Anatomiyaga kirish

Slayd 1

Anatomiyaga kirish. Anatomiya fani rivojlanishining qisqacha tarixi.

Slayd 2

Talabalarni anatomiya fani nimani oʻrgatadi, tibbiy biologik fanlardagi oʻrni, quruq mexanik ravishda terminlarni yodlashdan iborat emasligi, balki tushunib oʻqish lozimligini hamda fanning qisqacha rivojlanish tarixi bilan tanishtirish.
Maʼruzaning maqsadi

Slayd 3

Maʼruzaning rejasi:
Talabalarni akademiya va kafedraning ichki tartibi bilan tanishtirish
Anatomiya fanining klinik ahamiyati, tibbiy biologik fanlar ichida tutgan oʻrni, mohiyati
Anatomiya – inson organizmining tuzilishini, shaklini oʻrganuvchi fan ekanligi
Anatomiya fanining qisqacha rivojlanish tarixi
Anatomiyani oʻrganish usullari
Xulosa

Slayd 4

Odam anatomiyasi (anatomiya yunoncha anatomeo — kesaman soʻzidan olingan) odam organizmining shaklini, tuzilishini, uning rivojlanish jarayonini oʻrganadigan fandir. Bu fan har bir aʼzoni jinsiy tafovutlar jihatidan, shuningdek atrofmuhitning aʼzolar tuzilishi hamda vazifasiga bulgan tasirini oʻrganadi
Asosiy oʻrganish usullarini bilmay turib anatomiyani bilish va u haqda yetarli maʼlumot olish mumkin emas.
Odam anatomiyasini murda ustida oʻrganish lozim. Lekin ayni vaktda tibbiyot xodimlarining tirik odam bilan munosabatda bulishini ham eʼtiborga olmoqlik darkor. Odam organizmi va aʼzolarining tuzilishi, topografiyasi murda ustida oʻrganilganda turli usullardan foydalaniladi, Tirik odamlarda esa mavjud boʻlgan texnika vositalaridan foydalangan holda fiziologik usullar qoʻllanib oʻrganiladi.

Slayd 5

Bular qoʻyidagilar:
Antropometrik usulda gavdaning uzunligi, kengligi va ogʻirligi
Oʻlchanadi, olingan maʼlumotlar organizmning ayrim bulaklariga taqdoslanib, oʻsishi yoki oʻzgarishi kuzatib boriladi
Kesib ochish yuli bilan preparatlar (preparate) yasash usuli
Arralash usulini birinchi marta N. I. Pirogov qoʻllagan. U dastlab murdani qattik, muzlatib, sungra oʻrganish kerak bulgan organizm bulagini qavatma-qavat qilib arralagan. Bu usulda aʼzolar topografiyasini aniqroq oʻrganish mumkin
Inʼyektsiya usuli (injectio – lotincha quyaman) — ichi kavak aʼzolarga, qon tomirlarga turli xil kimyoviy buyoklar yuborib oʻrganiladi

Slayd 6

Yoritish, ravshanlashtirish usuli. Buning uchun aʼzoni birorta kislota yoki ishqor suyuqligiga solib kuzatiladi. Vaqt oʻtishi bilan har xil toʻqimalar nurlarning turlicha sinishi natijasida bir-biridan ajralib koʻrinadi
Korroziya yoki yemirish usuli — ichi boʻsh aʼzolar ichi tez qotadigan modda bilan toʻldirilib, soʻngra uni turli kislota yoki ishkorlar suyuqligiga solinsa, aʼzo toʻqimalari yemiriladi va bushligiga yuborilgan modda aʼzolar shaklini saklab qoladi
Rentgen nuri yordamida oʻrganish usuli. K. Rentgen nuri kashf etilgandan buyon (1895) qoʻllaniladi. Bu usul tirik odam tuzilishini oʻrganishga keng imkon beradi. Rentgen nurlari yordamida suyaklar tuzilishini, ayniqsa uning taraqdiy etishini kuzatish mumkin. Ichi kavak aʼzolar rentgen nurlarini ushlab qololmaydi. Shuning uchun ularga rentgen nurini tutib koluvchi kimyoviy moddalar yuborib, ekranda koʻrish (rentgenoskopiya) yoki rasmini olish (rentgenografiya) yuli bilan oʻrganiladi

Slayd 7

Paypaslab (palpatio) oʻpganish usulu
Perkussiya (percussio — barmoq yoki bolgʻacha bilan urib aniqlash usuli
Bu ikki usul kasalni kurish paytida qoʻllanilib, aʼzo chegaralarini urganishda keng foydalaniladi.
Auskulʼtatsiya (auscultatio — eshitib koʻrish) usuli — maxsus eshituv asboblari yordamida aʼzolar (yurak va oʻpka) ning ishlab turgan paytidagi tovushi eshitiladi. Bu usul aʼzolarning normal yoki kasallik holatini aniqlashda katta yordam beradi
Mikroskopda koʻrib urganish usuli. Bu usulda aʼzolarning nozik tuzilishlari maxsus buyoklar bilan buyalib, mikroskoplar yordamida oʻrganiladi

Slayd 8

Odam tanasining tashqi koʻrinishini, proportsiyalarini plastik anatomiya oʻrganadi. Shuniningdek u aʼzolar topografiyasini xam oʻrganadi. Zamonaviy anatomiyani funktsional anatomiya deb ataladi, chunki u funkitsiyadan kelib chiqqan xolda odam tanasining tuzilishini taqqoslaydi. Odam tanasidagi soxalarni, aʼzolarni va ularning qismlarini belgilashda maxsus terminlardan foydalaniladi. Bu terminlar lotin tilida boʻlib ularning roʻyxatini anatomik nomenklatura deb ataladi (Nomina Anatomica).

Slayd 9

Odam qomatining morfologik tuzilishiga qarab V. N. Shevkunenko ularni 3 turga ajratgan.
Gipersteniklar yoki braximorflar (keng yelkali past buylilar) — bunday odamlarning yelkalari keng, gavdalari vazmin, bakuvvat va tiqmachok, semiz buladi. Qul va oyoklari tanasiga nisbatan kalta; kalla, kukrak va qorni deyarli keng xajmlidir. Ularning qorni ham kukragiga nisbatan kattadir. Tananing kundalang ulchami buyiga nisbatan uzunrok, buladi
Asteniklar yoki dolixomorflar (uzun buyli, tor kukraklilar) — buylari uzun, organizmi zaif tarakdiy etgan, vazni yengil, qul va oyoklari tanalariga Karaganda uzunrok, kishilar toifasidir. Ularning kukraklari qorin kismidan katta va buyinlari uzun buladi
Normosteniklar yoki mezomorflar (urta buylilar) — yuqorida bayon etilgan giperstenik va asteniklar urtasidagi odamlar urta buylilar hisoblanadi
Odam gavdasining tashki tuzilishi ichki aʼzolar, kon tomirlar shakliga hamda tuzilishiga ham taʼsir qiladi. Jumladan, giperstenik odamning diafragmasi yuqori joylashgan bulsa, yuragi, meʼdasi katta xdjmli va kundalang urnashgan; aortasi keng, upkasi kiska va ingichka, ichagi kuprok gorizontal yunalishda taxlanib yotadi. Jigar, meʼda osti bezi, buyraklari va kora jigari (talok) ning hajmi kattarok buladi.
Asteniklarda esa deyarli hamma aʼzolari kichik bulib, pastrok, joylashadi. Lekin bu turdagi odamning kukragiga nisbatan upkasining uzun bulishi uni boshka barcha aʼzolardan ajratib turadi.

Slayd 10

Odam anatomiya fanining rivojlanishini ilk tarixi.
Aristotel (384—322 e. A yy) Nervlarni paylardan ajratgan va qon tomirlarni yurakdan boshlanishini koʻrsatgan va birinchi boʻlib aorta degan nom qoʻygan
Gippokrat (460 — 377 e. A yy), Tibbiyotning otasi degan nomni olgan. Tibbiyot sohasidagi kuzatish va tekshirishlari asosida u 72 ta asar yozdi.

Slayd 11

Abu Ali Ibn Sino (Avitsenna, 980—1037 y) Tibbiyot sohasida 100 dan ortiq asarlar yozgan. Bularning eng mashhuri «Tib qonunlari» dir.

Slayd 12

Andrey Vezaliy (1514—1564), Anatomiya jadvallari va odam tanasining tuzilishi toʻgʻrisida kitoblar yozgan olim.

Slayd 13

Malpigi (1628—1694), 1661yilda mikroskop yordamida qon tomir kapillyarlarni kashf yetdi

Slayd 14

Kafedra Tarixi

Slayd 15

Aʼzoparning organizmdagi joylashib turgan urni yoki ularning alohida kismlarini aʼzolarga nisbatan urganishda kupincha anatomiyada mavjud bulgan uchta: sagittal, frontal va gorizontal sathdan (odamning tikka turgan holatida) foydalaniladi.
Sagittal sath — odam tanasining oldindan orka tomonga karatib boshidan oxirigacha vertikal (tikka) kesilishi natijasida hosil buladi. Agar sagittal sathi muzlatilgan murdaning qoq oʻrta qismidan uni teng ikkita — ung va chap nimtalarga ajratilsa, oʻrta (mediana) sath hosil buladi
Frontal (fronds — peshona) sath sagittal sathga nisbatan tugri burchak hosil kilib yoki anikrogi odam peshonasiga parallel holatda utkazilgan yuzadan vujudga keladi
Gorizontal sath — fazo (gorizontal) ga parallel yoki sagittal holda frontal satx, lariga tugri burchak hosil kilib utkazilgan yuzadan hosil buladi. Odam organizmini va uning alohida kismlarini urganishda, aʼzolarni tekshirishda ana shu yukorida kursatilgan uchta yuza (sath) dan keng foydalaniladi. Yukorida bayon otilgan satxlarga nisbatan joylashgan aʼzolarni aniklashda aloxida atamalar Kullaniladi: Masalan, urtalik — medialis yoki medius — urta deb ataladigan bulsa, yonboshi — lateralis, oldingisi — anterior, koringa yakinrok joylashgan bulsa — ventral (venter — korin) suzlari bilan ataladi. Bundan tashkari, orka tomonni — posterior yoki dorsal (dorsum — orka), tananing yukorisiga yakinrok bulsa, yukori — superior yoki kranial (cranium — kalla), aksincha, pastki tomonida bulsa — inferior (kuyi) yoki kaudal (cauda — dum), tana suzi esa korpus (corpus) nomi bilan ataladi

Slayd 16

Tekislik va oʻqlar

Slayd 17

Ovqat xazm qilish va aʼyirish aʼzolari sistemasi

Slayd 18

Nafas olish va qon aylanish aʼzolar sistemasi

Slayd 19

Tana boʻshliqlari

Slayd 20

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 21

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda