Semantik afaziya tushunchasi va korreksiyasi

Slayd 1

Semantik afaziya tushunchasi va korreksiyasi

Slayd 2

Reja:
Semantik afaziya tushunchasi
Semantik afaziyaning kelib chiqish sabablari
Reabilitatsiya jarayonida kompleks yondashuv

Slayd 3

Semantik afaziya — bu nutq buzilishining turi bo‘lib, unda bemor alohida so‘zlarni odatda to‘g‘ri eshitadi va talaffuz qila oladi, biroq so‘zlar orasidagi ma’no munosabatlarini tushunishda qiyinchilikka duch keladi. Asosiy muammo lug‘at boyligida emas, balki mantiqiy-grammatik konstruksiyalarni idrok etish va mazmuniy bog‘lanishlarni anglash jarayonida namoyon bo‘ladi.

Slayd 4

Bu holatda bemor:
Murakkab gaplar va iboralarning ma’nosini tushunishda qiynaladi
Predloglar (ostida, ustida, orasida…), kelishik qo‘shimchalari, bog‘lovchilar orqali ifodalangan munosabatlarni chalkashtiradi
Sabab-oqibat, taqqoslash, fazoviy va vaqt munosabatlarini noto‘g‘ri talqin qiladi
Metafora, kinoya, ko‘chma ma’nolarni anglashda qiyinchilik sezadi
Semantik afaziyada nutqning fonetik tomoni nisbatan saqlangan bo‘lishi mumkin, lekin tushunishning chuqur darajasi — ya’ni gap va matn mazmunini tahlil qilish — buziladi
Neyropsixologik jihatdan bu buzilish odatda bosh miyaning dominant yarimsharidagi chakka-tepa-ensa tutash hududlari faoliyati bilan bog‘liq deb qaraladi. Ushbu hududlar mantiqiy, fazoviy va semantik bog‘lanishlarni qayta ishlashda muhim rol o‘ynaydi

Slayd 5

Semantik afaziyaning boshqa afaziya turlaridan farqi
Semantik afaziya o‘ziga xos ravishda so‘zlar orasidagi ma’no va mantiqiy-grammatik munosabatlarning buzilishi bilan ajralib turadi. Quyida asosiy farqlar keltiriladi:

Slayd 6

Motor afaziyada asosiy muammo — nutqni ishlab chiqarish (talaffuz, artikulyatsiya, gap tuzish). Bemor nima demoqchi ekanini biladi, lekin aytib berishda qiynaladi.
Semantik afaziyada esa talaffuz nisbatan saqlangan bo‘lishi mumkin, lekin murakkab mazmunni tushunish qiyinlashadi.
Motor afaziyadan farqi

Slayd 7

Sensor afaziyada bemor so‘zlarning o‘zini tushunmaydi, eshitgan nutq begona tilga o‘xshab tuyuladi.
Semantik afaziyada bemor so‘zlarni tushunadi, ammo ular o‘rtasidagi bog‘lanish va munosabatlarni anglashda adashadi.
Sensor afaziyadan farqi

Slayd 8

Semantik idrokni rivojlantirish:
So‘z va tushunchalar o‘rtasidagi ma’no aloqalarini anglashni shakllantirish Sabab–oqibat, vaqt va fazoviy munosabatlarni tushunishni rivojlantirish
Mantiqiy-grammatik konstruksiyalarni o‘zlashtirish Murakkab gap tuzilmalari ustida ishlash Predloglar, kelishik qo‘shimchalari va bog‘lovchilarning ma’nosini tushuntirish Gap bo‘laklari o‘rtasidagi grammatik bog‘lanishni anglashga o‘rgatish
Fazoviy tushunchalarni shakllantirish «Ustida–ostida», «oldida–orqasida», «orasida» kabi tushunchalarni mustahkamlash Fazoviy munosabatlarni ifodalovchi nutq birliklarini faol nutqqa kiritish.
Korreksion-logopedik ishlarning asosiy vazifalari

Slayd 9

Korreksion-logopedik ishlarning asosiy vazifalari
Analitik-sintetik faoliyatni rivojlantirish
Gap va matnni tahlil qilish va umumlashtirish
Asosiy va ikkilamchi ma’lumotni ajratishga o‘rgatish
Matnni tushunish ko‘nikmalarini rivojlantirish
Qisqa va murakkab matnlarni mazmunan tahlil qilish
Savol-javob orqali matn mazmunini aniqlashtirish
Faol va passiv lug‘atni semantik jihatdan boyitish
Sinonim, antonim va umumlashtiruvchi so‘zlar bilan ishlash
Ko‘chma va bevosita ma’noni farqlash
Mustaqil nutqni qo‘llab-quvvatlash
To‘g‘ri tushungan mazmun asosida fikr bildirishni rag‘batlantirish
Kundalik muloqotda o‘z fikrini aniq ifodalashga yordam berish

Slayd 10

Gapni qismlarga ajratish (kim? Nima qildi? Qayerda? Qanday?)
So‘zlar orasidagi aloqalarni aniqlash
Maqsad: mantiqiy-grammatik konstruksiyalarni idrok etishni rivojlantirish.
Fazoviy-mantiqiy munosabatlarni rivojlantirish usullari
«Oldida–orqasida», «ichida–tashqarisida», «yuqorida–pastda» mashqlari
Semantik afaziyada logopedik ishlar nutqning tovush tomoniga emas, asosan ma’no, mantiqiy-grammatik va tushunchaviy bog‘lanishlarni tiklashga qaratiladi. Quyida amaliyotda keng qo‘llaniladigan metod va usullar keltiriladi.
Analitik–sintetik metod

Slayd 11

Tushuntirish va ongli idrok metodi
Grammatik va semantik munosabatlarni izohlash
Predlog, kelishik, bog‘lovchilarning ma’nosini ochib berish
Gap mazmunini bosqichma-bosqich tahlil qilish
Ko‘rgazmali metod
Rasmlar, sxemalar, predmetlar orqali tushuntirish
Fazoviy munosabatlarni vizual modellashtirish
Diagramma va joylashuv mashqlari
Maqsad: abstrakt semantik aloqalarni konkretlashtirish.

Slayd 12

Taqqoslash va differensiasiya usuli
O‘xshash konstruksiyalarni solishtirish
(Masalan: «kitob stol ustida» / «stol kitob ustida»)
Sinonim–antonimlar bilan ishlash
To‘g‘ri va noto‘g‘ri gaplarni farqlash

Slayd 13

Reabilitatsiya jarayonida bir nechta mutaxassislar ishtirok etadi: Nevrolog – asosiy nevrologik holatni nazorat qiladi, dori-darmon va umumiy davolashni belgilaydi Logoped – nutq va semantik tushunishni tiklash ustida ishlaydi Psixolog / neyropsixolog – bilish jarayonlari (xotira, tafakkur, diqqat)ni rivojlantiradi Fizioterapevt / reabilitolog – umumiy funksional tiklanishni qo‘llab-quvvatlaydi Natija: bemorga har tomonlama ta’sir ko‘rsatilib, tiklanish jarayoni tezlashadi.

Slayd 14

Nutq va kognitiv jarayonlar integratsiyasi:
Semantik afaziyada nutq bilan birga ko‘pincha tafakkur va idrok ham ta’sirlanadi. Shuning uchun:
Mantiqiy fikrlash mashqlari
Fazoviy tushunchalarni rivojlantirish
Xotira va diqqatni faollashtirish
Nutqiy topshiriqlar bilan birgalikda olib boriladi

Slayd 15

Har bir bemorda buzilish darajasi va xususiyatlari turlicha bo‘ladi. Shu sababli:
Nutq buzilishining tuzilishi aniqlanadi
Saqlangan va buzilgan funksiyalar baholanadi
Bosqichma-bosqich mashg‘ulot rejasi tuziladi
Muhim jihat: yuklama bemorning imkoniyatiga mos bo‘lishi kerak.
Individual reabilitatsiya dasturi:

Slayd 16

Reabilitatsiyada yaqinlar roli juda katta:
Nutqiy mashqlarni uyda davom ettirish
To‘g‘ri muloqot muhitini yaratish
Psixologik qo‘llab-quvvatlash
Bu tiklanish jarayonining barqarorligini ta’minlaydi
Oila va yaqinlar ishtiroki:

Slayd 17

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 18

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda