Badiiy asarlarni bolalarga ifodali o’qish

Slayd 1

Badiiy asarlarni bolalarga ta’sirchan yetkazishda ifodali o‘qishning o‘rni.

Slayd 2

Badiiy asarlarni bolalarga ta’sirchan yetkazishda ifodali o‘qish mashqlari haqida ma’lumot.

Badiiy asarlarni bolalarga ta’sirchan yetkazishda nafas olish gimnastikalari haqida ma’lumot.

Nafas olishga doir mashqlar misolida ovozni ko‘tarish va pasaytirish texnikasini namoyish etish.

Mashqlar orqali qatnashchilarga ijodiy yondashuvni rivojlantirish.

Reja:

Slayd 3

Talabalarga badiiy asarlarni bolalarga ta’sirchan yetkazishda ifodali o‘qish mashqlari haqida ma’lumot, badiiy asarlarni bolalarga ta’sirchan yetkazishda nafas olish gimnastikalari haqida ma’lumot, nafas olishga doir mashqlar misolida ovozni ko‘tarish va pasaytirish texnikasini namoyish etish hamda mashqlar orqali qatnashchilarga ijodiy yondashuvni rivojlantirishbo’yicha ma’lumotlar berish.

Darsning maqsadi:

Slayd 4

Maktabgacha ta’limda badiiy asarlarni bolalarga ta’sirchan yetkazish — ularni matn mazmuni, qahramonlarning his-tuyg‘ulari va voqealarning dramatik tomonlari bilan tanishtirishning muhim vositasidir. Bu jarayonda ifodali o‘qish mashqlari asosiy rol o‘ynaydi, chunki ular bolalarda nutq madaniyati, so‘z boyligi, intonatsiya, urg‘u, pauza va ohangni uyg‘un ishlatish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.

1. Hikoya va ertaklarni dramatik ifodali o‘qish mashqlari:

Tarbiyachi yoki o‘qituvchi hikoyani qahramonlar rolida ovoz ohangini o‘zgartirib o‘qiydi, bolalarni esa o‘qish jarayonida qatnashishga undaydi.

Masalan, qahramonning quvonchi paytida baland va jonli ohang, qo‘rqinch yoki hayrat holatlarida esa past va sekin ohang ishlatish.

2. So‘z va jumlalarga urg‘u berish mashqlari:

Matnda asosiy so‘zlar yoki hissiy jihatdan muhim bo‘lgan iboralarni urg‘u bilan o‘qish mashqlari.

Masalan, “Sehrli qalam yordamida barcha sirlar ochildi” jumlasida “sehrli qalam” so‘zlariga urg‘u berish bolalarga voqeaning markaziy jihatini yetkazadi.

Badiiy asarlarni bolalarga ta’sirchan yetkazishda ifodali o‘qish mashqlari.

Slayd 5

3. Pauza va ritm mashqlari:

Matnni o‘qishda to‘g‘ri pauza qo‘yish, bo‘g‘in va gap chegaralarini ajratish mashqlari bolalarda matn mazmunini yaxshiroq tushunish imkonini yaratadi.

Masalan, “Va birdan… u eshikni ochdi… hamma hayratda qoldi” jumlasida pauzalar dramatik effekt yaratadi.

4. Emotsional ohang va intonatsiya mashqlari:

Hikoya va she’rni turli his-tuyg‘ular bilan o‘qish: kulgi, hayrat, qo‘rqinch, quvonch.

Masalan, “Voy, bu qanday sirli joy!” jumlasini hayrat ohangida, “Eshitdingmi, sirni!” jumlasini esa qo‘rqinch bilan o‘qish.

5. Guruhli va interaktiv mashqlar:

Bolalarni kichik guruhlarga bo‘lib, har biri qahramon rolini ijro etishi.

Hikoya bo‘yicha savol-javob mashqlari: bolalar matndagi voqealarni qayta aytish va his-tuyg‘ularni ifodalash orqali nutqni mustahkamlash.

Slayd 6

6. Vizual va dramatik yordam:

Suratlar, rasmli kartochkalar yoki qo‘g‘irchoqlar yordamida qahramonlarni tasvirlab, nutqni jonlantirish.

Masalan, qahramonning yuz ifodasi va harakatini aks ettirib o‘qish bolalarda matnni hissiy tushunishni rivojlantiradi.

Badiiy asarlarni bolalarga ta’sirchan yetkazishda ifodali o‘qish mashqlari nutq madaniyati, talaffuz aniqligi, intonatsiya, urg‘u, pauza va ohangni uyg‘un ishlatishni rivojlantiradi. Ushbu mashqlar bolalarda matn mazmunini tushunish, his-tuyg‘ularni aniqlash va nutqini boyitish ko‘nikmalarini shakllantiradi. Shu sababli maktabgacha ta’lim va boshlang‘ich ta’limda badiiy asarlarni ifodali o‘qishga tayyorlash muntazam mashqlar orqali amalga oshirilishi lozim.

Slayd 7

Badiiy asarlarni bolalarga ta’sirchan yetkazishda nafas olish gimnastikalari.

Maktabgacha ta’limda badiiy asarlarni bolalarga ta’sirchan va ifodali yetkazish nutq madaniyati va til ko‘nikmalarini rivojlantirishning muhim vositasidir. Shu jarayonda to‘g‘ri nafas olish va nafas olish gimnastikalari alohida o‘rin tutadi, chunki ular bolalarning ovoz balandligi, intonatsiya va ritmik ohangni nazorat qilishiga yordam beradi.

Nafas olishning ahamiyati:

Nutqni ravon va uzluksiz yetkazish uchun bolalar nafasni to‘g‘ri boshqarishni o‘rganishi kerak.

To‘g‘ri nafas olish ovoz balandligini sozlash, so‘zlarni aniq talaffuz qilish va pauzalarni mantiqiy ishlatish imkonini beradi.

Nafasni nazorat qilish bolalarda matnni hissiy ohangda va ifodali o‘qish ko‘nikmalarini shakllantiradi.

Slayd 8

1. Oddiy chuqur nafas mashqlari:

• Bolalar burun orqali chuqur nafas olib, og‘iz orqali sekin chiqaradilar.

• Mashq davomida ovoz chiqarmasdan nafasni nazorat qilish, so‘ngra matn o‘qishda shu nafasdan foydalanish o‘rgatiladi.

2. Shamchiroq mashqi:

• Bolalar burun orqali nafas olib, og‘iz orqali shamchiroqni sochayotgandek sekin chiqaradilar.

• Bu mashq nafas chiqarishni uzaytirish va ovozning barqarorligini ta’minlashga yordam beradi.

Nafas olish gimnastikalari mashqlari:

3. Balon mashqi:

• Bolalar nafas olib, og‘iz orqali balonni shishirayapti deb tasavvur qiladilar.

• Bu mashq nafas chiqarishni nazorat qilish va jumla bo‘yicha ovozni barqaror yetkazishga o‘rgatadi.

4. Qisqa va tez nafas mashqlari:

• Tez-tez qisqa nafas olish orqali bolalar ritmik ohangni va tez o‘qish ko‘nikmalarini shakllantiradi.

• Masalan, she’r yoki qisqa hikoyani ritmik tarzda o‘qishdan oldin bu mashqni bajarish tavsiya qilinadi.

5. So‘zlarni bir nafasda o‘qish mashqi:

• Bolalarga qisqa jumlalarni yoki she’r satrlarini bir nafasda o‘qib berish vazifasi beriladi.

• Bu mashq nafasni boshqarish, matnni uzluksiz va ifodali o‘qish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.

Slayd 9

Nafas olishga doir mashqlar misolida ovozni ko‘tarish va pasaytirish texnikasini namoyish etish.

Ifodali o‘qish va nutq madaniyatini rivojlantirishda nafasni to‘g‘ri boshqarish va ovoz balandligini sozlash alohida ahamiyatga ega. Nafas olish mashqlari bolalarga ovoz balandligini ko‘tarish yoki pasaytirishni nazorat qilishni o‘rgatadi, shu bilan birga matn mazmunini ta’sirchan yetkazish imkonini beradi.

Ovoz balandligini oshirish mashqlari:

Shamchiroq mashqi:

Bolalar burun orqali chuqur nafas olib, og‘iz orqali shamchiroqni shishirayapti deb sekin chiqaradilar.

Nafas chiqarishda ovozni asta-asta oshirib, so‘zlarni balandroq aytish mashqi amalga oshiriladi.

Masalan: “Men senga ertakni aytaman” jumlasini sekin va asta baland ovoz bilan o‘qish.

Balon mashqi:

Bolalar nafas olib, og‘iz orqali balonni shishirayotgandek chiqaradilar va ovoz balandligini oshiradilar.

Bu mashq ovoz barqarorligini va balandlikni boshqarishni o‘rgatadi.

Slayd 10

Ovoz balandligini pasaytirish mashqlari:

Shamchiroq mashqi variantining yumshoq ohangda bajarilishi:

• Nafasni sekin chiqarib, ovoz balandligini asta pasaytirish.

• Masalan: “Hamma hushyor bo‘lsin” jumlasini yumshoq, past ohangda o‘qish orqali hushyorlik hissini yetkazish.

Qisqa va sekin nafas mashqi:

• Bolalar burun orqali qisqa nafas olib, og‘iz orqali asta chiqarib, ovoz balandligini pasaytirish.

• Bu mashq hushyor, muloyim yoki sirli ohangni yaratishda ishlatiladi.

Emotsional ohang bilan uyg‘unlashtirish:

• Ovoz balandligi va pastligini matn mazmuniga moslashtirish bolalarda ifodali o‘qish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.

• Masalan, hayratli voqea paytida ovozni biroz oshirish, sirli yoki hushyor holatlarda ovozni pasaytirish.

Slayd 11

Mashqlar orqali qatnashchilarga ijodiy yondashuvni rivojlantirish.

Ijodiy yondashuv — bu muammolarni, vazifalarni va matnlarni turlicha, yangicha qarash orqali hal etish qobiliyatidir. Maktabgacha ta’lim va boshlang‘ich ta’limda bolalar yoki ishtirokchilarni ifodali o‘qish, nutq madaniyati va nutq orqali hissiy ifodani shakllantirishda ijodiy mashqlar muhim vosita hisoblanadi. Mashqlar orqali qatnashchilar o‘z fikrini erkin ifodalaydi, his-tuyg‘ularini matn orqali yetkazadi va ijodiy tafakkurini rivojlantiradi.

1. Tasavvur mashqlari:

Bolalarga yoki qatnashchilarga rasm, surat yoki ob’ekt ko‘rsatilib, u haqda qisqa hikoya yaratish topshiriladi.

Masalan, bir rasmga qarab “Bu yerda nima bo‘layotganini tasavvur qil” deb so‘rash. Shu mashq orqali qatnashchilar o‘z tasavvurini so‘z bilan ifodalaydi va ijodiy fikrlash ko‘nikmasini rivojlantiradi.

Slayd 12

2. Hikoya davom ettirish mashqlari:

Tarbiyachi yoki o‘qituvchi matnni boshlaydi, bolalar yoki qatnashchilar esa uni o‘z ixtiyorlari bilan davom ettiradilar.

Masalan: “Bir kuni kichik qahramon bog‘da yurardi…” jumlasini boshlang‘ich sifatida berib, qatnashchilar hikoyani tugatadilar. Bu mashq ijodiy tafakkurni va mustaqil fikrlashni rivojlantiradi.

3. Rol o‘ynash va dramatik mashqlar:

Qahramonlar rolini ijro etish, voqealarni ovoz va gestlar orqali namoyish qilish.

Masalan, ertakdagi hayvonlar yoki personajlarni ifodali o‘qish va ularning harakatini dramatik tarzda ko‘rsatish. Bu mashqlar ijodiy ifodani va emotsional intonatsiyani rivojlantiradi.

4. So‘z o‘yinlari va sinonimlar mashqlari:

Qatnashchilarga turli sinonim yoki antonimlar yordamida bir matnni turlicha o‘qish topshiriladi.

Masalan, “yomon” so‘zini “salbiy”, “noqulay” kabi so‘zlar bilan almashtirib hikoya o‘qish. Bu mashq nutqni boyitadi va ijodiy yondashuvni oshiradi.

Slayd 13

5. Emotsiyalarni ifodalash mashqlari:

Matndagi hissiy holatni ovoz balandligi, intonatsiya, urg‘u va ohang orqali ifodalash.

Masalan, baxt, hayrat, qo‘rqinch, g‘azab kabi emotsiyalarni turli matnlar bilan namoyish qilish. Bu bolalarda va qatnashchilarda his-tuyg‘ularni tasavvur qilish va ifodalash qobiliyatini oshiradi.

Mashqlar orqali qatnashchilarga ijodiy yondashuvni rivojlantirish ularning nutqini ifodali, matnni ta’sirchan yetkazish va fikrini erkin ifodalash ko‘nikmalarini shakllantiradi. Shu bilan birga, bu mashqlar bolalarda tasavvur, mustaqil fikrlash va emotsional sezgirlikni rivojlantiradi, nutq madaniyatini boyitadi va ijodiy tafakkurni mustahkamlaydi.

Slayd 14

E'tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 15

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda