Ot turkumining leksik-grammatik xususiyatlari

Slayd 1

Ot turkumining leksik-grammatik xususiyatlari, ma’no turlari

Slayd 2

Ot – predmet (narsa, shaxs, joy, hodisa, tushuncha) nomini bildiruvchi so‘z turkumidir.

“Kim?”, “nima?” so‘roqlariga javob bo‘ladi.

Otlar nutqda mavhum va aniq tushunchalarni ifodalashda asosiy vositadir.

Ot haqida umumiy tushuncha

Slayd 3

Otlar turlanadi (ko‘plik, egalik, kelishik qo‘shimchalari bilan).

Gapda ega, to‘ldiruvchi yoki kesim vazifasida keladi.

Otlarning son, egalik, kelishik shakllari mavjud.

Otlarga so‘z yasalish qo‘shimchalari orqali yangi ma’nolar qo‘shiladi: kitob – kitobcha, ish – ishchi.

Otning leksik-grammatik xususiyatlari

Slayd 4

Son – birlik va ko‘plik: bola – bolalar.

Egalik – kimga tegishliligi: kitobim, kitobing, kitobi.

Kelishik – gapdagi sintaktik munosabatni bildiradi: kitob, kitobni, kitobga, kitobda, kitobdan, kitob bilan.

Otlarga xos grammatik kategoriyalar

Slayd 5

Otlar so‘z yasovchi qo‘shimchalar yordamida yasaladi: yoz → yozuvchi, suv → suvchi, daraxt → daraxtzor.

Qo‘shma otlar: temiryo‘l, boshliq, olmaxon.

Biriktirma otlar: olim bola, go‘zal qiz.

Otlarda so‘z yasalishi

Slayd 6

Otlar quyidagi ma’no guruhlariga bo‘linadi:

Aniq otlar – real mavjud narsani bildiradi: kitob, maktab, odam.

Mavhum otlar – tushuncha, his, holatni bildiradi: baxt, sevgi, bilim.

Shaxs bildiruvchi otlar – o‘qituvchi, talaba, aka.

Joy bildiruvchi otlar – Toshkent, Samarqand, daryo.

Vaqt bildiruvchi otlar – bahor, kecha, kun.

Otlarning ma’no turlari

Slayd 7

Tur otlar – bir turdagi predmetlarni bildiradi: kitob, daraxt, hayvon.

Maxsus otlar – aniq bir narsa yoki shaxsni bildiradi: O‘zbekiston, Mirziyoyev, Zarafshon.

Maxsus otlar va tur otlar

Slayd 8

Ot gapda odatda ega yoki to‘ldiruvchi bo‘lib keladi:

• Bola o‘qiyapti.

• Men kitobni oldim.

• Ba’zan kesim vazifasini ham bajaradi: U o‘qituvchi.

Otlarning sintaktik vazifasi

Slayd 9

Ot – predmet nomini bildiruvchi asosiy so‘z turkumi.

Leksik va grammatik jihatdan boy so‘z turkumi hisoblanadi.

Otlarsiz nutq tizimi to‘liq shakllanmaydi.

Xulosa

Slayd 10

A. Madvaliyev. O‘zbek tili grammatikasi. – Toshkent, 2019.

Sh. Rahmatullayev. Tilshunoslik asoslari. – Toshkent, 2020.

O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, “Ot” maqolasi.

Foydalanilgan adabiyotlar

Slayd 11

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 12

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda