Sport kurashida mashg‘ulot nag‘ruskasi shiddatini aniqlash uslublari

Slayd 1

Sport kurashida mashg‘ulot nag‘ruskalarining shiddatini aniqlash uslublari

Slayd 2

Reja:
Sportkurash turlarida mashg‘ulot nag‘ruskasi tushunchasi
Nag‘ruskani aniqlashning asosiy mezonlari
Mashg‘ulot shiddatini aniqlash uslublari:
Yurak urish tezligi (pulsometriya)
Sutkali va mashg‘ulotdagi yurak qon-tomir javobi
Laktat darajasi (qon tahlili orqali)
Subyektiv baholash (Rpe – Borg shkalasi)
Monitoringva nazoratning ahamiyati

Slayd 3

Sport kurashida mashg‘ulot nag‘ruskasi tushunchasi
Sport kurashi (erkin, yunon-rum, dzyudo va boshqa) yuqori jismoniy va ruhiy tayyorgarlikni talab qiluvchi sport turlaridan biridir. Mashg‘ulot nag‘ruskasi sportchining organizmiga beriladigan tashqi va ichki ta’sirlar yig‘indisidir. Bu yuklama hajm, shiddat, vaqt va takrorlanishlar soni orqali aniqlanadi.

Slayd 4

Nag‘ruskani aniqlashning asosiy mezonlari
Mashg‘ulot nag‘ruskasini baholashda quyidagi mezonlar hisobga olinadi:
Jismoniy ko‘rsatkichlar (puls, nafas olish tezligi, qon bosimi)
Biokimyoviy ko‘rsatkichlar (laktat, glyukoza)
Psixologik holat (charchoq, motivatsiya, stress)
Sportchi his-tuyg‘ulari (subyektiv sezgi)

Slayd 5

Mashg‘ulot shiddatini aniqlash uslublari
A) Yurak urish tezligi (pulsometriya)
Yurak urish tezligi – yuklamaga javoban yurakning qanday ishlayotganini ko‘rsatadi. Maxsus pulsometrlar yordamida o‘lchanadi. Mashg‘ulot davomida va undan keyin yurak urish tezligini kuzatish orqali yuklamaning intensivligi aniqlanadi.
Formula (Karvonen):Max. Yurak urishi = 220 – yoshMa’qul zonasi = 60–85% max yurak urish tezligi
B) Laktat darajasini aniqlash (laktat testi)
Mashg‘ulot vaqtida mushaklardagi anaerobik jarayonlar natijasida qon tarkibida laktat miqdori ortadi. Bu ko‘rsatkich yuklama intensivligini aniqlashda muhim.
2 Mmol/L gacha – past yuklama
4–6 Mmol/L – o‘rtacha
8 Mmol/L dan yuqori – yuqori yuklama
C) Subyektiv baholash usuli (Borg shkalasi)
Bu uslub sportchining o‘ziga yuklama qanday tuyulganini o‘lchaydi. 6 Dan 20 gacha raqamlangan shkalada sportchi o‘z sezgilariga ko‘ra ball beradi. Masalan:
6–11 – Oson
12–16 – O‘rtacha
17–20 – Juda og‘ir
D) Sutkali yurak urishining monitoringi
Mashg‘ulotdan oldin va keyin yurak urishining qanday o‘zgarishini tahlil qilish orqali tiklanish darajasi aniqlanadi. Tiklanishning sustligi ortiqcha yuklamani bildiradi.

Slayd 6

Monitoring va nazoratning ahamiyati
Sportchining sog‘lig‘i, samaradorligi va musobaqaga tayyorgarligi uchun yuklamaning shiddatini nazorat qilish muhimdir. Nazorat orqali:
Haddan ortiq yuklanishning oldi olinadi
Individualyuklama rejalashtiriladi
Reabilitatsiya yoki dam olishga ehtiyoj aniqlanadi
Progressdinamikasi kuzatiladi

Slayd 7

Adabiyotlar:
Matveyev L. P. – Sport nazariyasi va metodikasi
Platonov V. N. – Yuqori sport yutuqlari uchun tayyorgarlik
O‘zbekiston Respublikasi Olimpiya qo‘mitasi metodik qo‘llanmalari
Zamonaviy sport fiziologiyasi (2023-yil nashri)

Slayd 8

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 9

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda