Suyak to’qimasi turlari va tuzilishi

Slayd 1

Suyak to’qimalari

Slayd 2

Reja
Suyakto’qimasi
Dag’alsuyak to’qimasi
Plastinkasimonsuyak to’qimasi

Slayd 3

Suyak to’qimalari ham hujayra va
Hujayralararo maddadan tashkil topgan.
Uch hil suyak hujayralari farq qilinadi
Osteotsitlar osteoblastlar va
osteoklastlar
Suyak to’qimasi

Slayd 4

Dog’al suyak to’qimasi
Bunday suyak to’qimasi asosan homilada yangi tug’ilgan chaqoloqlarda uchraydi kattalarda esa faqat tog’aylarning suyakga birikga joyida kalla suyaklarining chaklarida uchraydi.

Slayd 5

Bu suyakni dag’al tolali deyili-
Shiga sabab shuki suyak
To’qimasining ossein tolalari
Juda dag’al va turli yo’nalishda
Joylashgan bo’ladi.
Suyak to’qimasining asosiy
Moddasida uzunchoq ovolsimon
Shakildagi suyak bo’shliqlari
Yoki lakunlar joylashib bular uzun
Bir biri bilan anastomozlar hosil
Qiluvch kanalchalarga davm etadi.

Slayd 6

Plastinkasimon suyak to’qimasi
Voyaga yetgan barcha organi-
Zimlarda barcha suyaklar
Yassi naysimon suyakning
Asosiy qisma plastinkasimon
Suyakdan tashkil topgan bo’ladi.

Slayd 7

Bu suyakning asosini
Suyak plastinkalari
Tashkil etib plastinkalar
Ingichka bir biriga parallel
Kollogen va osteotsit
Hujayralardan iborat.

Slayd 8

Suyak to’qimasi hujayralarining tuzilishi
Suyak to’qimasi tarkibida ohaklangan hujayralararo moddalar tutadigan biriktiruvchi to’qima bo’lib, suyak skeletining asosiy struktura komponenti hisoblanadi. U mexanik vazifalariga ko’ra boshqa biriktiruvchi to’qimalardan farq qiladi, ya’ni umurtqali hayvonlar (odam) skeletini tashkil etadi, gavda tuzilishini shakllantiradi, harakat funksiyalarini yuzaga chiqaradi (chunki ularga ko’ndalang yo’lli muskullar birikkan bo’ladi). Ximiyaviy-biologik jihatdan esa suyak to’qimasi organizmda mineral moddalar almashinuvi balansini ta’-minlab turadi va hokazo. Uning hujayralararo moddalari tarkibida ko’p miqdorda kalsiy tuzlari va ftor elementi bor. Organizmdagi kalsiy tuzining 97% suyak to’qimada uchraydi.

Slayd 9

Tirik organizmning suyak to’qimasida mineral elementlarning miqdori doim o’zgarib turadi. bunday o’zgarishlarga, odatda, birinchidan, organizm yoshining ulayib borishi, kundalik qabul qilinadigan ovqat tarkibi, ikkinchidan, nerv sistemasining ichki sekresiya bezlarining unga ko’rsatadigan ta’siri sabab bo’ladi. Suyak to’qimasi ham boshqa biriktiruvchi to’qimalarga o’xshab asosan suyak hujayralaridan va hujayralararo moddalardan tarkib topgan.

Slayd 10

Suyak to’qimasining hujayralari. Demak, suyak to’qimasi hujay-ralari bajaradigan fiziologik vazifasi va morfologik tuzilishiga ko’ra uchga bo’linadi: ostioblast, ostisit va ostioklast hujayralar.

Slayd 11

Ostioblast hujayralar kam tabaqalangan bitta yadroli suyak hosil qiluvchi hujayra bo’lib, suyak to’qimasi hujayralararo moddasi bilan asosiy modda uchun kerakli moddalarni sintez qilib beradiOstioblast hujayralar tabaqalangan suyak to’qimasida, uning singan yoki tiklanayotgan joylarida ko’p uchraydi. Barcha skelet suyaklari ustini qoplab turuvchi suyak ustki pardasi tarkibida doimo bo’ladi. Shakli kubsimon yoki burchaksimon.

