Kosmografik va ilmiy geografik bilimlarning rivojlanishi

Slayd 1

Kosmografik va ilmiy geografik bilimlarning rivojlanishi

Slayd 2

Reja:
Ilmiy geografik bilimlarning rivojlanishi
Kosmografiya haqida tushuncha
Olam tuzilishi haqidagi ilmiy fikrlarning shakllanishi
Geografiya faniga oid sohalarning yuzaga kelishi.

Slayd 3

Kosmografiya koinotning umumiy tuzilishini o‘rganadigan ilmiy va akademik fan. U XX asrning boshlariga qadar mavjud bo‘lgan. «Kosmografiya» atamasi Klavdiy Ptolemey (II asr) tomonidan kiritilgan. Kosmografiya fan sifatida astronomiya va Yer haqidagi fanlarning tadqiqot sohalarini qamrab oluvchi fan sifatida tushunilgan. Fan yanada ixtisoslashgan sari kosmografiya bir qator fanlarga bo‘linib, mustaqil fan bo‘lishdan to‘xtadi va universitet kurslarida o‘qitiladigan fanga aylandi.

Slayd 4

Kosmosda har bir elementning o‘z o‘rni bor.
Dunyoning markazida sayyoramizni tashkil etuvchi Yer elementi joylashgan. Yer koinotning markazidir, u harakatsiz va sharsimon.

Slayd 5

Aristarx Quyosh va Oyning Yer bilan solishtirganda o‘lchamlarini, Yerdan Quyosh va Oygacha bo‘lgan masofalarni hisoblab chiqdi. Uning Quyosh Yerdan 7 baravar katta (aslida 109 marta) degan taxmini, Quyoshning kattaroq o‘lchami, uni Yerdan farqli o‘laroq, koinotning eng tabiiy markaziy nuqtasida joylashganligini yanada aniqroq anglash imkonini berdi.
Samoslik Aristarx
(eradan oldingi 310-230 yillar).

Slayd 6

Gipparxning yulduz katalogi kamida 850 ta yulduzdan iborat ro‘yxat bo‘lib, unda yulduzlarning osmondagi joylashuvining samoviy ekliptik kenglik va uzunlikka asoslangan koordinatalari ham mavjud.
Gipparx (eradan oldingi II asr).

Slayd 7

Ptolomey (100-170-yillar)

Slayd 8

Beruniy Yerning Quyosh atrofida harakatlanishi haqidagi gipotezani ko‘rib chiqdi; u Quyosh va yulduzlarning qorong‘u jismlardan farqli o‘laroq, bir xil olovli tabiatini, sayyoralarning va yulduzlarning harakatchanligini, ularning Yerga nisbatan ulkan o‘lchamlarini hamda tortishish kuchi g‘oyasini ta’kidladi.
Abu Rayhon Beruniy
(973-1048-yillar)

Slayd 9

Nikolay Kopernik
(1473-1543-yillar)

Slayd 10

Jordano Bruno Kopernikning geliotsentrik nazariyasi va Nikolay Kuzanskiyning falsafasini rivojlantirib, moddiy samoviy sferalarning yo‘qligi, Koinotning cheksizligi, yulduzlar sayyoralar atrofida aylanadigan uzoq quyoshlar ekanligi, bizning Quyosh tizimimiz ichida uning davrida noma’lum bo‘lgan sayyoralarning mavjudligi haqida bir qator taxminlarni bildirdi
Jordano Bruno
(1548-1600-yillar)

Slayd 11

1554-yilda Merkator Yevropaning 15 varaqli xaritasini nashr etdi. Unda u qadimgi yunon geografi Ptolemey davridan beri saqlanib qolgan xatolarni tuzatib, O‘rta yer dengizining konturlarini to‘g‘ri tasvirlagan birinchi odam bo‘ldi.
Gerxard Merkator
(1512-1594-yillar)

Slayd 12

Orteliy 1570-yil 20-mayda Antverpenda yangi turdagi kitobni — dunyoning geografik atlasini — yaratgan, tuzgan va nashr etgan birinchi shaxs bo‘ldi. Uning birinchi nashrida 70 ta xarita mavjud edi va old tomonida Theatrum Orbis Terrarum (Yer doirasi teatri) sarlavhasi bor edi.
Abraham Orteliy
(1527-1598-yillar)

Slayd 13

Bernxard Varenning “Umumiy geografiya” asari geografiya bo‘yicha klassik asarga aylandi va geografiyaning fan sifatidagi ichki tuzilishi va metodologiyasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi. Hatto zamondoshlari ham risolaning katta ahamiyatini tan olishdi va muallifning iste’dodiga hurmat bajo keltirishdi. Keyinchalik geograflar ham bu fikrni tasdiqlashdi.
Bernxard Varen
(1622-1650-yillar)

Slayd 14

B. Varenning “Umumiy geografiya” asari
Xususiy geografiya (mamlakatshunoslik) barcha mamlakatlarni 3 ta yo‘nalishda o‘rganadi.
I. Quruqlik xususiyatlari (10 bob)
II. Fazoviy xususiyatlari (8 bob)
III. Aholi xususiyatlari (10 bob)

Slayd 15

B. Varenning “Umumiy geografiya” asari
Umumiy geografiya (Umumiy Yer bilimi)
3 qismdan iborat.
I. Tugal geografiya (20 bob)
II. Fazoviy holatni tasvirlash (9 bob)
III. Bir hudud xususiyatlari va holatlarini o‘rganish va boshqa hududlarga qiyoslash. (37 bob)

Slayd 16

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
Bizni ijtimoiy tarmoqlarda kuzatib boring!

Slayd 17

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda