Biosfera qavati va undagi qonuniyatlar

Slayd 1

Yerning Biоsferа qavati va undagi
qonuniyatlar

Slayd 2

Reja:
Biоsferа hаqidа umumiy tushunchа. Biоsferаning pаydо bo‘lishi vа rivоjlаnishi. Biosferadagi qonuniyatlar.
Mоddа vа energiya аylаnishidа biоsferаning аhаmiyati. Biomassa tushunchasi.
Biоsferаning iflоslаnishi vа uning оldini оlish mаsаlаsi.

Slayd 3

Biosfera (Grekcha Bios-Hayot Va Sfera-Shar)- Yerning Tirik Organizmlar Tarqalgan Tirik Qobig’I.

Slayd 4

Biosfera to’g’risida ta’limotni rus olimi V.I.Vernadskiy yaratgan. Biosfera faqat tirik organizmlarni emas, balki ular yashaydigan muhitni ham o’z ichiga oladi. Shuning uchun biosferani barcha ekosistemalar, ya’ni biogeotsenozlar majmui deyish mumkin. Biogeotsenozlar biosferaning elementar tarkibi hisoblanadi.

Slayd 5

Biosfera Yer sharidagi eng yirik ekotizim deb qaralib, u ayrim ekotizimlarning yig‘indisidan tashkil topgan. Bular litosfera (quruqlik), gidrosfera (suv havzalari), atmosferaning quyi qatlamlaridan iborat. Hozirgi vaqtda tirik organizmlar tarqalgan chegara biosferaning 17 km. Qalinligini, ya’ni litosferaning 5-6 km gacha, dunyo okeanlarining tubigacha (10-11 km) va atmosferada 10 ka gacha balandlikni tashkil etadi.

Slayd 6

1.Atmosfera – 25-30 km balandlikkacha (yerning havoli qobig’i)
Biosfera haqidagi ta’limotni buyuk olim akadеmik V.I.Vernadskiy 1926 yilda yaratgandi.
V.I.Vernadskiyning talimotiga binoan biosfera quyidagi qismlardan iboratdir:
Gidrosfera – 10 km chuqurlikkacha (yerning xovoli qobig’i)
Litosfera – 3-4 km chuqurlikkacha (yerning tuproqli qatlami)

Slayd 7

Yer qobiqlari
Litosfera
Gidrosfera
Atmosfera
Biosfera
Massa (tonnalarda)

Slayd 8

Biosferaning hosil bo’lish bosqichlari
Abiotik bosqichda (4,5-3,5 mlrd. Yil oldin) sayorada hayodning vujudga kelishi va rivojlanishi uchun sharoitlar yuzaga kelgan.
Biotik bosqichda (3,5 mlrd. Yil oldin) dastlabki tirik organizmlar suv muhitida paydo bo’lgan.
Noobiotik bosqichining shakllanishi 40-50 ming yil oldin boshlangan deb hisoblanadi.

Slayd 9

Biosferada Hayotning Paydo Bo’Lishi

Slayd 10

1.Tirik moddalar – o’simliklar, hayvonlar, mikroorganizmlar;
V.I.Vernadskiy ta’limotiga binoan biosfera quyidagi tarkibga egadir
Biogеn moddalar – organik asosli moddalar, ular ikki turga bo’linadi: fitogеn moddalar – (o’simliklar qoldiqlaridan hosil bo’lgan) ko’mir, torf, nеft, gumis va boshqalar. Zoogеn moddalar – (tirik organizm qoldiqlardan hosil bo’lgan ) bo’r, ohak va boshqa cho’kindi moddalar
Kos moddalar – noorganik va magmatik asosli tog’ jinslari, Yerning yashil qobig’i va suv
Biokos moddalar – mikroorganizmlar ta’siri ostida tog’ jinslarining еmirilishi hisobiga hosil bo’ladigan cho’kindi moddalar.Masalan, tuproq va k.h

Slayd 11

Biosferaning funksiyalari.
Biologik maxsuldorlik – ya’ni yerdagi barcha tirik mavjudodlarni oziq-ovqatlar bilan ta’minlash
Muhitning optimal va gidrologik tarkibini ta’minlash
Biologik tozalash (tabiat o’z-o’zini tozalashi, qayta tiklashi, assimlyatsiya )

Slayd 12

Energetik xususiyati. Fotosintez jarayoni orqali quyosh energiyasini to’plash va uni keyinchalik biosferaning ayrim tarkibiy qismlarga taqsimlanishi. Biosferada quyosh energiyasining to’planishi tufayli unda hayotning barcha ko’rinishlari mavjuddir.
Gazlar hosil qilish va ularning harakatini amalga oshirish xususiyati. Gazlarning aylanib yurishi, o’zgarishi orqali biosferaning gaz tarkibini ta’minlaydi. Sayyoramizdagi asosiy gazlar biogen yo’l bilan kelib chiqqan. Tirik modda faoliyati natijasida azot, kislorod, karbonat angidrid gazi, vodorod sulьfid, metan va boshqa gazlar hosil bo’lgan.
Biogenmoddalarni to’plash xususiyati. Tirik modda tarkibida yengil elementlarning atomlari (H, C, N, O, Na, Mg, Ai, Si, S, CI, K, Ca) ko’p miqdorda uchraydi. Ushbu elementlarning miqdori tirik organizmlar ta’sirida tashqi muhitga nisbatan yuz va ming barobar ortiq to’planadi. Ana shu xususiyat tufayli biosferaning kimyoviy tarkibi xilma-xil ekanligi hamda o’lik moddalardan keskin farq qilishi namoyon bo’ladi.

Slayd 13

Slayd 14

Biosferadagi turlar sonining
O’simliklar 21% ini tashkil etadi.
Lekin ular umumiy biomassaning 99% ini hosil qiladi.
Hayvonlardan 96% i umurtqasizlar, Umurtqalilar 4% i hisoblanadi.

Slayd 15

Biomassa
Quruqlikda yashovchi organizmlar biomassasining 99,2 % ini yashil o’simliklar, 0,8 % ini hayvonlar va mikroorganizmlar tashkil etadi. Okeanda, aksincha o’simliklar umumiy biomassaning 6,3 %, ini hayvonlar va mikroorganizmlar 93,7 % ini tashkil etadi. Okean biomassasi barcha tirik organizmlar umumiy biomassaning 0,13 % ini tashkil etadi.

Slayd 16

Azot eng muhim elementlardan
biridir.U oqsillar va nukiein
Kislatalar tarkibiga kiradi.
Azotning bir qismi atmosferada
Yashin paytida hosil bo’ladi,
Azot va kislorod birikib azot
Oksidlarini hosil qiladi.
Hozirga kunda miniral
Zavodalarda azotning katta qismi
Atmosferdan o’zlashtiriladi yani
Zavodlardagi azotning katta qismi
Atmosferdan olinadi.
Tabiyatda esa azotning
azot fiksatsiyalovchi
bakteriyalar tomonidan
o’zlashtiriladi va tuproq unumdor-
ligini oshiradi shuning natijasida
1 gektar tuproqda yil davomida
25 kg azot to’planadi.

Slayd 17

Slayd 18

Slayd 19

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 20

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda