Adabiyot darslarida mustaqil ishlarni tashkil etish

Slayd 1

Adabiyot darslarida o‘quvchilarning mustaqil ishlarini tashkil etish yo‘llari

Slayd 2

Reja:

Adabiyot darslarida mustaqil ishlarni tashkil etish

Adabiyot darslarida muammoli ta’limning o‘rni va ahamiyati

Mustaqil ishlarning turlari

Slayd 3

Annotatsiya. Ushbu maqolada bugungi kunda o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini amalda qo‘llay olish, layoqatlarini shakllantirish, ta’limning eng dolzarb masalalarini e’tirof etish, o’quvchilarda sinfdan tashqari mashg’ulotlar ko’nikmasini shakllantirish, mazkur maqolaning mazmuni hisoblanadi. Kalit so’zlar: metodlar, intonatsiya, ifodali o‘qitish uslubi, saviya.

Sinfdan tashqari darslarda badiiy asarlarning o‘rganilishi

Slayd 4

Adabiyot o‘qitishda ma’ruza, suhbat, ijodiy o‘qish, reproduktiv, evristik, tadqiqot, ekskursiya, mustaqil ish metodlaridan keng foydalaniladi. O‘qituvchi va o‘quvchi faoliyatining o‘zaro aloqasi xususiyatiga ko‘ra ko‘rgazmali tushuntirish, ijodiy o‘qish, reproduktiv va tadqiqot metodlariga taqsimlanadi. Tabiiyki, bu metodlarning barchasi alohida-alohida, sof holda qo‘llanilmaydi. Mustaqil o‘qishni tashkil etishda ulardan kompleks foydalanib kelinishi tabiiy zaruratdir. Umumiy o‘rta ta’lim maktablaridagi ko‘p yillik pedagogik faoliyatimiz davomida o‘quvchilarni ifodali o‘qishga o‘rgatish murakkab jarayon bo‘lib, asar janri, tavsif uslubi, yozuvchi nuqtai nazari bilan bog‘liq usullarni qo‘llash ijobiy samara beradi, degan xulosaga keldik. O‘qituvchining ifodali o‘qishi o‘quvchilar faoliyatida o‘z aksini topishi uchun quyidagi usullarni qo‘llash samarali hisoblanadi: – audio va video yozuvlar orqali yozuvchi yoki badiiy so‘z ustalari tomonidan o‘qilgan badiiy matnni tinglash;

(Zulfiya, E.Vohidov, A.Oripov, O.Hojieva, O.Matjon, M.Yusuf, S.Sayyid, F.Afro‘z, E.Shukurlarning radioeshittirish va teleko‘rsatuvlarda o‘qigan she’rlaridan foydalanish mumkin).

– o‘zaro bog‘liq matnlarda nutqning to‘g‘ri ohangini ishlab chiqish (intonatsiya, marom, pauzalarni o‘z o‘rniga qo‘yish, mantiqiy urg‘ularni aniqlash);

– ko‘chirmalar, maqollar, matallar, aforizmlarni yoddan ifodali o‘qishga o‘rgatish; (televidenie orqali ko‘rsatuvlar oralig‘ida o‘zbek xalq maqollari, iboralar ma’nosi yuzasidan beriladigan sharhlardan foydalanish shaklida.

Slayd 5

9-sinfda Ikrom Otamurodning “O‘rin” dostonini ifodali o‘qishga o‘rgatishda olam va odamning yaralishi, hayotda har kimning o‘z o‘rni borligi yoki aksinchaligi anglanishiga erishiladi. Shoir kun va tun, yer va osmon, botin va zohir, sobitlik va lafzsizlik, diyonat va nafs, ibtido va intiho, toqatsizlik va chidam, keksa va yosh kabi bir-biriga zid tushunchalarni yonma-yon qo‘llash orqali inson hayotining dramatik holatlarini aks ettirishga harakat qilganiga e’tibor qilaylik: Andisha nochor kibor tovidan. Qadr dog‘lanadi ilashsa jabr. Burd yo‘qolgaydir beburd sovidan. Dilga madaddir dildagi sabr. (Ikrom Otamurod. O‟rin. //Sharq yulduzi. –T.: 2013. №3, – 32-bet)

Dostonda lirik qahramon yuragini qiymalab og‘riq berayotgan dard-alamlar qisqagina “… Nimadir… … Qachondir… … Kimdir…” misralariga mohirlik bilan singdirilgan. Sinfdan tashqari o‘qish mashg‘ulotlarida ifodali o‘qish rejasi o‘qituvchining yoddan o‘qishi, asarning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari haqida suhbat o‘tkazish, nutq kompozitsiyasi ustida ishlash, intonatsiya va maromni aniqlash, qayta hikoyalash kabi faoliyat turlarini ko‘zda tutgan holda tuziladi.

Slayd 6

Asarni ifodali o‘qish doim uning tahlili bilan bog‘liq. Tahlil badiiy asarning o‘ziga xosligi haqida o‘quvchilar tasavvurini chuqurlashtiradi, undagi nafosatni his qilishga imkon beradi. 148 Masalan, 6-sinfda o‘quvchilarni Hamid Olimjon ijodi bilan chuqurroq tanishtirishga mo‘ljallangan mashg‘ulotlarda adabiyotshunos olim N.Karimovning “Hamid Olimjon” nomli ma’rifiy-biografik romanidan unumli foydalanish o‘quvchini shoir shaxsiyatining noma’lum qirralaridan voqif etadi. (Karimov N. Hamid Olimjon. –T.: Sharq, 2013. –144-bet)

O‘qituvchining kirish so‘zi “Eng gullagan yoshlik chog‘imda”, “Xayolimda bo‘lding uzun kun”, “O‘rik gullaganda” kabi she’rlarning yozilish tarixi bilan boyitilsa, shoir ijodiy ustaxonasi haqida kengroq tushunchaga ega bo‘linadi. “O‘rik gullaganda” – tabiatning yaratuvchanlik qudratidan junbushga kelgan sohir qalb tuyg‘ulari mahsuli. She’r 1937-yilning 30-martida yozilgan, Qozog‘iston safaridan qaytgan kuni saharlab uyg‘ongan shoir ilohiy mo‘jiza qoshida lol qoladi. “Derazadan quyosh yog‘dusi emas, balki allaqanday pushtirang shu’la tushib, uning ko‘zini qamashtirib yubordi.

Slayd 7

Kuni kecha u Olmaotaga yo‘l olganida, hali mast uyquda yotgan o‘rik daraxti chaman bo‘lib ochilgan edi”. Shoirni to‘lqinlantirgan bu latiflikdan ohorli tashbehlar dunyoga keladi: “Novdalarni bezab g‘unchalar, Tongda aytdi hayot otini…” Ushbu voqea hikoya qilingach, she’r yoddan ifodali o‘qilishi, unga bastalangan qo‘shiq eshittirilishi o‘quvchilarni xayolan lirik qahramonning o‘sha paytda tuygan holatni chuqurroq anglashga, asar g‘oyasini idrok qilishga yordam beradi. Turli janrdagi asarlarni idrok etish asosida o‘quvchi so‘z zamiridagi ma’no tovlanishlaridan zavqlanadi, inson ruhiyati bilan bog‘liq sir-sinoatlarni anglash sari qadam qo‘yadi.

Sinfdan tashqari o‘qish mashg‘ulotlarida badiiy asar yoki undan parchalar o‘rganishning yakuniy bosqichida leksikani sharhlash elementlari bilan suhbat o‘tkazish matn mazmunini chuqurroq o‘zlashtirishga yordam beradi. Sinfdan tashqari o‘qish mashg‘ulotlarida suhbat. Suhbat jarayonida adabiy material mohiyati o‘qituvchi bergan savollarga o‘quvchilarning javoblari orqali ochib beriladi. Metodist olima Q. Husanboeva har tomonlama puxta tuzilgan savollar mazkur metodning muhim xususiyati ekanligini alohida e’tirof etgan holda “tafakkurning bilmaslikdan bilishga, bilishning chalaligi yoki noaniqlikdan to‘liq va aniq shakliga o‘tkazadigan samarali vosita” (Husanboyeva Q. Adabiyot – ma‟naviyat va mustaqil fikr shakllantirish omili. –T.: Alisher Navoiy nomidagi O‟zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2009. – 119-bet) sifatida baholaydi.

Slayd 8

Mashg‘ulotga tayyorgarlik chog‘ida savollarning xususiyatini o‘ylab ko‘rish, maqsadini aniqlab olish muhim. Suhbat mantiqiy izchilligi, aniqligi va mazmuni bilan ajralib turadi. Savollar o‘rganilayotgan asarni anglashga yo‘naltirilishi, o‘quvchilar faoliyatini jadallashtirishi, mustaqil xulosa chiqarish va umumlashtirishga harakat qildirishi lozim. Yangi materialni o‘rganish, mustahkamlash va umumlashtirish jarayonida uyushtiriladigan suhbat o‘quvchilarning bilim darajasini baholashga yordam beradi. Ulug‘bek Hamdamning 8-sinflarga mustaqil o‘qishga tavsiya etish mumkin bo‘lgan “Na’matak” mini romani butun borliq sinoatlarini o‘zida jo etgan Ism, uning mohiyatini anglatish muammosiga bag‘ishlangan. “Har qanday hikmatning ibtidosida fikr turadi, fikr o‘zlashgach, hikmat maqomlarining pillapoyasi boshlanadi. Maqomlar hududiga o‘tgan shaxs oqimlar shamolida g‘ildirab ketavermaydi, har on, damning ASL mazmunini uqib, Ismlar siriga boraveradi” (Ulug‟bek Hamdam. Na‟matak. //Sharq yulduzi. –T.: 2013, №3. – 93-bet)

Slayd 9

Asar yuzasidan quyidagicha savollar tuzish adib g‘oyasi, maqsad muddaosini tushunishga imkon yaratadi:

• 1.Na’matak obraziga qanday g‘oya singdirilgan? (Insonning O‘zligini anglashi)

2. Bobolar o‘rtasidagi nifoqning asl sababi nimada edi? (Nafs)

3. Ajdodlar adovatiga nima barham beradi? (Avlodlar muhabbati)

4. Inson qachon Asliga yetishadi? (Ismini topganida)

5. Asarda qo‘llanilgan hikmatning kaliti qaysi satrlarga yuklangan? (“Qanday ko‘zla boqsa, odam olamga, shunday javob aylar olam odamga, degan ekan donishlar, degan ekan, degan, to‘liq hukm shaklida)

Slayd 10

O'quvchi – maktab o'quvchisi

Sinfdan tashqari o‘qish til o‘qituvchisi faoliyatidagi muhim yo‘nalishlardan biridir. Adabiyot o‘qitish metodikasida sinfdan tashqari o‘qish bilan bog‘liq adabiyot darslari o‘quvchilarning o‘qish mustaqilligini rivojlantirishga, ularda o‘qishga bo‘lgan qiziqishlarini shakllantirishga faolroq hissa qo‘shishi, sinfdan tashqari o‘qishni rag‘batlantirishi, bu esa, o‘z navbatida, maktabning tayanchi bo‘lib xizmat qiladi, degan pozitsiya belgilangan. albatta, adabiyot o‘qitish metodikasida mustahkam o‘rin oldi.

O‘tmish ilg‘or o‘qituvchilari va zamonaviy til o‘qituvchilarining ijodiy ish tajribasi shuni ko‘rsatadiki, sinfdan tashqari keng o‘qishdan foydalanish, o‘quvchilarning shaxsiy o‘qish tajribasiga doimiy tayanish, ularning kitobxonlik qiziqishlarini hisobga olish adabiy ta’limning zaxirasi bo‘lib, undan foydalanish mumkin. ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.

Mahalliy metodikaning o'quvchi-talabaga bo'lgan yo'li uzoq va notekis edi. U ko'tarilishlar va pasayishlar, muvaffaqiyatlar va muvaffaqiyatsizliklar, o'qituvchi va talabalar o'rtasidagi hamkorlikning yorqin epizodlari va uzoq yillar davomida ajralib turdi.

Adabiyotdan sinfdan tashqari o'qish.

Slayd 11

Adabiyotshunoslar asta-sekin o'quvchining shaxsiyatini jiddiy o'rganish va hisobga olish zarurligi to'g'risida fikrga keldilar; o'qitish jarayonida o'qituvchilardan kelib chiqqan holda o'qitish metodikasi ishlab chiqildi

20-asr boshlarida ilgari surilgan o'qishni individuallashtirish g'oyasi alohida qiziqish uyg'otadi.

O’quvchilar o’rtasida kitobxonlikning umumiy manzarasini ochib beradigan sotsiologik so‘rovlar ommabop bo‘ldi.

o'tgan yillar Maktab o'quvchilarining o'qishga bo'lgan qiziqishlarini o'rganish adabiyot darslari va sinfdan tashqari o'qish o'rtasidagi tafovutning ortib borayotgani, o'qish uchun barqaror motivatsiyaning yo'qligi va o'quvchilarning o'qish madaniyatini shakllantirishda o'qituvchining rolining pasayishi g'oyasini tobora ko'proq kuzatmoqda.

So'rov natijalari juda kutilmagan: asosiy manbalar – ona, ota, sinfdoshlar, qarindoshlar va kitoblar, keyin esa o'qituvchi, talabaning o'zi va kutubxonachi. Ko'pincha ota-onalar yosh o'quvchi bilan u o'qigan kitoblarini muhokama qilishadi, kamroq – do'stlar yoki hech kim. O'qituvchilar va kutubxonachilar haqida umuman aytilmagan

Slayd 12

“Maktabda men urush haqidagi sarguzashtli adabiyotlarni, ilmiy-fantastik adabiyotlarni o'qidim. Va biz asosan qiziq bo'lmagan narsalarni boshdan kechiramiz. Shunday qilib, VII-VIII sinfga fantastika Vaqti-vaqti bilan qaraganda bir oz kamroq o'qiyman.

“Mening o'qishim (sinfdan tashqari) faqat boshlang'ich maktabda edi. Keyin, qoida tariqasida, men topshiriq bo'yicha o'qigan darslar uchun va o'zim uchun – o'z xohishim bilan. Yillar davomida sinfdan tashqari o'qish darslari hech qachon istak bilan mos kelmagan (va o'qish istagini uyg'otmagan).

Buni maktab bitiruvchilarining tarjimai hollari ham tasdiqlaydi:

Slayd 13

Frontal, guruh yoki individual davomida suhbatlar o'qituvchilar talabalar bilan birgalikda o'quvchilarning sinfdagi holatining xususiyatlari, o'quvchilarning qiziqishlari yo'nalishi, talabalar tomonidan adabiy asarlarni idrok etish darajasi va baholash xarakteri haqida ma'lumotlarning butun majmuasini bilib olishlari mumkin. Maktab o'quvchilari ba'zan eng kutilmagan tomondan ochiladigan individual suhbat ko'pincha o'qituvchi va talaba o'rtasidagi aloqani o'rnatishda hal qiluvchi daqiqaga aylanadi.

Slayd 14

(insholar, savollarga yozma javoblar, insholar, o'qilgan kitoblarga sharhlar va boshqalar) o'qituvchiga adabiy asarni dastlabki mustaqil o'qish bosqichida ham, darsda ishni tahlil qilish yoki muhokama qilgandan keyin ham idrok etish xususiyatlarini aniqlashga yordam beradi. , mutolaa madaniyatining yuksalishini, adabiy asarlarni mustaqil tahlil qilish va baholash malakalarini shakllantirish darajasini kuzatish. "Mening uy kutubxonam", "Men o'qishda nimani o'zgartirmoqchiman" kabi insholar. berishi mumkin qo'shimcha material o'quvchining o'qish motivlari va tabiati haqida. Bunday insholarda ko'tarilgan ko'plab masalalar sinfda va individual suhbatda muhokama qilinadigan mavzu bo'lishi mumkin.

Talabalarning yozma ishlarini tahlil qilish

Slayd 15

Keksa filologlar amaliyotida keng qo‘llaniladigan, o‘qituvchiga maktab o‘quvchilarining kitobxonlik qiziqishlari evolyutsiyasi, kitobxon shaxsining shakllanishi, kitobxon tarbiyasida oila va maktabning o‘rni haqida eng qiziqarli materialni taqdim etadi. Katta sinfda o‘zi haqida shunday ma’lumot olgan o‘qituvchini o‘ylash kerak bo‘lgan narsa bor: “O‘qituvchi bizga chin dildan dars berishni xohlaydi. Albatta, u talabalarga qaraganda beqiyos ko'proq narsani biladi, u eng qiziqarli narsani eslaydi. Lekin, birinchi navbatda, shaxsiy tajriba har doim ham ko'rsatkich emas. Ikkinchidan, o'qituvchi dastur bilan cheklangan va birin-ketin haydashga majbur bo'ladi, u kitobni varaqlamaslik uchun oddiygina o'qishni ko'rsatishga vaqt topolmaydi. Natijada, talabaning boshida ishlardan ko'ra ko'proq belgilar mavjud.

O'quvchilarning tarjimai hollari

Slayd 16

Bu o'quvchilarning o'qishini, ularning adabiy rivojlanishini uzoq vaqt davomida kuzatish imkonini beradi, ayniqsa 20-asr boshlari o'qituvchilari tomonidan faol targ'ib qilingan. Biroq, kundaliklarning qat'iy belgilangan tuzilishi, ular bilan ishlashga rasmiy yondashuv, o'quvchilarning yosh va individual xususiyatlarini hisobga olmaganligi, asosan, ushbu ish shaklini obro'sizlantirishga yordam berdi.

Ayni paytda, ma'lumki, alohida maktab o'quvchilari o'qiganlarini yozib olishadi, o'qishni rejalashtirishni xohlashadi va yoshi kattaroq o'rtoqning xushmuomalalik bilan maslahatlariga qiziqishadi. Bunday hamkorlik tajribasi maqolada tasvirlangan uslubiy adabiyotlar. V-VI sinflarda maktab o‘quvchilari o‘quvchi kundaliklari bilan zavq bilan ishlaydilar, agar o‘qituvchi bu ishga ijodiy yondashsa, ularning tashabbusini cheklamasa. Beshinchi sinf o'quvchilarining o'quvchilar kundaliklari ko'pincha rangli dizaynlashtirilgan albomlar bo'lib, ularda asosiy o'rinni o'qilgan kitoblar uchun rasmlar, qisqacha izohlar, asarlardan parchalar, darsdan tashqari o'qish uchun adabiyotlar ro'yxati, adabiy o'yinlar (boshqotirma, krossvord, viktorina), sinfdan tashqari o‘qish darslari uchun topshiriqlar.

O'quvchi kundaligi

Slayd 17

– yanada keng tarqalmoqda. Yangi sinf bilan tanishish, sinfdan tashqari o'qish darslari tizimini rejalashtirish, individual ishda yo'nalishlarni aniqlash, umumlashtirish – bularning barchasi sinfdan tashqari o'qishga rahbarlik qilishdagi muhim fikrlarni kichik so'rovnoma bilan birlashtirish mumkin. Agar o‘quvchilar o‘z fikr-mulohazalari va istaklari o‘qituvchi uchun haqiqatan ham qiziqarli ekanini his qilsalar va u ularni o‘z ishida imkoni boricha hisobga olsa, anketa savollariga javoblar, ba’zan shunday bo‘lganidek, rasmiy bo‘lmaydi. Ko'pgina til o'qituvchilari so'roqqa nisbatan shubha bilan qarashadi, bu qisman to'g'ri, chunki u hali ham o'quvchi o'quvchi bilan jonli muloqot o'rnini bosa olmaydi.

Sinov, ayniqsa so'nggi yillarda mashhur bo'lgan, talaba o'quvchi bilan ishlashning turli bosqichlarida adabiy bilim darajasini, bilimdonligini aniqlashga yordam beradi, ammo test natijasida olingan ma'lumotlar boshqa o'rganish usullaridan foydalangan holda to'ldirilishi, tuzatilishi kerak. o'quvchi (individual suhbat, yozma asarlarni o'rganish yoki boshqalar).

Anketa

Slayd 18

Birinchidan, darsdan tashqari o'qishni har xil turdagi darslarda va mavzuni o'rganishning turli bosqichlarida tizimli qo'llash (an'anaviy besh daqiqalik she'riy mashg'ulotlar, yangi adabiyotlarning kichik sharhlari, sinfdan tashqari o'qish materiallari asosida individual va guruh topshiriqlari).

Ikkinchidan, talabalarning o'zlari tanlagan mavzu bo'yicha mustaqil tadqiqot ishlarini tashkil etish, bu sinfdan tashqari o'qishga kirishni o'z ichiga oladi va yil davomida jiddiy ishlab chiqiladi, bu ish natijalarini mumkin bo'lgan, lekin majburiy bo'lmagan holda, darslarga kiritish. dastur.

Uchinchidan, kursning asosiy mavzulari bo'yicha yozma ish tizimini rejalashtirish, mavzu doirasidan tashqariga chiqadigan ishlarni hisobga olgan holda, taqqoslash, taqriz, mustaqil o'qilgan asarlarni tahlil qilish va hokazo.

Slayd 19

Quyi sinflarda kitobga muhabbat, o‘qishga bo‘lgan ehtiyojni shakllantirish, adabiyotga barqaror qiziqishni shakllantirish vazifasi birinchi o‘rinda turadi. V.A. Suxomlinskiy o'zining "Men yuragimni bolalarga beraman" kitobida shunday yozadi: "Men muhim tarbiyaviy vazifani ko'rdimki, har bir o'g'il, har bir qiz boshlang'ich maktabni tugatib, kitob bilan yolg'izlikka – mulohaza va mulohaza qilishga intilishi kerak. Yolg'izlik yolg'izlik emas. Bu fikrlar, his-tuyg'ular, e'tiqodlar, qarashlarning o'zini o'zi tarbiyalashning boshlanishi. Kitob hayotga kirsagina mumkin. kichkina odam ruhiy ehtiyoj sifatida ”(Suxomlinskiy V.A. Men yuragimni bolalarga beraman. – Kiev, 1974. – B. 206).

O'rta sinflarda, maktab o'quvchilarining o'qish doirasi jadal kengayib borayotgan bir paytda, ularning o'qishiga "kattalar" adabiyotining ulkan oqimi oqib tushayotganda, o'quvchilarning qiziqishlari farqlanganda, o'quvchilarning ko'p qirrali qiziqishlarini shakllantirish vazifalari, shuningdek o'quvchi idrokini yaxshilash, badiiy didni rivojlantirish birinchi o'ringa chiqadi.

Yuqori sinflarda adabiy asarga shaxsiy yondashish, estetik baholashning mustaqilligini shakllantirish vazifasi alohida ahamiyat kasb etadi. Yuqori sinf o‘quvchilarining, jumladan, kitobxonlarning qiziqishlari allaqachon shakllangan. Sinfdan tashqari o'qish darslarini rejalashtirishda, muhokama qilish uchun asarlar va darslarni o'tkazish shakllarini tanlashda ushbu haqiqatni etarlicha baholamaslik o'quvchi va o'qituvchi o'rtasida begonalashuvga olib kelishi mumkin.

Slayd 20

Bu, birinchi navbatda, undan kitobga qiziquvchi shaxsni shakllantirishga yordam beradi. O'qish qobiliyatini rivojlantirish. O'zingizga kitoblardan qanday foydalanishni o'rgating, ulardan ko'chirib oling zarur ma'lumotlar va ulardan bilim oling. Shunday qilib, birinchi qadamlardan sinfdan tashqari o'qish maktab hayoti kichik shaxsning o'z-o'zini rivojlantirishga, o'sib borayotgan shaxsni hayot va sharoit ob'ektidan faol faoliyat sub'ektiga aylantirishga yordam berishi kerak.

Shuning uchun bolalarni sinfdan tashqari o'qishga, bir tomondan, o'qituvchi, ikkinchi tomondan, ularning oilasi, qarindoshlari yaxshi rag'batlantirishlari kerak. asosiy maqsad motivatsiya – o'quvchida kognitiv qiziqishni rivojlantirish. Shu munosabat bilan, o'qituvchi bolaning oilasi bilan birgalikda uni qat'iy, ammo befarq holda, asta-sekin mustaqillikka ko'niktirish uchun yaqindan ishlashga majburdir.

Sinfdan tashqari o'qish tizimsiz, tasodifiy bo'lishi mumkin emas. Har qanday intellektual faoliyatda bo'lgani kabi, unga ham ma'lum mezonlar qo'shiladi.

Bolaga darsdan tashqari o'qish nima beradi?

Slayd 21

Sinf – dars shaklida olib boriladigan mashg’ulot o’qituvchining kundalik o’quv materiallarini tizimli bayon qilib berish

xilma – xil usullardan foydalanishni, o’quvchilarning bilim va ko’nikma, malakalarini izchillik bilan hisobga olib boorish

o’quvchilarni mustaqil ishlashga o’rgatish

O’qituvchi dars materiallarini bayon qilish jarayonida o’quvchilarga muammoli vaziyat tug’diradigan savollar bersa va javob qidirsa, fikrlash va izlanishlar yo’li bilan mavzu materiallari puxta o’zlashtirilib oladigan bo’ladilar. Bunday holatda umumsinf jamoasi va har qaysi o’quvchining o’ziga xos xususiyatlari hisobga olingan bo’lishi kerak. Hozirgi kunda darsda uzoqdan – uzoq vaqt sarflab o’quvchilarning bilimini aniqlash va baholash, bilimlarni bayon qilish va mustahkamlashda o’quvchilar ishtirokini cheklab qo’yish habi holatlarga barham berildi.

Sinf-dars tizimi vazifalari

Slayd 22

Dars – yuqorida aytib o’tilgandek, o’qitishni tashkil etishning o’zgarmas shakli emas. O’quv amaliyotida va pedagogik tafakkur doimo darsni takomillashtirish yo’llarini izlaydi. Turli – tuman fikr va mulohazalarni hisobga olgan holda dars quyidagi umumiy didaktik talablarga javob berishi kerak bo’ladi:

• Har bir dars ma’lum bir maqsadni amalga oshirishga qaratilgan va puxta rejalashtirilishi.

• Har bir dars mustahkam g’oyaviy – siyosiy yo’nalishlarga ega bo’lishi.

• Har bir dars hayot bilan, amaliyot bilan bog’langan bo’lishi.

• Har bir dars xilma – xil usul, uslub vavositalardan unumli foydalangan holda olib borilishi.

• Darsga ajratilgan har bir soat va daqiqalardan unumli foydalanish.

• Har bir dars o’qituvchi va o’quvchining faolligini ta’minlab berishi.

• Darsda o’quv materillarining mazmuniga oid ko’rgazmalilikdan, texnik vositalardan foydalanish.

• Darsda har qaysi o’quvchining individual xususiyatlarini inobatga olish va ularning mustaqilligini oshirish.

• Dars samaradorligini oshiradigan yangiliklarni qidirib toppish va darsga tadbiq etish.

Darsga qo’yiladigan didaktik talablar

Slayd 23

Bir soatlik darsga mo’ljallangan dastur materiallarining mazmunini bayon qilish uchun didaktik maqsad va talablarga muvofiq ravishda tashkil qilingan mashg’ulot turi dars turi deb yuritiladi. Ta’lim tizimida eng ko’p qo’llaniladigan dars turlari quyidagilardan iborat:

1. Yangi bilimlarni bayon qilish darsi.

2. O’tilgan materiallarni mustahkamlash darsi.

3. Takroriy- umumlashtiruvchi va kirish darslari.

4. O’quvchilarning bilim va malaka, ko’nikmalarini tekshirish va baholash darsi.

5. Aralash dars (yuqoridagi dars turlarining bir nechtasini birgalikda qo’llanilishi tushinilad6.

Darsning turlari va mazmuni

Slayd 24

Dars – maktab ta’limining asosiy tashkiliy shakli. Dars muayyan miqdordagi doimiy o’quvchilar tarkibi bilan qat’iy tartibda uyishtiriladigan va aniq maqsadga yo’naltirilgan didaktik tadbir hisoblanadi. Darsni tashkil etish va uning samaradorligini ta’minlashda o’qituvchining o’rni juda ham muhim sanaladi. Dars ta’limining jamoa bo’lib amalga oshirilish tarzini ko’rishimiz mumkin . Shu bilan birgalikda, dars maktab yoshidagi bolalarni umumiy o’qitishni osonlashtiradi. Ularni jamoa sifatida tarbiyalashga hissa qo’shadi, bolalarda ijtimoiy faollik va muomala madaniyatining shakllanishiga ko’maklashadi.

Darsda o’quv mashg’ulotlarining individual, guruh bo’lib va umumiy sinf shakllari birlashadi. Har qanday jamiyatda dars davlat tomonidan ta’lim oldiga qo’yilgan vazifalarni bajarish uchun xizmat qiladi. Darsning vazifalari ta’lim jarayoning qonuniyatlari va muayyan jamiyatning komil shaxs borasidagi tushunchalarni uyg’unlashtirish va rivojlantirishdan iboratdir. Shuningdek, o’quvchilarni dars davomida komil inson qilib tarbiyalash eng asosiy vazifalaridan biridir.

Slayd 25

Yangilanayotgan pedagogik tafakkur talablariga ko’ra zamonaviy dars o’quv muassasasining mulkiy mansubligidan qa’ti nazar quyidagi xususiyatlarga ega bo’lishi lozim:

• ta’limning tarbiyaviy maqsadlarga bo’ysundirilganligi,

• o’quvchilarni komil shaxs sifatida shakllantirishga yo’naltirilganligi,

• ilmiyligi hamda izchilligi,

• tarbiyalanuvchining faolligi va mustaqilligini ta’minlashga qaratilganligi,

• insonparvarlik ruhida ekanligi,

• tizimliligi,

• bilimlarni ongli ravishda o’zlashtirishga qaratilganligi,

• amaliy ahamiyatga ega ekanligi

Zamonaviy dars xususiyatlari

Slayd 26

Zamonaviy ta’lim tajribasida bir dars uchun, albatta, belgilangan standart vaqt mavjud. Bu belgilangan vaqt esa, ta’lim muassasalarining tabiati, ta’limning bosqichlari va o’quvchining imkoniyatidan kelib chiqib 45, 40, 35, 30 minutni tashkil etadi. Ta’lim tizimida dars va uy vazifasi munosabatlari o’ta muhim sanaladi. Zamonaviy ta’lim tizimining turli bosqichlarida o’quvchilarga uy vazifasi berilishi yoki berilmasligi, uning miqdori singari jihatlar o’quv muassasalarining nizomlarida aks ettirilgan. Uzoq vaqt davomida har bir dars yangi mavzuning bayoni, uni o’quvchi xotirasida mustahkamlash, bilimlarni amaliyotda qo’llash kabi qismlardan iborat bo’lishi shart deb hisoblab kelingan. O’quv jarayonlarida darsni tashkil etishning oldindan belgilab qo’yilmagan va barcha uchun majburiy bo’lmagan turli xil yo’llarini qo’llash maqsadga muvofiq bo’ladi.

Dars davomida olingan bilimlarni amaliyotda qo’llash doim mavzuni mustahkamlashning asosi bo’lib kelgan. Bir necha darsni yangi mavzuning bayoniga bag’ishlash, ayrimlarini esa labaratoriya topshiriqlarini bajarishga ajratish ham mumkin. Eng muhimi, o’tilayotgan mavzu o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilib, ularda ko’nikma paydo bo’lishi va bu ko’nikmalarni amaliyotda qo’llab, malakaga aylantira olishi kerak bo’ladi. Darsning tarkibi, darsni tasniflash, ya’ni tipologiya bilan bog’liqdir.

Slayd 27

Adabiyot o‘qitishning o‘zak nuqtasini adabiyot darslari tashkil etadi. Ayni mana shu jarayonda o‘qituvchi va o‘quvchi muloqotlarining oliy nuqtasi ko‘zga tashlanadi, Ayni shu yerda ulardagi xilma-xil nuqtai nazarlarining o‘zaro ro‘para kelishi sodir bo‘ladi.

Adabiyot darslarini tasnif qilishda bir qator qarashlar mavjud. Bu qarashlar natijasida bir qator savollar paydo bo‘ladi :

An’anaviy va noan’anaviy

Adabiyot darsining mazmuni qanday bo’lishi kerak ?

Darsda o’qituvchining o’rni va mavqeyi qanday belgilanadi ?

Darsning tashkiliy jihatlarida qanday o’ziga xosliklar bor ?

U qanday tipologik xususiyatga ega ?

Dars samaradorligi nimalarga bog’liq ?

O’quvchining adabiy rivoji uchun qanday yo’l-yo’riqlar tutiladi ?

Adabiyot darslari:

Slayd 28

Musobaqa

Adabiyotga oid darslarning quyidagi shakllari ko‘p uchraydi:

Ma’ruza

Suhbat

Seminar

Konferensiya

Bahs-munozara

Slayd 29

Badiiy asarning o’zini o’rganish darsi

Adabiy-nazariy tushunchalarni o’rganish darsi

O’quvchilar nutqini o’stirish darsi

Adabiyot darslari turlari

Yangi biblimlarni berish darsi

O’quvchilar egallagan bilim, ko’nikma va malakalarni nazorat qilish darsi

Mavjud bilim va malakalarni mustahkamlash darsi

O’tilganlarni takrorlash darsi

Bevosita material mazmuni va maqsadidan kelib chiqqan holda tashkil etiladigan darslar

Adabiyot darslarini tashkil etishda quyidagi turlarini tavsiya etish mumkin :

Slayd 30

E'tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 31

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda