Ijodkorlik qobiliyatini rivojlantirish tarkibiy qismlari

Slayd 1

Ijodkorlik qobiliyatini rivojlantirishning iarkibiy qjsmlari

Slayd 2

Reja:
Ijodiysalohiyatning mazmun mohiyati
Ijodiy qobiliyat xaqida tushuncha
Ijodiy faoliyatning muhim jihatlarni

Slayd 3

Ijodiy jarayon o‘zida ikkita muhim belgini aks ettiradi. Ulardan birinchisi- intuitsiya (zehn, fahm-farosat), ikkinchisi – intuitiv fikriash jarayonida qo’lga kiritirilgan natijani rasmiylashtirishdir. Faqat uning samarasi anglangan va intultiv va mantiqiy fikrlash birligi sifatida mantiqiy fikriash vositasida ishlab chiqilganlik bilan tavsiflanadi. Ijodiy jarayon turli darajada insonning ijtimoiy tashabbuskorligining barcha ko’rinishlari, asosan, uning kasbiy faoliyati bilan bog‘liq shakllarida mutloq o‘z aksini topadi.

Slayd 4

Ijodiy salohiyat – bu murakkab integral tushuncha bo‘lib, o‘zida ijtimoiy axloq me’yorlari va axloqiylik doirasida turli sohalarda faoliyatni amalga oshirishga doir shaxsning bilim, ko‘nikma, qobiliyat va shaxsiy intilishlari yig‘indisini aks ettiruvchi tabiiy-genetik, ijtimoiy-shaxsiy va mantiqiy komponentlami aks ettiradi. Bo’lajak defektologlarda ijodiy salohiyat shaxsiy qobiliyat, bilim, ko’nikmalar tizimi sifatida shaxsiy o‘zlikning ahamiyatini anglash, o‘quv faoliyatiga ijodiy yondashuv, o‘z-o‘zini namoyon etishga intilish, hayotiy maqsadlarning anglanganligi, ijodiy faoliyatga yo‘nalganlikda namoyon bo‘ladi.

Slayd 5

Ijodiy fikrlash insonning muammoli vaziyat sharoitida obyektlar o‘rtasidagi yangi aloqalarni iziab topish, mavjud tajribalarga asoslanib, yangi harakat usullaridan foydalanish, muvaffaqiyatli yechim topishi uchun zarur jarayon bo’lib, verbal-mantiqiy, ong osti va intuitiv-amaliy komponentlar birligini aks ettiradi. Ijodiy jarayon tuzilmasida ijodiy fikrlash motivatsiyasi asosiy o‘rinni egallaydi. U bilish va subyektiv ahamiyatga ega motivlarda o‘z ifodasini topadi. Ijodiy fikrlshning asosiy mexanizmi intellektual faollikdir. Intellektual faollik shaxs ijodiy salohiyatining muhim tayanch komponenti sifatida aqliy faoliyatning intellektual va motivatsion omillarini aks ettiradi. Ana shu jihat bilan bog‘liqlikda intellektual faollik uch darajada namoyon bo‘ladi: reproduktiv, evristik va kreativ.

Slayd 6

Shubxasiz yuksak ijodiy kobiliyatlar kandaydir yagona va xatto bir necha omilning emas balki pedagogik-psixologik shart-sharoitlarning kattagina kompleksi maxsulidir. Biroq ushbu inkor etish kiyin bo‘lgan mulohazani e’tirof qilish, birinchidan, kreativlikni rivojlantiruvchi bir qator omillarni sun’iy xosil qilishning iloji yo‘q, degani emas, ikkinchidan, psixik taraqqiyotning kompensatsiya qonuniga ko‘ra, muayyan omilning etishmayotgan ta’siri boshqa omillar bilan muayyan darajada qoplanishi mumkinligi ehtimoldan xoli emas

Slayd 7

Ijodiy faoliyat – bu subyekt faoliyatining o‘z mehnatiga (ishdan qoniqish, uni bajarish jarayonida yangilikka intilish, muammo yechimini topishda ijodiy motivatsiya) munosabati va masalani ijodiy hal etish (avval o’zlashtirilgan bilim, ko‘nikma va malakalarni hamda faoliyat usuliarini yangi holatga mustaqil ko‘chirish, muammoli, ma’lum obyektni yangi funksiyasini ko‘ra bilish) jarayonidir.

Slayd 8

Tizim ichida va tizim o‘rtasidagi bilim va ko‘nikmalami yangi tizimga qisqa va uzoq muddat ichida o’tkazishni mustaqii amalga oshirish
Kutilmagan vaziyatda (holatda) yangi muammoni ko‘ra bilish;
Obyekt tuzilishini ko’ra bilish; muammoni hal etishda muqobillikni hisobga olish;
Yangi muammolaming yechimini izlab topishni ijodiy faoliyatning avvaldan ma’lum bo‘lgan usullari bilan uyg‘unlashtirish;
Muammolami hal etishda butunlay yangicha yondashuvni qaror toptirish.
Ijodiy faoliyat o‘zida quyidagi muhim jihatlarni aks ettiradi:

Slayd 9

Pedagogik ijodkorlik o‘qituvchi bilimlarining chuqur va keng bo’lishini, ushbu bilimlarning tanqidiy o‘zlashtirilishi va yangicha qo’llanishini, bilim va intuitsiyaga asoslangan yangiliklar yaratishga qodirlikni, bir paytning o‘zida ko‘plab variantlarni ko‘ra bilish va maqbullarini tanlab olish malakasini taqozo etadi.
Tahlil natijalari pedagogik ijodkorlikning quyidagi muhim jihatlarini ajratib ko‘rsatish imkonini berdi: pedagog ijodkorligining harakatlantiruvchi va yo‘naltiruvchi kuchi bo’lgan pedagogik ijod vaqt va fazoda bir oz cheklangan bo’ladi. Ijodiy jarayon bosqichlari (pedagogik g‘oyaning paydo bo’lishi, ishlab chiqilishi, amalga oshirilishi va h. k. ) Bir-biri bilan ma’lum vaqt oralig‘ida qat’iyan bog‘liq bo‘lib, o‘zaro tutashib ketadi

Slayd 10

Bu o‘rinda bir bosqichdan ikkinchisiga tezkor o‘tish talab qilinadi. Pedagog faoliyati muayyan mavzu, bo’limni o‘tishga dastur bo‘yicha ajratilgan soatlar chegarasida ham vaqt jihatdan cheklangan; pedagog ijodiy izlanishlarining natijalari ancha uzoq vaqtni talab etadi. Moddiy va ma’naviy faoliyat sohasida uning natijalari tez yuzaga chiqadi va qo‘yilgan maqsad bilan tezda qiyoslash imkoniyati yuzaga keladi. O‘qituvchi faoliyatining natijalari esa o‘quvchi egallagan bilim, ko‘nikma va malakalarda, ularning faoliyat turlari va xulq-atvorida o‘z ifodasini topadi hamda ko’pincha nihoyatda nisbiy va qisman baholanadi; o‘qituvchining ijodi o‘z o’quvchilari va hamkasblari bilan bir maqsadga asoslangan birgalikdagi hamkorlikdagi faoliyat muhitida kechadi

Slayd 11

O‘qituvchilar va o‘quvchilar jamoalaridagi ijodiy izlanish muhiti ijod va ijodkorlikning qudratli rag‘batlantiruvchi omilidir. Pedagog o‘z sohasining mutaxassisi sifatida ta’lim jarayonida o‘z o‘quvchilariga o‘quv-bilish faoliyatga ijodiy yondashuvini amalga oshiradi; o’qituvchining ijodiy pedagogik imkoniyatlarining namoyon bo’lishi ta’lim jarayonining metodik va texnik jihatdan ta’minlanganlik darajasiga bog‘liq; o‘qituvchi o‘z hissiy-ruhiy holatini boshqara olishi va o ‘quvchilarida ham shu holatni yarata olish malakasiga ega bo‘lishi talab qilinadi. O‘qituvchi o’quvchilari bilan muloqotni ijodiy jarayon va o‘zaro muloqot sifatida, o‘quvchilarining tashabbusi va ijodkorligini qo‘llab-quvvatlagan holda, ularning o‘z-o‘zini to‘liq namoyon etishiga yordam bergan holda tuzish qobiliyatiga ega bo’lishi kerak.

Slayd 12

Intuitsiya va pedagogik tafakkur. Intuitsiya (lot. Intuitio-sincbiklab qarayman) – haqiqatni dalil bilan isbotlamasdan, bevosita fahm-farosat bilan anglab olisb qobiliyati; flkran ilg‘ab olish yo‘li bilan tajriba doirasidan chiqish, shaxsiy qobiliyati yoki bilib olinmagan aloqalar, qonuniyatlarni jonli shakida umumlashtirish. Tadqiqotchilarning fikricha, intuitsiyaning hissiy, aqliy va mistik turlari bor. Hissiy intuitsiya deb, aqliy mushohada va boshqa sezgi obrazlariga bog‘liq bo‘lmagan holda tushunchadan oldin keladigan intuitiv sezishga aytiladi. Hodisalarning mohiyatini birdaniga aql bilan ilg‘ab olish aqliy (intellektual) intuitsiya deyiladi (E. Gusserl). Ilohiy qudrat bilan muloqot jarayonida vujudga keladigan mutlaqo ongsiz ilohiy ilhom mistik intuitsiya hisoblanadi (J. Mariten).

Slayd 13

Q. Abduraximovning fikricha
Ongsizlik vaqt oqimi davomida informatsion fazoning o‘zgarishi, axborotlar oqimidagi kamchiliklarni to‘ldirish, mental strukturalar o‘z-o‘zining tarkib topishini oxiriga etkazishida sodir bo’ladi. Ilmiy tadqiqot ishida faoliyatning avtomatlashgan, ongli, yarim ongli va ongsiz holatda nazorat qilinadigan komponentlari – ko‘nikma, malaka va odatlar inson bilish faoliyatining anglanmagan komponentlari sifatida kognitiv psixologiya yo‘nalishi o‘rganishi kerak bo‘lgan muammolardan ekanligiga alohida urg‘u berilgan. Bilish jarayonida anglanmagan (implitsit) bilimlarning anglangan (eksplitsit)likka o‘tishi ko’pincha insayt sifatida talqin qilinadi, boshqa bir tomondan esa, anglanganlikning nazorat qilinishi avtomatik harakatlarga o‘tish bilan uyg‘unlashadi va malakani shakllantiradi.

Slayd 14

Pedagogik tafakkur. Eng avvalo, «tafakkur» tushunchasining mohiyatini aniqlashtirib olish zarur. «Falsafa: qomusiy lug‘at»da «tafakkur» tushunchasiga quyidagicha ta’rif berilgan: «Tafakkur (arab. – Fikrlash, aqliy bilish) – predmet va hodisalaming umumiy, muhim xususiyatlarini aniqlaydigan, ular o‘rtasida ichki, zaruriy aloqalar, qonuniy bog‘lanishlarni aks etadigan bilishning ratsional bosqichi».

Slayd 15

Tafakkur voqelikni inson tomonidan bevosita hissiy idrok qilib bo‘lmaydigan obyektiv xususiyatlari, aloqalari, munosabatlari bilan ongli ravishda aks ettirilishini bildiradi; tafakkur biror tayyor yechimi yo‘q muammo paydo bo‘lganda boshlanadi. Inson biror narsani bilish ehtiyoji paydo bo’lganda fikrlay boshlaydi; tafakkur ongning voqelikni aniq, chuqur, to‘liq va bevosita umumlashtirib va bevosita aks ettirish (bilish)ga qaratilgan faoliyalidir; tafakkur bu inson miyasida predmet va hodisalaming o‘z qonuniy aloqalari va muno-sabatlari bilan umumlashtirib aks ettirish jarayonidir; tafakkur yangilikni qidirish va ochishga sotsial jihatdan bog‘liq, aloqador, analiz, sintez jarayonida voqelikni bevosita va umumlashtirib aks ettirish jarayonidir; tafakkur individni bilvosita va umumlashgan holda aks ettirishga qaratilgan bilish jarayoni; tafakkur obyektiv voqelikning faol in’ikosi; bilimlaming tushuncha, mulohaza, fikr, xulosa, nazariya va hakozoiar tarzidagi shakllanishi, harakati va rivojlanishidir.

Slayd 16

Unda voqelik abstraklashgan va umumlashgan holda in’ikos qilinadi
Tafakkur borliqni bilvosita aks ettiradi
Tafakkur insonning ijodiy faoliyatidan iborat
Talakkur til bilan uzviy aloqada mavjud
“Tafakkur” tushunchasini tahlil etish asosida uning quyidagi asosiy xususiyatlarga ega ekanligi haqidagi xulosaga kelingan:

Slayd 17

Tarbiyaviy hodisalar va dalillarni yaxlitlikda, o‘zaro aloqadorlik va o‘zaro bog‘liqlikda tahlil etish qobiliyati;
Pedagogik o‘zaro harakat va ta’sir ko‘rsatishning genezisini ko‘ra olish qobiliyati;
Pedagogik harakatning ta’lim-tarbiya maqsad va natijalari bilan o‘zaro taqqoslay olish qobiliyati;
Pedagogik tafakkuming qator mezonlari va parametrlarini ajratib ko‘rsatish mumkin:

Slayd 18

Pedagogik tafakkur yuritish jarayonida fikrlashning barcha turlari va usullarinidan foydalanish qobiliyati;
Pedagogik voqelikni tahlil etish va umumlashtirish, pedagogik nuqtai nazardan haqiqat va yolg‘onni farqlay olishni yaxlitlikda amalga oshirish qobiliyati;
Pedagogik voqelikni tahlil etishda mavhumlikdan, aniqlikka qarab borish qobiliyati;
Murakkab shablon va stereotiplardan rad etish, yangi baho, umumlasbma, yondashuv, harakatlami izlab topish qobiliyati;

Slayd 19

Amaliy, ijodiy izlanishda nazariya va yangi g‘oyalardan foydalanish qobiliyati;
Bolalar bilan dialog jarayonida dalilarni samarali qo‘llash va ishonchli asoslash qobiliyati;
Fikriy egiluvchanlik va tezkorlikning namoyon bo‘lishi qobiliyati;
Taktik va strategik harakatlarni farqlay olish qobiliyati

Slayd 20

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 21

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda