Qadimgi G’arbda geografik kashfiyotlar tarixi

Slayd 1

Qadimgi G’arbda geografik kashfiyotlar tarixi

Slayd 2

Reja:
Qadimgi yunon kolonizatsiyasi. Buyuk Aleksandr yurishlari – Yevropaning Osiyo haqidagi tasavvurlari kengayishi
Antik davr olimlari yer va uning tuzilishi haqida
Rim imperiyasi davrida yer haqidagi bilimlar

Slayd 3

Buyuk Aleksandr yurishlari – Yevropaning Osiyo haqidagi tasavvurlari kengayishi
Mil.avv. 336 Yilda Aleksandr Makedoniyada taxtni egalladi.
Aleksandr 10 yil mobaynida Kichik Osiyo, Suriya, Finikiya, Misr, Eron, O’rta Osiyo va Hindiston kabi mamlakatlarni egalladi.
Mil.avv. 329-327 Yillarda O’rta Osiyoga yurish qilgan.
Buyuk Aleksandr va Spitamen munosabatlari.

Slayd 4

Slayd 5

Qadimgi xitoyda geografik sayohatlar
Chjan Syan
Mil.avv. II asr boshlarida xavfli dushman – xunnlar paydo bo’lganligi tufayli diplomatik-josuslik topshirig’i bilan imperator soqchilari ofitseri Chjan Syan boshchiligidagi guruh sayohati boshlandi. Xunnlar mamlakatida o’n yil bo’lgan Chjan Syan sharqiy Tyanshanning janubiy etagi bo’ylab Norin va Farg’ona vodiysiga, Amudaryo va Sirdaryo oralig’ida bir yilni o’tkazib, Chjan Syan Pomirni janubdan aylanib o’tib, Takla-Makon vodiysiga, uni janubi bo’ylab o’tib Lobnor ko’liga yetib keldi.

Slayd 6

Sayohatchi bu yerdan yer osti suvlari janubi-sharq tomon yo’naladi va shundan so’ng Sariq daryo (Xuanxe) boshlanishiga asos bo’ladi deya dadil xulosa chiqardi.
Bu xato fikr edi, shunga qaramay bu farazning yuksakligi va daryolar yer osti suvlaridan ozuqlanishi haqidagi to’g’ri tasavvur bolganligi uchun Chjan Syanning geografik bilim darajasiga sharaf keltirdi. (Xuanxe manbalari Lobnordan sakkiz yuz kilometr janubi-sharqda joylashgan).
U 1500 kilometr atrofidagi masofani bosib o’tib, G’arbiy o’lkaga yo’lni birinchi bo’lib ochdi, Xitoy uchun Markaziy Osiyo tabiati, mamlakatlari va xalqlari haqida qimmatli ma’lumotlarni berdi.

Slayd 7

Fa Syan
Sayohati 399 yilda ziyoratchi-buddistlar guruhi bilan Sian shahridan boshlangan. Alashan-Beyshan-Takla Makon cho’l. Shen-shen vohasi, Lobnor ko’li, Tyan-Shandan oshib o’tib, Ili daryosi vodiysiga, Farg’ona vodiysiga, Afg’oniston sharqida Hindikush cho’qqisiga (uzunasiga 800 km, eniga 35, balandligi 8 kmga yaqin), Qoraqurumni tog’idan oshib o’tib Hind vodiysiga tushgan. Fa-Syan hindilarning muqaddas daryosi quyilish joyigacha ming kilometr atrofida yol bosdi. U kemaga tushishga muvaffaq bo’ldi, ammo kema uni Seylon oroligacha olib borib qo’ydi. Fa-Syan u yerda ikki yil bo’ldi. Indoneziya arxipelagidagi Yava orolida ham bo’lib, Fa-Syan 18 yildan so’ng Xitoyga qaytdi. Uning «Fagotszi» asarida Xitoy va Hindistondagi 30 davlat tabiatining o’ziga xosliklari, etnografiyasi va tarixining mufassal bayonini qamrab olgan.

Slayd 8

Antik davr olimlari Yer va uning tuzilishi haqida
Yerning shar shaklida ekanligini dastlab:
Fales – (mil.avv. VII asrda)
Pifagor va uning maktabi e’tirof etishgan m(il.avv. VI-V asrlar)
Aristotel – birinchi bo’lib Yerning shar shaklida ekanligini ilmiy asoslagan(mil.avv. IV asr)

Slayd 9

Yer sharining ancha aniq o’lchami birinchi bo’lib mil.avv. III-II asrlarda qadimgi yunon matematigi, astronomi Eratosfen Kirenskiy tomonidan belgilangan.
Yer radiusining uzunligini 6311 km (hozirgi ma’lumotlarda 6378 km), ekvator aylanasi uzunligini esa 39690 km (hozirgi ma’lumotlarga ko’ra 40075,7 km) deb belgiladi.
Birinchi marta «kenglik» va «uzunlik» terminlarini qo’lladi.
Birinchi bo’lib o’zi xaritasida koordinata to’rini, ya’ni parallel va meridianlarni aks ettirdi.
Eratosfen

Slayd 10

Mukammalroq xaritalardan yana biri antik dunyo astronomi, matematik va geografi Klavdiy Ptolemey tomonidan Qadimgi Gretsiyada tuzilgan.
Xaritaga 8000 shahar va daryolar ro’yxati geografik uzunlik va kenglikdagi o’lchami va hisob-kitobi ko’rsatilgan holda kiritilgan.
O’z kitobida Ptolemey geografiyaga Yerning hozirgi kunda bizga ma’lum bo’lgan qismini unda mavjud barcha narsalar bilan aniq tasvirini bergan.
U «Geografiya butun Yer yuzini bitta yaxlit manzarada ko’zdan kechirish imkonini beradi» deb yozgan edi. Alohida qismlarni sifat tavsiflarini u xorografiya deb, xarita tuzish san’atini – topografiya deb atagan.
Ptolemey

Slayd 11

Ptolemey Dunyo Xaritasi

Slayd 12

Strabon dunyo xaritasi

Slayd 13

Strabon yer sharini 5 ta guruhga bo’lib tasniflaydi

Slayd 14

Gerodot

Slayd 15

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 16

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda