O‘qituvchi nutqi madaniyati fanining predmeti va uning vazifalari

Slayd 1

O‘qituvchi nutqi madaniyati faniningpredmeti va uning vazifalari

Slayd 2

Reja:
Nutq faoliyati haqida tushuncha
Nutq madaniyati haqida tushuncha
Nutq madaniyati nima?
Notiq oldiga qo‘yilgan vazifalar
Nutq madaniyati fanining boshqa fanlar bilan aloqasi
01
04
02
05
03
06
Kirish
Bilim
Ko‘nikma
Malaka
Kompetensiya
Xulosa

Slayd 3

Kirish
01
Nutq madaniyati haqida tushuncha

Slayd 4

Asosiy tushunchalar
Fanning asosiy vazifalari – O‘qituvchi va o‘quvchilarning nutq madaniyati, bu o‘quvchilar nutq madaniyatini shakllantirish yo‘llari haqida baxs yuritish.
Tilshunoslik sohalari grammatika, leksikologiya, sintaksis, stilistika fanlari bilan fanning o‘zaro munosabati, nutq madaniyatining asosiy muammolari, tadqiqot obyekti, kategoriyalari, shaxs nutq madaniyati singarilar munozarali muammolardan sanaladi.

Slayd 5

Fanning asosiy maqsadlari
O‘quvchilar va talabalarga nutq madaniyati tarixidan ta’lim berish;
Nutq madaniyati sohasining fonetika, morfologiya, leksikologiya, sintaksisga asoslangan holda ish ko‘rishi. Nutqda adabiy til normalari buzilishining obyektiv va subyektiv sabablarini o‘rganish;

Slayd 6

Nutqiy normani buzmaslik uchun
Foydalanmang: Jargon so‘zlar, dag‘al so‘zlar, dialektizmlar, o‘rinsiz qo‘llangan chet tili so‘zlari, so‘z takrorlari.
Foydalaning: Nutqning mantiqiyligi, sofligi, til normalariga salbiy ta’sir etmaydigan so‘zlar, ifodali talaffuz.
Eslab qoling
E’tibor qiling

Slayd 7

Hikmatli so‘zlar

Slayd 8

“Sen shunday so‘zlaginki, seni har bir kishi tushuna olsin.”
— Mark Fabiy Kvintilian

Slayd 9

Bilim
02
Nutq madaniyati nima?

Slayd 10

Nuqt madaniyati nima?
Hissiy ma’noli (emosional-ekspressiv) so‘zlar (o‘z o‘rnida to‘g‘ri ishlatish va to‘g‘ri talaffuz qilish, ortiqchalikdan qochish);
Ta’sirchanlik jozibadorlik, musiqiylik, obrazlilik, salmoqdorlik; (sinonim, omonim, va paronimlardan o‘rinli foydalanish);
So‘zlarni ko‘chma ma’noda muvaffaqiyatli qo‘llay bilish va kishilar bilan muloqatda bo‘lishda so‘z sehridan to‘lqinlantira bilishdir
Qo‘llay olish
Foydalanish
Qo‘llay bilish
01
02
03

Slayd 11

Nutq madaniyati fazilatlari deyilganda uning to‘g‘riligi, aniqligi, mantiqiyligi, ifodaviyligi, boyligi, sofligi kabilar tushuniladi.

Slayd 12

Nutq madaniyati fani madaniy nutqning ana shu fazilatlarini hamda madaniy so‘zlash usullarini o‘rganadi.

Slayd 13

O‘z tekshirish obyekti va vazifalariga ega
Nutq madaniyati ham fan sifatida

Slayd 14

Predmeti
Uning tekshirish predmeti nutqning til qurilishi, adabiy til normalari va nutqning kommunikativ fazilatlaridir.

Slayd 15

Ko‘nikma
03
Nutq madaniyati fanining boshqa fanlar bilan aloqasi.

Slayd 16

(yun. Lexis – so‘zga oid, lug‘aviy)
(So‘z hosil qilinishi)
Har qanday nutqda ishtirok etadi:
(yun. Phonetikos – tovushga, tovushli, ovozli)
(yun. Morphe – shakl, logos – ta’limot)
(yun. Syntaxis – tuzilma, tartib birikma)
(yun. Stylos – yozuv, xat tayoqchasi)
Fonetika
Leksika
So‘z yasalishi
Morfologiya
Sintaksis
Stilistika

Slayd 17

Shunday ekan obyekti nutq bo‘lgan nutq madaniyati fani ham tilshunoslikning hamma tarmoq fanlari bilan bevosita bog‘langandir.

Slayd 18

Evrika
Nutq madaniyati fani bu fanlarga xos xususiyatlarni to‘g‘ridan – to‘g‘ri o‘rganmaydi.

Slayd 19

Ijobiy va salbiy ta’siriga ko‘ra tekshiradi
Uslubshunoslik
Leksikologiya
Mantiq
Estetika

Slayd 20

Uslubshunoslik
Nutq madaniyati fani o‘z xususiyatiga ko‘ra uslubshunoslik (leksikologiya)ga qattiq bog‘langandir.
Nutq madaniyati fani bo‘lsa tilshunoslikning til normalariga aloqador hamma sohalari bilan bog‘langandir.
Uslubshunoslik til uslublarini o‘rganadi.

Slayd 21

Leksikologiya
Chunki, nutqning aloqaviy fazilati hisoblangan aniqlik, to‘g‘rilikni so‘zning lug‘aviy ma’nolarining aniq tavsifsiz tushunib bo‘lmaydi.
Nutqning soflik, ifodaviylik, o‘rinlilik kabi aloqaviy fazilatlari ham nutq madaniyati fanini leksikologiya bilan bog‘laydi.
Nutqning mantiqiyligi so‘z ma’nolarining ma’no va mazmuniy bog‘lanishlariga asoslanadi.
01
02
03

Slayd 22

Mantiq va ruhshunoslik
Nutq madaniyati fani hamma vaqt mantiq va ruhshunoslikka suyanadi.
Logikaga murojat qilmasdan turib aniqlik va mantiqiylikni ta’minlash ham, baholash ham mumkin emas.
So‘zlarning ma’nosi va ifodalanayotgan tushuncha o‘rtasidagi munosabatni mantiq tekshiradi.
Mantiq so‘zlar va butun bir gapdan chiqadigan tushunchalarni belgilaydi.
Mantiq so‘zlar, birikmalar va gaplar orasidagi ma’no aloqalarini taminlaydi.

Slayd 23

Malaka
04
Nutq faoliyati haqida tushuncha

Slayd 24

Nutqiy faoliyatining uch ko‘rinishi:
So‘zlovchining ma’lumot, maslahat berishi, buyurishi, o‘ziga noma’lum narsalar haqida so‘rashi anglashiladi.
O‘quvchining yozma nutq orqali asar muallifi, obrazlari bilan muloqatidir
O‘qituvchining nutqi ta’lim-tarbiya berishning asosidir.
So‘zlash
Mutoala
Eshitish
01
02
03

Slayd 25

So‘zlashning ko‘rinishlari
Dialogik nutqda muloqat qiluvchi shaxslar navbat bilan goh tinglovchi, goh so‘zlovchi bo‘lib turadi.
Monologik nutqda bir kishining mulohazalari qarshi savollarsiz yoki javoblarsiz yuzaga chiqadi, suhbatdosh tomonidan bo‘linmaydi.

Slayd 26

Mutoala ma’lumot olishning eng muhim yo‘lidir. Kishi o‘qish orqali ma’noviy yetuklikka erisha boradi.
— Mutoala

Slayd 27

Nutq–o‘qituvchi ishini asosiy qismi
O‘quvchilarga ta’lim va tarbiya berishda o‘qituvchining nutqi ishi bilan teppa teng ahamiyatga ega. Zotan o‘qituvchi mutaxasislikka oid ishning yirik bo‘lagini nutqi orqali amalga oshiradi.
Polilog. Ikkidan ortiq kishilarning nutqidan tuzilgan suhbat polilogdir. Polilog hamma til xususiyatlari jihatidan diologning o‘zidir. So‘zlovchi o‘rtaga tashlagan muammoga birdan ortiq ishtirokchi o‘z fikrlarini bildirishi mumkin

Slayd 28

Kompetensiya
05
Notiq oldiga qo‘yilgan vazifalar

Slayd 29

Notiq oldiga qo‘yilgan vazifalar
01
Materialni har tomonlama tayyorlash.
02
Materialni joylashtirish rejasini belgilash.
03
Materialni o‘zlashtirish, nutq qurilishini to‘g‘rilash.
04
Notiqlikning nutq materialini o‘rganishi
05
Materialni so‘z bilan ifodalash
06
Nutqni talaffuz qilish, ya’ni nutq jarayoni

Slayd 30

BKMdan foydalanib nutq yarating
Nutqda notiqlik oldiga qo‘yilgan vazifalardan foydalaning.
Nutq oddiy ravon bo‘lsin
Ishonchli dalillardan foydalaning
Tinglovchiga zerikarli bo‘lib qolmasin
Va eng muhimi siz nutq so‘zlaydigan auditoriya sizning nutqingiz orqali maqsadlaringizni tushunsin.

Slayd 31

Siz qaysidir yuqori lavozimga saylov orqali tayinlanish uchun nomzodingizni qo‘ydingiz. O‘z saylov oldi nutqingizni tayyorlang
Nutqingiz aniq, ravon, ishonarli va qisqa bo‘lsin
O‘z dasturingizda faktlardan foydalaning
Bir sohani tanlang va shu sohada qiladigan o‘zgarishlar haqida nutq so‘zlang.
Nutq oldiga qo‘yilgan vazifalardan foydalaning
Nega aynan sizni tanlashlari kerak?
O‘z saylov oldi dasturingiz bilan tanishtiring
01
02
03

Slayd 32

Xulosa
06
Nutq madaniyati haqida tushuncha

Slayd 33

Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak
Monologik nutq tarix, adabiyot darslari uchun xos bo‘lganidek, dialogik nutq ona tili, matematika darslarida qo‘l keladi. O‘qituvchi har bir darsda og‘zaki nutqning hamma shakllaridan foydalanishi lozim.
O‘qituvchi sinfda og‘zaki nutqning turli shakllaridan foydalanadi. Quyi sinflarda ko‘proq nutqning dialog va polilog shakli o‘rinlidir. Monologik nutqdan o‘qituvchi hikoya, tasvir, ta’rif, tavsif xarakteridagi mavzularni bayon etishda foydalanadi.

Slayd 34

E’TIBORINGIZ
UCHUN RAHMAT!

Slayd 35

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda