Tabiiy fanlarni o‘qitish metodikasi maqsad va vazifalari 3

Slayd 1

Tabiiy fanlarni o‘qitish metodikasining mazmuni, maqsad va vazifalari.

Slayd 2

Reja:
Tabiiy fanlarni o‘qitish metodikasining mazmuni, maqsad va vazifalari
Sharq mutafakkirlarining insonni o’rab turgan tabiat bilan aloqalari haqidagi qarashlari
Tabiatshunoslikni o’qitish metodikasi fanining qisqacha tarixi
Tabiiy fanlarning boshqa fanlar bilan aloqasi.

Slayd 3

Maqsadi – Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini bugungi kun talablari asosida yangi pedagogik va innovatsion texnologiyalami qo‘llab, yosh avlodga tabiatshunoslik fanini o‘rgatishga tayyorlashdir.

Slayd 4

Fanning asosiy vazifalari
Talabalarni tabiatshunoslikni o’qitishning turli uslublari va yo’llari bilan tanishtirish
Talabalarda mazkur fandan o’qitishning turli tashkiliy shakllarini, uslublarini, zarur ko’rgazmali qurollarni to’g’ri tanlash rnalakalarini hosil qilish
Talabalarga tabiatshunoslik haqida eng zarur ilmiynazariy bilimlarni berish
Boshlang’ich sinflarda tabiatshunoslikni o’qitish metodikasi fanini ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi vazifalarini yoritib berish
Talabalarga tabiatshunoslik fani bazasida zamonaviy pedagogik texnologiya haqida bilim berish
Talabalarni o’quv metodik adabiyotlar, dastur va darsliklarni tahlil qilishga o’rgatish

Slayd 5

Fanning asosiy vazifalari
Tabiatshunoslik muammolariga bag’ishlangan maqolalar, adabiyotlarga taqriz, annotatsiya yozishga o’rgatish
Maktabda tabiatshunoslik darslarini o’tishda ekologik va tabiatni muhofaza qilish jihatlarini ko’ra bilishga o’rgatish
Talabalarni Sharq mutafakkirlarining inson va uni o’rab turgan tabiat bilan aloqalariga bag’ishlangan asarlari, ularning dunyoqarashlari bilan tanishtirish, shuningdek, tabiatga oid aforizm, ruboiy va she’rlardan tabiatshunoslik darslarida foydalanishga o’rgatish
Kuzatilgan dars va darslardan tashqari tadbirlarni mustaqil metodik jihatdan to’g’ri tahlil qilishga o’rgatish
Fanlararo aloqalar va ta’limtarbiya integratsiyasi asosida turli dars tiplari uchun ishlanmalar, rejakonspektlar tuzishga tayyorlash

Slayd 6

Tabiatshunoslikni o’qitish metodikasi
Psixologiya
zoologiya
fiziologiya
anatomiya
gigiyena
botanika
geografiya
agrotexnika
meteorologiya
mantiq

Slayd 7

Slayd 8

Abu Abdulloh Muhammad ibn Ahmad ibn Nasr Jayhoniy
«Kitob-al-masolik val mamolik» («YiIlar va mamlakatlar haqida kitob») asari
Jayhoniy o’z asarlarida O’rta Osiyo, Hindiston, Xitoy, Sanardey (Seylon), Eron qazilma boyliklari, tabiiy resurslari haqida mukammal ma’lumotlar keltirgan
Jayhoniyning asarlarida Xuroson o’lkasida yashovchi xalqlarning geografik chegaralari, ularning ijtimoiy va ma’muriy faoliyati, hunarmandchiligi, tabiiy resurslarini ifodalovchi materiallar keltirilgan
Mahalliy dorivor o’simliklar va hayvonlardan olinadigan dorivorlarning tabiatdagi o’rni haqida ma’lumotlar berilgan. Jayhoniy nafaqat davlat arbobi, shu bilan birga mashhur tabib ham bo’lgan
U xonaki hayvonlar: it, mushuk, odam organizmida yashaydigan gijja, chuvalchanglarni yuqumli kasallik tashib yuruvchilar deb bilgan va ularga qarshi kurashish choralarini ko’rgan

Slayd 9

Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy (780-847)

Slayd 10

Abu Abdullo Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy
«Surat al-arz» yoki «Yerning tasviri» nomli asarini yozib, geografiya faniga asos soldi
butun dunyo, qit’alar, okeanlar, qutblar, ekvator, sahrolar, ko’llar, o’rmonu barcha mamlakatlar, o’lkalar, u yerdagi hayvonot va o’simliklar dunyosi, haqidagi ma’lumotlarni o’z ichiga olgan
boshqa tabiiy xom ashyolar, aholi, ularning tarqalish xususiyatlari, urf-odatlari, hunarlari, zichligi haqidagi ma’lumotlarni o’z ichiga olgan
U kuzatishlar asosida hindlarning astronomiya jadvallarini har tomonlama tahlil qilib, yangi astronomik jadvallar tuzdi
Uning rahbarligida Yer kurrasining kattaligini aniqlash maqsadida Yer meridianining bir gradusi o’lchab chiqilgan
astronomiyaga oid asari, Yeniing o’lchami haqidagi flkrlari, O’rta Sharq, Yevropada astronomiya fanining rivojiga ulkan hissa bo’lib qo’shilgan

Slayd 11

Abu Rayhon Beruniy (973-1048

Slayd 12

Beruniy asarlariga tabiatga oid juda ko’p ma’lumotlar kiritilgan. «Mineralogiya», «Hindiston», «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar», «Geodeziya», «Mas’ud qonuni» kabi asarlarida
«Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar» asarida Beruniy Eron shimolida keng tarqalgan tropik o’simliklar va hayvonot dunyosini ta’riflaydi
Beruniyning «Kitob as-Saydana-fit-tibbi» («Tabiatda dorishunoslik») kitobda 250 dan ortiq tabib, dorishunos, kimyogar, tabiatshunos, tarixchi, faylasuf, sayyohlar haqida ma’lumotlar keltirilgan
Beruniyning tabiiy va sun’iy tanlanish haqidagi fikrlari ham diqqatga sazovordir. Agar Yer yuzini bir xil daraxt yoki bir xil hayvon butunlay qoplab olsa, bu holda hayvon va daraxtlarning ko’payishiga, daraxtning o’sishiga o’rin qolmaydi, — deya ta’kidlagan edi alloma
Beruniyning «Tabiatda dorishunoslik» asarida dorivor o’sim­liklar tasnifi ham berilgan

Slayd 13

Abu Ali Ibn Sino
(990-1037)
Markaziy Osiyo xalqlari madaniyatini O‘rta asr sharoitida dunyo madaniyatining oldingi qatoriga olib chiqqan buyuk mutafakkirlardan biri – Abu Ali Ibn Sino bo‘lib Ovropada Avitsenna nomi bilan mashhurdir.

Slayd 14

Abu Nasr Forobiy (873-950)

Slayd 15

Abu Nasr Farobiy
Asarlarining umumiy miqdori 160 dan ortiq bo’lib, ular astronomiya, falsafa, tarix, mantiq, psixologiya, musiqa, tabiatshunoslik, tibbiyot, kimyo sohalarini qamrab oladi
Farobiyning tabiatshunoslikka doir asarlari alohida ahamiyatga ega bo’lib, ularda inson va hayvonlar tana a’zolari, ular faoliyatining bir-biriga o’xshash tomonlari va boshqa qator ilmiy jihatlari keng yoritilgan
Inson organizmi, uning faoliyatini Farobiy bir butun va yaxlit tizimdan iboratligini, kasalliklar asosan ovqatlanishning buzilishi bilan bog’liqligini ko’rsatib o’tgan
Farobiy o’z asarlarida sun’iy (inson yordamida) turlarning vujudga kelishi singari tabiiy ravishda (inson aralashuvisiz) o’simlik va hayvonlar turlarining paydo bo’lishini ham dunyoda birinchi bo’lib ta’riflagan

Slayd 16

Ahmad al-Fargʻoniy (toʻliq ismi Abul Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Kasir al-Fargʻoniy) (taxminan 798, Fargʻona – 865, Misr) – astronomiya, matematika, geografiya va boshqa ilmiy yoʻnalishlarda faoliyat koʻrsatgan oʻzbek qomusiy olim
Sharqda Al-Fargʻoniy, Yevropada Alfraganus (Alfraganus) taxalluslari bilan mashhur. Uning hayoti va ilmiy faoliyati toʻgʻrisida juda oz, u ham boʻlsa, uzuq-yuluq maʼlumotlar yetib kelganAl-Fargʻoniyning hayoti va ilmiy hamda amaliy faoliyati toʻgʻrisidagi eng soʻnggi maʼlumot 861 yilga mansubdir
Oʻsha yili Abbosiy xalifa Abul Fazl Jaʼfar al-Mutavakkil (hukmronlik yillari 847–861) buyrugʻiga binoan Nil daryosidagi suv sathini oʻlchaydigan inshoot barpo etish uchun Misrning Qohira yaqinidagi Fustat shahriga keladi. Ilmiy-texnik va meʼmoriy jihatdan gʻoyat ulugʻvor bu qurilma Nil daryosining Sayyolat ul-Rod mavzesida hozirga qadar saqlanib qolgan

Slayd 17

Slayd 18

Slayd 19

Vasiliy Fyodorovich Zuyev (1754-1794).
«Tabiiyot tarixining ko’rgazmalari» nomli darslik
unda tabiiyotni o’rganish izchilligi, qazilmalar dunyosi , o’simliklar va hayvonlar dunyosi
darslik o’quv predmeti sifatida tabiiyot faniga asos soldi
Ushbu yo’nalishning birinchi metodisti
maktab o’quvchilarining tabiiy obyektlarni o’rganishlarini yoqlab chiqdi

Slayd 20

Konstantin Dmitriyevich Ushinskiy (1824-1870)
«Ona tili» va «Bolalar dunyosi» nomli o’qish kitoblariga tabiatshunoslik materiallarini bayon qildi
kuzatish va tajribalar o’tkazishni talab etuvchi tabiat to’g’risidagi materiallarni kiritdi
oddiy mantiqiy ishlarga o’rgatish uchun tabiatni qanday kuzatish zarurligini ko’rsatib berdi
kuzatish metodini tabiatni bilib olishning samarali metodi deb hisobladi
bolalarni tabiat bilan tanishtirishni o’z joyi, o’z o’lkasini o’rganishdan boshlashni taklif etdi

Slayd 21

Aleksandr Yakovlevich Gerd (1841-1888)
«Tabiiyot qisqa kursi» nomli darslik, shuningdek, «Yer, havo, suv» nomli o’quv qo’llanma va ularni o’qitishga old «BoshIang’ich maktabda predmetli darslar» nomli metodik qo’llanma (1883) yozdi
Kuzatishlar, tajribalar va ekskursiyalar bilan bog’lab tabiiyot o’qitish tizimini birinchi bo’lib taklif qildi
boshlang’ich sinflarda jonsiz tabiat kursini o’qitish metodikasini ishlab chiqdi
ko’rgazmali o’qitish bola idrokining bor (real) holatiga muvofiq bo’lishi kerakligini ta’kidladi

Slayd 22

M.N.Skatkin
ilmiy ishlarida kichik yoshdagi o’quvchilarning tabiatshunoslikka oid bilimlarni o’zlashtirishlariga ta’sir ko’rsatuvchi boshqa metodlar biian bir qatorda kuzatish metodiga alohida urg’u berdi
Kuzatishning yordamida tabiat to’g’risida aniq tasawur va tushunchalar shakllanishini ta’kidladi
kuzatishlaridan keyin jonli tabiat burchagida yoki bevosita tabiatda mustaqil kuzatishlar olib borishlarini taklif qildi
Uning fikricha, mustaqil kuzatishlar o’tkazish oldidan o’qituvchi kuzatishning maqsadi, mazmuni va metodikasini tushuntirib berishi kerak

Slayd 23

Vladimir Aleksandrovich Gerd
“Boshlang‘ich maktab kursidagi tabiyot alohida predmet sifatida» nomli kitobi
boshlang‘ich maktab­da tabiatni alohida predmet sifatida ajratish zarurligini ta‘kidladi
predmetni joriy qilinishi bilan xarakteri, material, hajmi, o‘rganish izchilligini tuzish va o ‘quv soatlari ajratilishini ta’minlashni talab qildi
dasrlarda shu predmetga xos metodlardan foydalanish va shu asosda bolalarga bilim berish
tabiat to’g’risida yaxlit tasawur hamda tabiat hodisalarining farqiga bora olish uquvini hosil qilish imkoniyati tug’iladi

Slayd 24

O’zbek tilida tabiatshunoslik bo’yicha birinchi tarjima adabiyotlar 1919- yilda vujudga keldi. Bular: «Boshlang’ich jug’rofiya» (A.A. Kruber kitobining ruschadan tarjimasi), «Turkiston» (A.A. Kruber kitobining ruschadan tarjimasi) kabi asariar edi
T. N. Qori Niyoziyning «Tabiatning parchasi» kitobi o’qituvchilar uchun yaratilgan dastlabki qo’llanmalardan biri hisoblanadi
1927—1929 yillarda birinchi bosqich maktab o’quvchilari uchun o’lkashunoslik darsliklari «Kichik turkistonlik», «Bizning o’lka», «Tabiiyot bo’yicha o’qish kitobi» hamda boshqa darsliklar nashr qilindi

Slayd 25

1948- Yildan boshlang’ich sinflarda tabiiyotni o’qitish tizimi o’zgardi. 1—3 Sinflarda tabiatshunoslik materiali izohli o’qish orqali o’rganila boshlandi
1948- yili Y.M. Belskaya shu dasturga asoslanib, «Rus tilida o’qish olib boriladigan O’zbekiston maktablarining 1—4- sinflari uchun dastur» — metodik yo‘l-yo’riqlar yaratdi
1960- yildan boshlab yangi dasturlar joriy qilindi. Bunda 3— 4-sinflardagi tabiatshunoslik darslari mehnat darslari bilan almashtirildi
1961- yili O’zbekistonning tabiiy sharoitlari, o’simlik va hayvonot dunyosining o’ziga xos xususiyatlarini aks ettiruvchi «Tabiatshunoslik» darsligi (Y.M.Belskaya va boshqalar) yaratildi

Slayd 26

1970- Yillarda O’zbekiston maktablarida yangi o’quv rejasi va dasturlari joriy etilishi munosabati bilan 2—3- sinflarda «Tabiatshunoslik» predmeti o’qitila boshlandi,
1972- yili Y.M. Belskaya tahriri ostida rus va o’zbek tillarida 2-sinf uchun «Tabiatshunoslik» darsligi nashr qilindi
1974- yili 3- sinf uchun «Tabiatshunoslik» darsligi chop etildi
1986- yildan boshlab maktablarda to’rt yillik boshlang’ich ta’limga o’tish munosabati bilan boshlang’ich sinf uchun atrofdagi olam bilan tanishtirish va tabiatshunoslik bo’yicha dasturlar hamda «Atrof olam bilan tanishtirish» va «Tabiatshunoslik» kurslari bo’yicha o’quv-metodik komplekslar (darsliklar, metodik qo’llanmalar, kuzatishlar kundaligi) nashr qilindi

Slayd 27

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 28

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda