Adabiy oqimlar va metodlar

Slayd 1

ADABIY OQIMLAR

Slayd 2

Reja:

1. Metod va uslub tushunchasiga ta’rif

2. Ijodiy metod va oqim xakida ma’lumot

3. Adabiy oqim va maktab

4. Oqim va yo’nalish haqida tushuncha.

Slayd 3

Metodni da’vo etuchi boshqa qator oqimlar ham mavjud bo’lib bular: ryealizmning oqimlari sifatida mavjud bo’lgan klassisizm. sentementalizm, va naturalizm. Bular ayni vaqtda metod bo’lsada avval oqim sifatida mavjud bo’lishgan. Oqim o’zi nima?

Oqim ijodiy myetod taraqqiyoti natijasiga yuzaga keladigan uning shaxobchasidir. Biroq oqim ijodiy myetod shakllanishidan oldin ham paydo bo’lishi mumkin. Qachonki oqim rivojlanib yozuvchilar shu oqim g’oyalari bilan sug’orilgan asrlarni ko’proq yozishsa, u oqimdan metodga aylanadi.

Masalan: sentimentalizm oqimi nima uchun ijodiy metod darajasiga ko’tarilmadi? Sentimentalizm frantsuzcha sezuvchan so’zidan olingan bo’lib dastlab Angliyada payda bo’lgan.

XVIII asr boshlarida oxiri, XIX asr boshlarida Yevropada bir oqim sifatida paydo bo’ldi. Unda dvoryan aristokratiyasiga qarshi uning buzuk axloqiga qarshi norozilik tasvirlandi. Bu oqim namoyondalarining asarlarida xunarmandlar savdogarlar va dyehqonlar hayotidan olingan ayanchli holatlar aristokratlar hayotiga qarama-qarshi qo’yilar edi., fyeodalizm qoralanar edi. Syentimyentalizm uchun kishining psixologiyasini tasvirlash birinchi o’rinda turadi. Kishilarning hayoti ayrim o’rinlarda bo’rttirilib ko’rsatilar edi. Bunday asarlar sirasiga Karamzining "Bechora Liza" asarini kiritishimiz mumkin. Inson ruhiyatini o’ta byechora holatini tasvirlanishi, har doim ham hayotdan nolish ham insonning kyelajagiga hyech narsa bormasligi mumkin. SHuning uchun syentimyentalizm bir oqim sifatida qolib kyetdi u metod darajasiga ko’tarilmadi.

Slayd 4

Klassisizm lotincha soʻz boʻlib, «namuna», «ibrat» degan maʻnoni anglatadi. Bu metod vakillari oʻtmish adabiyoti namoyandalari asarlarini oʻzlari uchun mezon, ibrat namunasi deb qaraganlar. Klassisizm nazariyotchilaridan biri fransuz adibi va adabiyotshunosi N. Bualo (1636-1711): «Adabiyot saroy va shahar uchun yaratilishi kerak» deydi. Klassisistlar taʻbiricha, adabiyotda hamma narsa aniq va qatʻiy qoida asosida koʻrsatilishi lozim. Klassisizm estetikasining talablaridan yana biri «uch birlik»dir. Yaʻni, dramada gavdalantirilayotgan hodisa bitta yaxlit sujet tarzida gavdalantirilishi («harakat birligi» talabi), voqea bir joyda boʻlib oʻtishi zarur («joy birligi» talabi), voqea yigirma toʻrt soat ichida yuz berishi («vaqt birligi» talabi) lozim.

Sentimentalizm.

«Sentimentalizm oqimi», «naturalizm oqimi», «modernizm oqimi» atamalari ham keng qoʻllanadi. «Modernizm yoʻnalishi ratsionalizm, abstraksionizm, simvolizm, syurealizm, futurizm, kubizm kabi oqimlarga boʻlinadi» deyiladi. SHuro siyosati hukmron davrda bitilgan aksariyat tadqiqotlarda modernizm yoʻnalishi qoralanadi. Ekzistensiyachilik taʻlimoti yirik namoyandalaridan biri fransuz adibi, Nobel mukofoti sovrindori (u bu mukofotni olishdan oʻz ixtiyori bilan voz kechgan) Jan Pol Sartr (1905-1980) bu xususda shunday deydi.

Klassisizm.

Slayd 5

Adabiy oqim ijodiy metod san’atning maqsad va vazifalariga qarashlarning turlichaligi tufayli paydo bo’ladigan yozuvchilar guruhlari. Adabiy oqim ijodiy metodlar tarkibidagi ichki bo’linishdir. Bir myetodga mansub yozuvchilarning o’zaro g’oyaviy yaqinliklaridir. Romantizm myetodi ichidagi oqimlarga mutaassib romantizm, taraqqiyparvar romantizm, inqilobiy romantizmlar kiradi.

Adabiy oqim va maktab: Adabiy oqim dunyoqarashi va qiziqishlari birligi tufayli shakllangan uyushmadir. Mashhur adabiy maktablar haqida Byelinskiy asos solgan "Natural maktab" haqida to’xtalib o’tdik. SHunday uyushmalar qatoriga jadidlar tashkil qilgan "CHig’atoy gurungi" va "Kizil qalam" uyushmalarini ham kiritilishimiz ham mumkin. Furqat, Muqimiy, Zavqiy va boshqa ijodkorlarimiz asos solgan ma’rifatparvarlik oqimi haqida ham to’xtalib o’tishimiz mumkin.

Adabiy oqimdan adabiy yo’nalish tubdan farq qiladi. Oqim myetod ichidagi g’oyaviy yaqinlik bo’lsa, yo’nalish myetoddan tashqaridagi myetodlar o’rtasidagi g’oyaviy hodisadir. U o’zida ko’plab myetod va oqimlarni birlashtiradi. Jumladan, tasavvuf adabiy yo’nalish sifatida shakllandi va adabiyotlar taraqqiyotiga o’z ta’sirini o’tkazdi. Jumladan ,modernistik oqim vakillari adabiy ijodda zamonaviylikka, yangilikka erishishni targ’ib qiladilar. Ayniqsa shakldagi bezakdorlikka alohida e’tibor byeradilar. Xususan, hozirgi zamon Amerika va Angliya adabiyotida bu oqimning ta’siri kuchli.

Slayd 6

Slayd 7

NAZORAT SAVOLLARI:

• Metod nima?

• Uslub-chi:?

• Ular o’rtasida qanday farq bor?

• Nima uchun myetodni kyeng tushuncha dyeb hisoblaysiz?

• Oqim nima?

• Qanday oqimlarni bilasiz?

• Ijodiy maktab dyeganda nimani tushunasiz?

• Yo’nalish nima?

• Ijodiy myetodning adabiyot taraqqiyotida qanday ahamiyati bor?

Slayd 8

E'tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 9

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda