Taqdimot

Slayd 1

TAqdimot

Slayd 2

Gotthold Ephraim Lessing (1729–1781) — nemis faylasufi, yozuvchi, dramaturg va adabiyotshunos bo’lib, XVIII asrning eng muhim nemis intellektualaridan biri hisoblanadi. Uning asarlari, asosan, estetikadagi yuksalish, adabiyot, drama, va dinlararo munosabatlarga oid bo’lib, nemis adabiyotining rivojlanishiga katta ta’sir ko’rsatgan.
Lessing lingvopoetika va estetikaga oid tadqiqotlarida tilning san’at va adabiyotdagi o’rnini tahlil qilib, uning estetik funksiyasini tushunishga harakat qilgan. Ayniqsa, uning “Laokoon, yoki Tasvir va She’r” (1766) asari lingvopoetikaning rivojlanishida muhim o’rin tutadi.
1. “Laokoon, yoki Tasvir va She’r” (1766):
Bu asar Lessingning lingvopoetik tadqiqotlarining asosiy asaridir. Unda Lessing san’at va adabiyotdagi tilning rolini, xususan, tasvir va she’riyat o’rtasidagi farqlarni muhokama qiladi. Uning asosiy g’oyasi, tasvir (rasm, haykaltaroshlik) va she’rning (adabiyotning) ikki turli san’at shakli sifatida o’ziga xos chegaralarga ega ekanligini ko’rsatadi
Friedrich Schiller

Slayd 3

Friedrich Schiller
(1759–1805) — nemis shoir, dramaturg, faylasuf va tarixchi, XVIII asrda nemis adabiyotining eng muhim va ta’sirchan shaxslaridan biridir. Uning asarlari nemis klassitsizmi, romantizmi va estetikasi rivojiga katta hissa qo’shgan. Schiller ko’plab dostonlar, dramalar, esse va tarixiy asarlar yozgan. Uning hayoti va ijodi Germaniyada va butun dunyoda adabiyot va san’atning rivojiga ta’sir ko’rsatgan.

Slayd 4

Eng mashhur asarlari quyidagilar:
1. Die Räuber” (“Qaroqchilar”)
2. Wilhelm Tell” (1804)
3. “Don Carlos” (1787)
4.’’Die Jungfrau von Orleans” (“Orlean Bokirasining Hayoti”) (1801)
5. “Ode to Joy” (Joyga Oda) (1785)
Friedrich Schillerning lingvopetika sohasidagi hissasi asosan uning estetik, tilshunoslik va adabiyotga oid g’oyalari bilan bog’liqdir. Schiller tilning san’atdagi, ayniqsa adabiyot va drama sohasidagi rolini chuqur tahlil qilgan va tilni inson tafakkuri, axloqi va erkinligi bilan bog’lab o’rgangan

Slayd 5

Wilhelm von Humboldt
(1767–1835) — nemis faylasufi, tilshunos, siyosatshunos va madaniyatshunos, tilshunoslik va lingvistika sohalarida eng muhim olimlardan biri hisoblanadi. U, ayniqsa, tilning inson tafakkuri va madaniyati bilan bog’liqligi haqidagi g’oyalari bilan mashhurdir.Humboldt Olga nafaqat kommunikatsiya vositasi, balki inson dunyoni idrok etishi va shakllantirishidagi asosiy omil sifatida qaragan.
Asosiy asarlari quyidagilardan iborat:
1.“Über die Verschiedenheit des menschlichen Sprachbaues” (“Inson tilining tuzilishidagi farqlar haqida”)
2.“Ideen zu einem Versuch, die Grenzen der Wirksamkeit des Staates zu bestimmen” (“Davlatning ta’sir chegaralarini belgilashga doir bir urinish haqida g’oyalar”)
3. “Über die Kawi-Sprache” (Kavi tili haqida)

Slayd 6

Aleksey Aleksandrovich Potebnya
(1835–1891) — rus tilshunosi, fol’klorshunos, adabiyotshunos va lingvopetika sohasining peshqadamlaridan biridir. U, ayniqsa, tilshunoslikda til va tafakkur o’rtasidagi bog’liqlikni o’rganish bilan tanilgan. Potebnya lingvistik tizimlarni va tilning inson tafakkuri va madaniyati bilan bog’liqligini chuqur tahlil qilgan.
Potebnya rus tilshunosligida psixologik va kognitiv yondoshuvlarni rivojlantirgan. U, ayniqsa, tilning insonning o‘z ichki dunyosini, tasavvurini va hissiyotlarini aks ettirishdagi rolini tushunishga qaratilgan ishlari bilan tanilgan.

Slayd 7

A.A. Potebnya tilshunoslikdagi o’zining lingvistik psixologiya va lingvistik antropologiyaga oid yondoshuvlari orqali lingvopetika sohasiga katta hissa qo‘shgan. Uning lingvopetik tadqiqotlari til va tafakkur o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni o‘rganishga, shuningdek, poetika va fol’klorni tilshunoslikka kiritishga qaratilgan.

Slayd 8

Viktor Vladimirovich Vinogradov
(1895–1969) — sovet tilshunosi, adabiyotshunos va lingvopetik tadqiqotlarining yirik vakillaridan biridir. U, asosan, rus tilining strukturalizmi, poetika va til estetikasiga oid tadqiqotlari bilan tanilgan. Vinogradov o‘z ilmiy faoliyatida til va adabiyotning o‘zaro aloqalarini o‘rganib, lingvistik metodlarni poetika va estetikani tushunishga qo‘llagan.
Vinogradovning asarlari asosan tilshunoslik, semantika, lingvistik strukturalizm, poetika va adabiyotshunoslikga doir. U lingvistik va adabiy tahlilni birlashtirgan tadqiqotlar orqali tilshunoslikni rivojlantirgan. U, shuningdek, rus tilining morfologiyasi va semantikasi bo‘yicha ham muhim ishlarni amalga oshirgan.
Vinogradovning lingvopetikadagi hissasi uning tilning poetik funksiyasini va adabiyotdagi tilning estetik rolini tushunishdagi yondoshuvi bilan bog‘liqdir. Vinogradov, lingvistikada strukturaviy va poetik yondoshuvlarni birlashtirib, til va san’atning estetik jihatlarini o‘rganishga katta hissa qo‘shgan.

Slayd 9

Viktor Maksimovich Jirmunskiy
Sovet va rossiyalik taniqli olim, tilshunos, tarixchi va adabiyotshunos bo’lib, asosan slavistik tadqiqotlari bilan tanilgan. U 20-asrning ikkinchi yarmida slavistik tilshunoslik, xususan, rus tilining rivojlanishi, rus adabiyoti va slav xalqining tarixiga oid bir qator muhim ishlarni amalga oshirgan. Jirmunskiy, shuningdek, slavistik adabiyotshunoslik va tarixiy lingvistika sohalaridagi chuqur ilmiy izlanishlari bilan mashhur.
Uning tadqiqotlari asosan tilshunoslik, madaniyat va tarixiy jarayonlarni o’rganishga qaratilgan edi. Jirmunskiy rus tilining strukturasi va shakllanishi, eski rus adabiyoti va slav xalqining qadimgi madaniy merosi haqida ko’plab ilmiy asarlar yozgan.

Slayd 10

Jirmunskiy til va inson ongining o’zaro aloqasini chuqur o’rganib, tilshunoslikda yangi yondashuvlarni ishlab chiqqan. U tilni nafaqat kommunikatsiya vositasi, balki inson ongining aks-sadosi, madaniy va psixologik jarayonlarni ifodalovchi mexanizm sifatida ko’rgan.
Jirmunskiy lingvistik tahlilning ko’plab yangi usullarini ishlab chiqdi, jumladan, tilni faqat struktura nuqtai nazaridan emas, balki uning dinamikasi, vaqt o’zgarishi va ijtimoiy konteksti nuqtai nazaridan ham tahlil qilishni o’rgatdi. Bu yondashuv lingvopetikaning rivojiga katta ta’sir ko’rsatdi va boshqa ilmiy sohalar, masalan, sotsiologiya va psixologiya bilan integratsiya qilishga imkon berdi.

Slayd 11

Olga Sergeevna Axmanova
(1912-1993) — sovet tilshunosi va lingvist, slavistikada taniqli olimdir. U, asosan, rus tilshunosligi va umumiy tilshunoslik (lingvistika) sohalaridagi tadqiqotlari bilan mashhur. Axmanova o’zining ilmiy faoliyatida til tizimlari va ularning strukturalarini chuqur tahlil qilgan, tilning semantik, sintaktik va morfologik jihatlarini o’rganish bilan tanilgan.
Axmanovaning eng muhim ishlaridan biri — tilshunoslikda yangi atamalar va tushunchalar kiritish bo’ldi. U lingvistikaning turli bo’limlarini chuqur tahlil qilish orqali bu sohada ko’plab ilmiy kontseptual asoslarni ishlab chiqqan.

Slayd 12

Grigoriy Sergeevich Vinokur
(1904-1967) — sovet tilshunosi, adabiyotshunos, slavist va til tarixchisi bo’lib, uning ilmiy faoliyati rus tilshunosligi va umumiy tilshunoslik sohalarida katta ahamiyatga ega. Vinokur XX asrning o’rtalarida sovet tilshunoslik maktabining yetakchi vakillaridan biri bo’lib, u o’zining lingvistik va madaniy tadqiqotlari bilan tanilgan.
Vinokur o’zining asosan rus tilining grammatik tuzilmalari, morfologiyasi va sintaksisiga oid chuqur tadqiqotlari bilan tanilgan. U rus tilining tarixiy rivojlanishi, uning morfologik tuzilishi va sintaktik jarayonlarini o’rganishda katta hissa qo’shgan.
Vinokur rus tilining grammatik va stilistik o’zgarishlarini ham o’rganib, ularning adabiyot va tilshunoslikdagi ahamiyatini tushuntirgan. U grammatik tizimning rivojlanishini va stilistik elementlarning rolini chuqur tahlil qilgan.

Slayd 13

Lev Vladimirovich Shcherba
(1880–1944) — sovet tilshunosi, fonologiya va tilshunoslik nazariyasining rivojlanishida katta hissa qo’shgan olimdir.
Uning ilmiy ishlari fonologiya, til tizimlari, til o’zgarishlari, hamda tilning fonetik va morfologik strukturalarini o’rganish bilan bog’liq. Shcherba, o’zining fonologik nazariyasi va metodologiyasi bilan, sovet lingvistikasining rivojlanishida katta rol o’ynadi. Shcherba o’zining ishlarida tilni faqat grammatik va morfologik tuzilmalarda emas, balki uning fonetik va fonologik strukturalarida ham tahlil qilish zarurligini ta’kidlagan.
Uning lingvopetikaga qo’shgan asosiy hissasi, tilning fonologik tizimi va insonning ong, psixologik holatlari bilan bog’liqligini chuqur o’rganishda ifodalangan. Shcherba o’zining ilmiy izlanishlari orqali tilning faqat grammatik va sintaktik tizimi emas, balki uning psixologik va madaniy kontekstlaridagi ahamiyatini ham tushunishga yordam berdi.

Slayd 14

Abdulhamid Nurmonov
— O‘zbekistonning taniqli yozuvchisi va adabiyotshunosidir. U 1956-yilda O‘zbekistonda tug‘ilgan. Nurmonov, ayniqsa, o‘zining roman, hikoya va she’rlari bilan tanilgan. U o‘zining asarlari orqali milliy va insoniy muammolarni yoritib, o‘zbek adabiyotining rivojiga katta hissa qo‘shgan.
Yozuvchining asarlari ko‘plab xalqaro mukofotlarga sazovor bo‘lgan va turli tillarga tarjima qilingan.U adabiyotda so‘z va ifodaning estetik kuchini, tilning nozik jihatlarini o‘rganib, lingvopoetik tahlillarni ishlab chiqqan. Nurmonovning asarlaridagi til va poeziya, ayniqsa, lingvistik jihatlarni chuqur tahlil qilish orqali o‘zbek tilining poetik imkoniyatlarini namoyon etadi.Lingvopoetika — til va san’atni, ayniqsa, adabiyotdagi tilni o‘rganadigan soha bo‘lib, Nurmonov ushbu sohada adabiyot va tilning o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatib, ular orasidagi estetik o‘zgarishlarni, poetik o‘yinlarni va stilistik vositalarni izlab topdi.

Slayd 15

Asarlari:
1. “Tog‘lar”
2. “Men o‘rgangan dil”
3. “O‘zbekistonning zamonaviy adabiyoti”

Slayd 16

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 17

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda