Badiiy asar kompozitsiyasi epik asar

Slayd 1

Badiiy asar kompozitsiyasi. Epik asar kompozitsiyasi

Slayd 2

Kompozitsion usullar.

Kompozitsiya turlari.

Epik nutqning kompozitsion shakllari: rivoya, tavsif, dialog.

Tayanch tushunchalar:

Kompozitsiya, Kompozitsion usullar, Kompozitsiya turlari, Epik nutq, kompozitsiya shakllari, rivoya, tavsif, dialog.

Reja:

Slayd 3

Badiiy asardagi shakl komponentlarini badiiy mazmunni shakllantirish va ifodalash uchun eng qulay tarzda uyushtirish kompozitsiyaning zimmasidagi vazifa sanaladi. Kompozitsiya (lot. tartibga solish, tuzib chiqish) asardagi barcha unsurlarni shunday uyushtiradiki, natijada unda bironta ham ortiqcha unsurning o’zi bo’lmaydi, zero har bir unsur asar butunligida o’zining funksiyasiga ega bo’ladi, muayyan g’oyaviy-badiiy yuk tashiydi. Avvalo, kompozitsiyaning katta qismini sujet tashkil qilishini ta’kidlash joiz. Shu bilan birga, badiiy asar faqat voqealar tizimidangina iborat emas, unda rivoya, tafsilotlar, peyzaj, portret, interyer, lirik chekinish, qistirma epizod kabi sujetdan tashqari qator unsurlar ham mavjud. Yozuvchi asar qurilishini belgilaganda ularning har birini o’z o’rnida, o’z me’yorida ishlatishi, qismlarni butun bilan mustahkam aloqada bo’ladigan, bu aloqalar anglanadigan tarzda joylashtirishi muhim. Avval aytganimizdek, yozuvchi ijodiy niyatdayoq o’qish jarayonini ham nazarda tutadi. Ayni shu narsa, o’qish jarayonining ijod jarayoniga ta’siri, badiiy asar kompozitsiyasini belgilaganda ayniqsa yaqqol ko’rinadi.

Slayd 4

Voqeabandlik epik turning eng muhim xususiyati hisoblanadi. Epik asarda, odatda, makon va zamonda kechuvchi voqealar tasvirlanadi, muallif yoki hikoyachi-personaj tomonidan hikoya qilinadi. Bu esa epik asarlarda rivoya, tavsif va dialogning qorishiq holda kelishini taqozo qiladi, zero, ularning bari birlikda o’quvchi tasavvurida badiiy voqelikni plastik jonlantirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, eposda rivoya an’anaviy ravishda yetakchi o’rinni egallaydi, uning vositasida asarga dialog hamda tafsilotlar (peyzaj, portret, narsa-buyumlar va h.) olib kiriladi. Rivoya bu unsurlarning barini yaxlit butunlikka birlashtiradi. Epik turning takomili jarayonida undagi rivoyaning salmog’i kamayib borishi kuzatiladi. Masalan, xalq og’zaki ijodidagi ertaklar, hikoyat va rivoyatlarda rivoyaning salmog’i katta bo’lgani holda, dialogning salmog’i unchalik katta emas, tafsilotlar esa badiiy voqelikni to’laqonli tasvirlashga ko’pincha yetarli bo’lmaydi. Rivojlanish jarayonida eposda keyingi ikkisining salmog’i va ahamiyati ortib boradi. Bu narsa badiiy adabiyotning boshqa san’at turlari bilan aloqasi, ularga xos usul va vositalarni o’ziga singdirishi natijasidagi tasvir va ifoda imkoniyatlarining kengayishi sifatida tushunilishi mumkin.

Slayd 5

(lotinchadan «compositia» – tuzish, bogʻliqlik maʻnosini beradi) sanʻatning barcha turlarida uslub ham (ijodiy asar) va tartib ham badiiy asarni qurishda aniqlanadi.

Keng maʻnoda kompozitsiya ostida shaklning badiiy gʻoyaviy tartibi, tuzilishni, gʻoyaviy-ijodiy fikrni tushiniladi – bu turlicha qismlarning bogʻliqligi, ularni bir butun gʻoyaga birlashtirish, ijodiy fikr, bularning barchasi birgalikda badiiy shaklni aniqlashda hosil boʻladi.

Kompozitsiya

Slayd 6

Nima uchun «dispozitsiyani kompozitsiyaga aylantira olish iqtidori» iste’dod darajasini belgilashda muhim deb hisoblaymiz? Kompozitsiyaning shakl unsurlari orasidagi mavqei haqida nima deya olasiz?

Epik asardagi dialogning dramatik asardagi dialogga nisbatan hayotiyroq, ma’no sig’imi kengroq bo’lishi nimadan? Buni misollar yordamida asoslab bering?

“Rivoya”, “roviy” atamalariga izoh bering. Rivoyaning muallif yoki personaj tilidan olib borilishi nima bilan bog’liq? Rivoya motivatsiyasi deganda nimani tushunasiz?

Epik asarlarni janrlarga ajratishda nimalarga e’tibor beriladi? Janrlarga ajratishdagi turlichaliklar, bu boradagi qiyinchiliklar nimalarda ko’rinadi?

Savol va topshiriqlar

Slayd 7

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 8

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda