronomik choralar zararkunandalarning paydo boʻlishining oldini olish va ularning tarqalishini kamaytirishga qaratilgan profilaktika tadbirlaridir. Ushbu usullar kimyoviy vositalarga muhtojlikni kamaytiradi va bogʻning umumiy sogʻligʻini yaxshilaydi.
Toʻgʻri KesishDaraxtlarni muntazam ravishda kesish ularning havalanishini yaxshilaydi va ichki qismiga quyosh nurlari tushishini ta’minlaydi. Bu esa zamburugʻLI kasalliklar va ba’zi zararkunandalarning rivojlanishi uchun noqulay sharoit yaratadi. Kasal va zararlangan shoxlarni olib tashlash ham zararkunandalarning tarqalishini cheklaydi.
Begona Oʻtlarni Yoʻq qilishBogʻdagi begona oʻtlar koʻplab zararkunandalar uchun boshpana va oziq manbai boʻlib xizmat qiladi. Ularni muntazam ravishda yoʻq qilish zararkunandalarning bogʻga joylashishiga toʻsqinlik qiladi va ularning populyatsiyasini kamaytiradi.
Tuproqqa Ishlov BerishKuzgi chuqur shudgorlash va bahorgi tuproqqa ishlov berish tuproqda qishlab qolgan zararkunanda gʻumbaklari va tuxumlarini yoʻq qilishga yordam beradi.
Kasalliklarga Chidamli Navlarni TanlashZararkunandalarga va kasalliklarga chidamli meva daraxti navlarini ekish ularni himoya qilishda muhim qadamdir. Bu kelajakda kurash choralariga boʻlgan ehtiyojni kamaytiradi.
Toʻgʻri Sugʻorish va OziqlantirishDaraxtlarni toʻgʻri sugʻorish va zarur oziq moddalar bilan ta’minlash ularning immunitetini oshiradi, natijada ular zararkunandalarga qarshi yaxshiroq kurasha oladi.

Slayd 9

Integratsiyalashgan Zararkunandalarga Qarshi Kurash (Izqq) Strategiyalari
Integratsiyalashgan Zararkunandalarga Qarshi Kurash (Izqq) bu zararkunandalarga qarshi kurashishda bir nechta usullarni (biologik, kimyoviy, agronomik) birlashtirgan kompleks yondashuvdir. Maqsad zararkunandalarni butunlay yoʻq qilish emas, balki ularning populyatsiyasini iqtisodiy zarar keltirmaydigan darajada ushlab turishdir. Bu yondashuv atrof-muhitni himoya qilish va sogʻlom mahsulot yetishtirishga qaratilgan.
MonitoringZararkunandalarning mavjudligini, turlarini va populyatsiya darajasini muntazam ravishda kuzatish. Bu zararkunanda tarqalishini erta aniqlashga va oʻz vaqtida chora koʻrishga yordam beradi.
Zarar Chegarasini AniqlashZararkunandalar soni qachon iqtisodiy zarar keltira boshlashi mumkinligini aniqlash. Faqatgina zarar chegarasidan oshib ketganda kurash choralarini qoʻllash.
Agronomik ChoralarDaraxtlarni toʻgʻri kesish, begona oʻtlarni tozalash, tuproqqa ishlov berish va chidamli navlarni ekish kabi profilaktika choralarini qoʻllash.
Biologik KurashFoydali hasharotlarni jalb qilish va himoya qilish, shuningdek, biologik pestitsidlardan foydalanish orqali zararkunandalarni nazorat qilish.
Kimyoviy KurashFaqat oxirgi chora sifatida, boshqa usullar samarasiz boʻlgandagina va minimal zararli insektitsidlardan foydalanish. Zararli ta’sirni kamaytirish uchun selektiv preparatlarni tanlash.

Slayd 10

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 11

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda