Afaziyada nutqni tiklash logopedik ish tizimi

Slayd 1

Afaziyada nutqni tiklash bóyicha olib boriladigan logopedik ish tizimi.

Slayd 2

Reja:
Afaziyada nutq buzilishining o‘ziga xos xususiyatlari
Afaziyada logopedik ishning bosqichlari
Logopedik ishning maqsadi va vazifalari

Slayd 3

Bosh miya insultlari
Travmatik miya shikastlanishlari
O‘smalar
Yallig‘lanish jarayonlari
Miya qon aylanishi buzilishlari
Afaziyada nutqning turli tomonlari zararlanadi:
Ekspressiv nutq (gapirish)
Impressiv nutq (tushunish)
Nomlash (so‘z topish)
Takrorlash
O‘qish va yozish
Muhim jihati shundaki, afaziyada bemorning intellekti to‘liq yo‘qolmaydi. Ko‘pincha inson atrofdagi voqealarni tushunadi, lekin fikrini nutq orqali ifodalashda yoki boshqalarning nutqini anglashda qiyinchiliklarga duch keladi
Afaziya – bu bosh miyaning nutq uchun mas’ul hududlari zararlanishi natijasida yuzaga keladigan nutqning tizimli buzilishi bo‘lib, bunda shaxsning avval shakllangan nutq faoliyati qisman yoki to‘liq izdan chiqadi. Afaziya eshitish yoki artikulyatsiya apparati nuqsoni emas, balki markaziy (miya) mexanizmlarining buzilishi bilan bog‘liq.
Afaziya odatda quyidagi holatlar oqibatida paydo bo‘ladi:

Slayd 4

Afaziyada nutq buzilishining o‘ziga xos xususiyatlari bosh miyaning nutq markazlari zararlanishi bilan bog‘liq bo‘lib, buzilishlar turli darajada va shaklda namoyon bo‘ladi. Afaziya oddiy talaffuz nuqsoni emas, balki nutq faoliyatining tizimli buzilishidir.
Quyida afaziyada uchraydigan asosiy nutq xususiyatlari keltiriladi:
Tizimli xarakterga ega buzilish
Afaziyada nutqning faqat bitta tomoni emas, balki bir nechta komponentlari zarar ko‘radi:
Tovush tomoni (fonetika, fonematik jarayonlar)
Leksik tomoni (so‘z boyligi, nomlash)
Grammatik tomoni (gap tuzish)
Bog‘langan nutq

Slayd 5

Bemor gapirishda qiyinchiliklarga duch keladi:
So‘zlarni topa olmaslik (anomik holatlar)
So‘zlarni almashtirish (verbal parafaziyalar)
Tovushlarni almashtirish yoki tushirib qoldirish
Gap tuzishdagi buzilishlar
Nutqning sekin, uzilib-uzilib chiqishi
Ba’zi bemorlarda nutq juda kambag‘al, ba’zilarida esa ortiqcha, lekin mazmunsiz bo‘lishi mumkin.
Ekspressiv nutqdagi buzilishlar

Slayd 6

Ko‘pincha bemor eshitilgan nutqni to‘liq tushunmaydi:
Oddiy ko‘rsatmalarni anglash qiyinlashadi
So‘z ma’nolarini farqlash buziladi
Murakkab gaplar tushunilmaydi
Nutqni idrok etish sekinlashadi
Nomlash funksiyasining buzilishi:
Afaziyaning eng tipik belgilaridan biri:
Predmet nomini eslay olmaslik
So‘z «til uchida» holati
Tasvirlab berish orqali ifodalashga urinish
O‘xshash yokinoto’g’ri
Impressiv nutqdagi buzilishlar (tushunish)

Slayd 7

Afaziyada nutqni tiklash jarayoni qat’iy tizim va bosqichma-bosqich yondashuvni talab qiladi. Logopedik reabilitatsiya bemorning nutq buzilish darajasi, afaziya turi va saqlangan funksiyalariga asoslanadi. Quyida logopedik ishning asosiy bosqichlari keltiriladi:

Mustahkamlash bosqichi
Maqsadi: erishilgan natijalarni barqarorlashtirish.
Vazifalar:
Nutqni kundalik muloqotga kiritish
Mustaqil gapirishni rivojlantirish
Murakkab nutqiy vaziyatlarga moslashish
Xatolarni kamaytirish
Diagnostik bosqich
Maqsadi: nutq buzilishining xarakteri va darajasini aniqlash.
Asosiy vazifalar:
Afaziya turini aniqlash
Ekspressiv va impressiv nutqni baholash
Nomlash, takrorlash, o‘qish, yozishni tekshirish
Saqlangan nutq imkoniyatlarini aniqlash
Individual ish dasturini tuzish

Slayd 8

Tayyorlov (moslashtiruvchi) bosqich
Ko‘pincha og‘ir afaziyalarda muhim ahamiyatga ega.
Maqsadi: bemorni nutqiy faoliyatga jalb qilish.
Asosiy yo‘nalishlar:
Nutqqa qiziqish uyg‘otish
Eshituv diqqatini faollashtirish
Oddiy reaksiyalarni shakllantirish
Emotsional aloqa o‘rnatish
Asosiy tiklash bosqichi
Eng uzoq va markaziy bosqich.
Maqsadi: buzilgan nutq funksiyalarini qayta shakllantirish.
Ish yo‘nalishlari:
Nutqni tushunishni rivojlantirish
So‘z boyligini tiklash
Nomlash funksiyasini shakllantirish
Ijtimoiy moslashuv bosqichi
Reabilitatsiyaning yakuniy qismi.
Maqsadi: bemorni ijtimoiy hayotga qayta integratsiya qilish.
Erkin muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish
Kasbiy va maishiy nutqni faollashtirish
Psixologik ishonchni tiklash

Slayd 9

– Bosh miyaning zararlanishi natijasida buzilgan nutq funksiyalarini imkon qadar tiklash, kompensatsiya qilish va muloqot faoliyatini qayta shakllantirishdan iborat
Logopedik reabilitatsiya faqat nutqni emas, balki shaxsning kommunikativ faolligi va ijtimoiy moslashuvini ham ko‘zda tutadi
Logopedik ishning asosiy maqsadi:
Buzilgan nutq funksiyalarini tiklash
Saqlangan imkoniyatlarga tayangan holda kompensatsiya mexanizmlarini rivojlantirish
Nutq orqali muloqot qilish qobiliyatini qayta shakllantirish
Bemorni kundalik hayotga moslashtirish
Afaziyada logopedik ishning bosh maqsadi:

Slayd 10

Saqlangan analizatorlarga tayangan holda nutqni tiklash
Alternativ kommunikatsiya vositalaridan foydalanish
Iboralar, jestlar, yozma nutqdan yordamchi sifatida foydalanish
Kompensator vazifalar

Slayd 11

Kundalik muloqot ko‘nikmalarini shakllantirish
Mustaqil nutqdan foydalanishni rivojlantirish
Ijtimoiy faoliyatni qo‘llab-quvvatlash
Hayot sifatini yaxshilash.
Ijtimoiy moslashuv vazifalari

Slayd 12

Diagnostik vazifalar Afaziya turini aniqlash Nutq buzilishining darajasini baholash Saqlangan nutq va kognitiv funksiyalarni aniqlash Individual korreksion dastur tuzish 2. Tiklash (korreksion) vazifalari Ekspressiv nutqni rivojlantirish (gapirish) Impressiv nutqni tiklash (tushunish) So‘z boyligini faollashtirish Nomlash funksiyasini tiklash Grammatik tuzilmani qayta shakllantirish Bog‘langan nutqni rivojlantirish
Logopedik ishning vazifalari

Slayd 13

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 14

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda