Aloqa bo’yicha seminarlar o’tkazuvchisi sifatida men ko’p mijozlarimiz mutaxassisdan fikrlovchi yetakchiga qadar bo’shliqni bartaraf etishga intilishlarini ko’rdim. Tafakkur yetakchisi bo‘lish uchun inson nafaqat o‘ziga xos g‘oyalarga ega bo‘lishi, balki bu g‘oyalarni dunyoga samarali yetkazishi ham kerak.
Ko’pchiligimiz konferentsiyalar yoki TED ma’ruzalarida ma’ruzachilarni ko’rgan va «Men bu mavzu haqida o’sha bo’g’iqdan ko’ra ko’proq narsani bilaman», deb o’ylaganmiz. Biroq, katta g’oyalar bilan to’yingan bozorda biz o’z so’zlarimiz va uni qanday aytishimiz bilan tinglovchilarni o’ziga jalb qilishimiz kerak.
Faqat g’oyalar dunyoni o’zgartirmaydi, bu g’oya uning shakllanishi uchun boshqalarning ongida ishonchli bo’lishi kerak.
Bu erda biz doktor Foks ismli odamdan qimmatli saboq olishimiz mumkin, u o’z davrining eng yorqin ilmiy onglarini hayratda qoldirgan … garchi u o’zi ko’rinmaydigan bo’lsa ham.
70-yillarning boshlarida psixologlar uchun uzluksiz taʼlim konferensiyasida doktor Myron L. Foks ismli maʼruzachi “Matematik oʻyin nazariyasi va uning shifokor taʼlimiga tatbiq etilishi” nomli joʻshqin nutqi bilan tomoshabinlarni hayratda qoldirdi.
U bu borada kitoblar muallifi sifatida tanishtirildi. Psixiatrlar, psixologlar, ijtimoiy ishchilar va bitiruvchilardan (aka: ekspertlar) tashkil topgan uning auditoriyasi fikr-mulohaza shakllarini to’ldirib, uning qiziqarli nutqiga yuqori baho qo’yishdi.
Biroq, muammo bor edi: doktor Foks firibgar edi. U mutaxassis emas edi. U, aslida, aktyor edi.
Ushbu suhbatlar tinglovchilari psixologik tadqiqotning beixtiyor ishtirokchilari bo’lib, tadqiqotchilar (Naftulin, Ware, Donnelly: 1973) talabalar o’z mavzularini chuqur tushunish o’rniga o’z o’qituvchilarini shaxsiyatiga qarab baholaganlari haqidagi gipotezalarini sinab ko’rmoqchi bo’lishdi.
Mualliflar buni ma’ruzachining xarizma va shaxsiyat bilan, lekin haqiqiy ta’lim mazmunidan bo’sh nutq so’zlash orqali sinab ko’rishni xohlashdi. Bu vazifa uchun tanlangan aktyor Maykl Foks televidenieda martaba bo’lgan ishlaydigan aktyor edi.
Uning ma’ruzasiga tayyorgarlik ko’rgan yagona maqsadi o’yin nazariyasi haqidagi bitta maqolani o’qish va tadqiqot mualliflari tomonidan «ikkita nutq, neologizmlar, sekvitursiz va qarama-qarshi bayonotlardan ortiqcha foydalanish» bilan gaplashish uchun ba’zi murabbiylik edi.
Garchi bu vazifa ko’pchiligimiz uchun vahima qo’zg’atadigan bo’lsa-da, Fox bu muzokaralarni qiziqarli, ishtiyoqli va iliq tarzda olib bordi. So’ralganlarning aksariyati Foksning nutqiga ijobiy javob berishdi, garchi u bu mavzu haqida hech narsa bilmasa ham.
Aslida, doktor Foksda olomonni ko’chirish uchun katta g’oya yo’q edi, lekin shunga qaramay ular ko’chib ketishdi.
Biz sizni mashhurlikka erishish uchun tomoshabinlar oldida maftunkor charlatan bo’lishingizni targ’ib qilyapmizmi? Albatta yo’q. Keyingi tadqiqotlar shuni ko’rsatdiki, odamlar bu suhbatlardan qiziqarli bo’lishiga qaramay, hech narsa o’rganmaganligi sizni ajablantirmaydi.
Gap shundaki, tajriba bizni hozirgacha olib boradi.
Jozibador ma’ruzachi bo’lish tinglovchilarga g’oyaning og’irligini his qilishiga yordam beradi. Tadqiqot muallifining fikriga ko’ra, «Samarali o’qitish uchun bilim va shaxsiyatning muvozanatli kombinatsiyasi kerak».
Ushbu tadqiqot fikrlash yetakchisi bo’lish shunchaki aqlli bo’lishdan ko’ra ko’proq narsani talab qilishini ta’kidlaydi. Ko’pchiligimiz ko’p yillar davomida maktabda va tajriba orttirishdan tashqarida o’tkazamiz, ammo buning uchun chinakam e’tirofga sazovor bo’lish uchun biz muloqot qilish qobiliyatini egallashimiz kerak.
Yaxshi xabar shundaki, tajribani o’rganish mukammal muloqot qobiliyatlariga qaraganda ancha qiyin. Men eng quruq professor va muhandislar oddiy mashg’ulotlar bilan jonli, jozibali ma’ruzachilarga aylanganini ko’rganman.
Biz hammamiz maftun bo’lishga qodirmiz. Bu yana bir sinf uzoqda.