Slayd 12

Sitoplazmasining periferik qismida yumaloq yoki ovalsimon yadrosi bo’ladi. Har bir hujayra yadrosida bitta yoki bir nechta yadrocha bo’ladi. Elektron mikroskopda ko’rilganda tarkibidagi organoidlardan mitoxondriy, endoplazmatik to’r va Golji kompleksi yaxshi ko’rinib turadi. bundan tashqari, sitoplazma qismida ko’plab RNK va yuqori aktivlikka ega bo’lgan ishqoriy fosfataza uchraydi. Bular to’qimada mineral tuzlar almashinuvchida ishtirok etadi. organizmning embrional rivojlanishi davrida osteoblast hujayralar mezenxima hujayralaridan hosil bo’lib, so’ng embrion skeletining rivojlanishida aktiv ishtirok etadi. shu bilan birga to’qimada sodir bo’ladigan fiziologik va reforativ regenerasiya jarayonlarini ham ta’minlaydi. Osteoblast hujayralar asta-sekin ostiositlarga aylanishi ham mumkin.

Slayd 13

Ostiositlar etilgan, yuqori darajada tabaqalangan, suyak to’qimasining asosini tashkil etuvchi hujayralar jumlasidandir. Atrof hujayralararo modda bilan o’ralgan. Har bir hujayra hujayralararo moddada hosil bo’lgan bo’shliqlarda joylashgan. Ostiositlar yassilashgan yumaloq yoki ovalsimon shaklda bo’lib, atrofidan kanalchasimon bir nechta o’simta chiqargan. Yonma-yon joylashgan hujayra o’simtalari bir-biri bilan tutashgan bo’lib, to’qimaga to’rsimon shakl beradi. Hujayra o’simtalari hujayralararo moddada joylashgan bo’lib, shu yo’l orqali to’qimaning ichki qismiga oziq modda kiradi. Ishdan chiqqan yoki qarigan to’qima kanalchalarida oziq moddalar ko’rinmaydi.

Slayd 14

Ostiositning ochroq bo’yalgan sitoplazmasi markazida, odatda, bitta to’q bo’yalgan yadro bo’ladi. Organoidlardan mitoxondriy ko’p uchraydi. Golji kompleksi ham uncha rivojlanmagan. Ostiositlar to’qima faoliyatida deyarli aktiv ishtirok etmaydigan, to’qimada stabil holatda joylashgan hujayralardir. Ayrim yosh ostiositlar ko’payish xususiyatiga ega. To’qimaning hujayralararo moddasi tarkibidagi mineral tuzlar almashinuvida ishtirok etadi.

Slayd 15

Suyak to’qimasi gistogenezi asosan ikki yo’l bilan rivojlanadi. Birinchisida u organizmning embrional rivojlanishi davrida embrionning mezenxima to’qimasi toay to’qimasidan hosil bo’lsa, ikkinchisida suyak to’qimasi toay to’qimasidan hosil bo’ladi. Shuni aytib o’tish kerakki, ikkala holda ham suyak to’qimasining rivojlanishida mezenxima hujayralari birlamchi material bo’lib xizmat qiladi. Toay to’qimasining o’zi ham aslida boshlanich davrda mezenximadan kelib chiqadi.

Slayd 16

Buni yuqorida ko’rib o’tgan edik. Suyak to’qimasining asosiy moddasini esa suyak hujayralari ishlab chiqaradi.
Suyak to’qimasi organizmning embrional rivojlanishi davrida embrionning kam tabaqalangan mezenxima hujayralaridan paydo bo’ladi. Bu hodisa bilan atroflicha tanishamiz.

Slayd 17

Ma’lumki, dastlab plastinkasimon suyaklarga nisbatan oddiy tuzilishga ega bo’lgan daal suyak to’qimasi paydo bo’lib, so’ng u asta-sekin suyak plastinkasiga aylanadi. Bungacha mezenximaning suyak to’qimasi hosil bo’ladigan qismidagi hujayralar shiddat bilan bo’linadi. Bo’lingan hujayralar bir-biridan uzoqlashib ketmay, qattiq birikma hosil qiladi. Shu bilan bir vaqtda ular oraliida oshlanich hujay-ralararo modda ham yiila boshlaydi. Shu moddadan keyinchalik tabaqalanish jarayoni natijasida kollagen tolachalar hosil bo’lib, ularning zichlashib qattiqlashishi oqibatida suyak plastinkalari hosil bo’ladi.

Slayd 18

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 19

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda