Roman-pamfletlar tahlili va bolalar adabiyoti

Slayd 1

Roman-pamfletlar tahlili

Slayd 2

Roman-pamflet janri haqida ma’lumot.

O‘zbek adabiyotida roman-pamflet janri

Roman-pamfletlar tahlili

Reja:

Slayd 3

Mustaqil O‘zbekiston o‘zining barcha sohalarida, shu jumladan, adabiyotda ham yangi bosqichga o‘tganini ko‘rsatdi. O‘zbek bolalar adabiyoti ham bu o‘zgarishlardan chetda qolmadi. Mustaqillik davrida bolalar adabiyotining rivojlanishi avvalo milliy qadriyatlarni asrash, xalq og‘zaki ijodini yuksaltirish, bolalar psixologiyasiga mos asarlar yaratishga alohida e’tibor qaratildi. Shuningdek, yangi zamonaviy tendensiyalar, badiiy shakllar va uslublar bo‘yicha bolalar adabiyotida bir qator ijobiy o‘zgarishlar yuz berdi. Mustaqillikning dastlabki yillarida, o‘zbek bolalar adabiyotining boshliqli mualliflari yosh avlodni tarbiyalashda milliy qadriyatlar va axloqiy me’yorlarga e’tibor qaratishdi. Shu bilan birga, bolalar psixologiyasini chuqur o‘rganish va ularga mos adabiy asarlar yaratish ham muhim ahamiyat kasb etdi. Milliy madaniyatni yuksaltirish, bolalar uchun didaktik ahamiyatga ega bo‘lgan she’rlar, ertaklar va hikoyalar yaratildi. Misol uchun, o‘zbek xalq ertaklari, xalq og‘zaki ijodini yanada boyitish va yangilash uchun zamonaviy mualliflar tomonidan qayta ishlanib, yangi shakllarda bolalarga taqdim etildi. Mustaqil davrda o‘zbek bolalar adabiyotida yangi ijodiy yo‘nalishlar ham yuzaga keldi. Bunga xalqaro bolalar adabiyoti bilan aloqalar va zamonaviy mualliflarning yangi badiiy shakllarni qabul qilishda o‘z o‘rnini topdi. Bolalar adabiyotida, ayniqsa, komikslarga, ilmiy-fantastik asarlarga, multfilm va multimediyaga asoslangan asarlarga talab ortdi. Shu bilan birga, bolalar adabiyotida bolalar dunyosining yangiliklarini aks ettiruvchi uslublar, masalan, psixologik hikoyalar, ajoyib hayotiy tasvirlar, hayoliy va zamonaviy o‘yin shakllariga e’tibor berildi. Mustaqillik davrida o‘zbek bolalar adabiyotida axloqiy-ruhiy tarbiya masalasi hamda bolalarning milliy, tarixiy, madaniy qadriyatlar asosida tarbiyalanishi muhim yo‘nalish sifatida shakllandi. Bolalar uchun yozilgan asarlarda adolat, samimiyat, do‘stlik, o‘zaro hurmat, mehnatsevarlik kabi axloqiy g‘oyalar ko‘tarildi. Shu bilan birga, turli ijtimoiy masalalarni, ekologik muammolarni va jamiyatdagi o‘zgarishlarni bolalar o‘qishi uchun oson tushunarli tarzda bayon etish maqsad qilingan.

Slayd 4

Shukur Sa’dulla 1931-yildan boshlab Oʻzbekiston Davlat nashriyotining bolalar va yoshlar adabiyoti boʻlimida muharrir sifatida faoliyat yuritgan. Bu uning bolalar adabiyotiga boʻlgan sadoqatini koʻrsatadi. Uning saʼy-harakatlari bilan koʻplab bolalar asarlari nashr etilgan.

1950-yilda Ilyos Muslim bilan hamkorlikda S.Marshakning «Sheʼr va ertaklar» asarini oʻzbek kitobxonlariga taqdim etgan. Bu esa xalqaro bolalar adabiyotini oʻzbek bolalariga tanishtirishdagi muhim qadam boʻlgan.

Bolalar adabiyotiga bagʻishlangan umr

Slayd 5

1946 yil – «Oʻquvchiga esdalik» nomli birinchi sheʼrlar toʻplami bosilib chiqqan.

1947 yil – «Sinov» nomli sheʼrlar toʻplami nashr etilgan.

1948 yil – «Orzu» va «Bahor keldi» toʻplamlari chop etilgan.

Ijodiy meros: Dastlabki toʻplamlar

Slayd 6

Xudoyberdi Toʻxtaboyev (1932-yil 17-dekabr, Oʻzbekiston tumani–2021-yil 21-mart[1]) — Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1991). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1982). Qoʻqon pedagogika bilim yurtini (1949), Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1955). Oʻrta maktabda oʻqituvchi va direktor (1955–1958), «Toshkent haqiqati» gazetasida adabiy xodim, boʻlim mudiri (1958–1962), «Sovet Oʻzbekistoni» (1962–1970) gazetasida, «Guliston» jurnalida (1970–1972), «Yosh gvardiya» nashriyotida (1972) boʻlim mudiri va bosh muharrir oʻrinbosari (1974–1976), «Gulxan», «Yosh kuch» jurnallarida bosh muharrir (1977–1980), «Oltin meros» xalqaro xayriya jamgʻarmasi boshqaruvi raisi (1980–1998). Dastlab jurnalist sifatida tanilgan, felyetonlar yozgan. Badiiy ijod bilan XX asr 50-yillarida shugʻullana boshlagan. Ilk hikoyalar toʻplami — «Shoshqaloq» (1961). «Felyetondan keyin» (1962), «Sir ochildi» (1963), «Sehrli qalpoqcha» (1964) singari qissalari, «Muhabbat qoʻshigʻi» (1967), «Jonginam, shartingni ayt» (1969), «Konizar yulduzlari» (1978), «Omonboy bilan Davronboy sarguzashti» (1974) va boshqa asarlar muallifi. «Sariq devni minib» romani (1968) yozuvchiga katta shuhrat keltirgan. Shundan keyin «Sariq devning oʻlimi» (1973), «Besh bolali yigitcha» (1976), «Qasoskorning oltin boshi» (1981), «Yillar va yoʻllar» (1983), «Shirin qovunlar mamlakati» (1986), «Mungli koʻzlar» (1988), «Jannati odamlar» (1996) romanlari nashr etildi.

Xudoyberdi Toʻxtaboyev

Xudoyberdi Toʻxtaboyev asarlari yumorga boyligi, bolalar hayoti, ularning oʻziga xos tabiati, xususiyatlari, ruhiy kechinmalari nihoyatda jonli, qiziqarli va bolalarbop yoʻsinda mahorat bilan tasvirlanishi jihatidan ajralib turadi. Xudoyberdi Toʻxtaboyev oʻzbek bolalar adabiyotini jahon miqyosiga olib chiqqan ijodkorlardan biridir. Asarlari rus, ingliz, fransuz, nemis tillariga tarjima qilinib, 28ta mamlakatida nashr etilgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989).

Oʻzbek bolalar yozuvchisi, Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, Oʻzbekiston xalq yozuvchisi Xudoyberdi Toʻxtaboyev 2021-yil 21-mart kuni 88 yoshda vafot etdi. Shavkat Mirziyoyev yozuvchining vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirgan.

Slayd 7

Ijodining gultoji: «Tabiat alifbesi»

Slayd 8

Kavsar Turdiyeva 1958-yil 6-avgustda Toshkent shahrida ziyoli oilada tugʻilgan. 1975-yil Chilonzor tumanidagi 201-maktabni oltin medal bilan tamomlab, ToshDU (hozirgi Oʻzbekiston milliy universiteti)ning jurnalistika fakultetiga oʻqishga kirdi. U keyinchalik Leningrad davlat universitetida oʻqishni davom ettirdi. Soʻng Alisher Navoiy nomidagi Til va adabiyot instituti aspiranturasida tahsil oldi, Kavsar Turdiyeva dastlab Toshkent pediatriya tibbiyot institutida oʻqituvchi boʻlib faoliyat yuritdi. Kavsar Turdiyeva yoshligidan bolalar adabiyotiga qiziqdi. Ilk sheʼri oʻquvchiligida «Tong yulduzi» gazetasida chop etildi. Ilk kitobi «Varrak» nomi bilan 1983-yilda nashr etildi. Shundan soʻng, «Oʻynayapman, oʻylayapman» (1987), «Qush boʻlib uchgan ona» (1994), «Raqamlar boʻylab sayohat» (2002) kitoblari bosmadan chiqdi. Bolalar dramaturgiyasida «Toshkesaklar mamlakatida» degan sahna asarini yaratdi. Shoiraning «Botu nidosi» (2004), «Mitti qoʻgʻirchoqboz» (2007), «Quvnoq alifbo olamiga sayohat» (2008), «Sogʻinchlar sochilgan bekatda» (2011), «Dunyoni saqlang bolalar» (2012) singari koʻplab sheʼriy toʻplamlari bolajonlar qoʻliga yetib bordi. Kavsar Turdiyeva ikki yuzdan oshiq qoʻshiqlar muallifi, tarjimon. U K. Chukovskiy, S. Marshak, L. Barbas, R. Farhodiy asarlarini oʻzbek tiliga oʻgirgan. 2001-yili adabiy-ijtimoiy faoliyati tufayli «Shuhrat» medali bilan taqdirlandi. 2009-yili «Eng ulugʻ, eng aziz» tanlovining adabiyot yoʻnalishi boʻyicha gʻolib boʻldi. 2010-yili «Bolalarning sevimli shoirasi» nominatsiyasini qoʻlga kiritdi. Bundan tashqari, tibbiyot oliy oʻquv yurtining rus tilida oʻqiydigab talabalari uchun «Oʻzbek tili» darsligi (2006—2007), rus tili fanidan «30 shagov k russkomu yaziku» (2010) asari muallifi hisoblanadi.

Kavsar Turdiyeva

Slayd 9

Anvar Obidjon 1947-yilning 25-yanvarida Farg‘ona viloyati Oltiariq tumanining Poloson qishlog‘ida tug‘ilgan. Oʻrta maktabda oʻqib yurganida «Gʻuncha» jurnalida «Shkafjon» nomli birinchi sheʼri bosilgan (1960). Obidjon 1964—1966-yillarda Samarqand moliya texnikumida, 1973—1979-yillarda Toshkent davlat universitetining jurnalistika fakultetida sirtdan oʻqigan.

Harbiy xizmatni oʻtagach (1966—1969), qishlogʻida «Nurobod» jamoa xoʻjaligida dala hisobchisi boʻlgan (1970—1971), tumandagi «Paxta uchun» gazetasida adabiy xodim, boʻlim mudiri (1971—1976), Toshkentdagi yogʻ-moy kombinatida bogʻbon (1977—1978) sifatida ish olib borgan.

1981—1986-yillarda «Kamolot» nashriyotida muharrir, bosh muharrir oʻrinbosari, 1986—1987-yillarda «Yulduzcha» nashriyotida bosh muharrir, 1988-yilllarda «Yosh kuch» jurnalida adabiy xodim, 1988—1989-yilllarda «Mushtum» jurnalida boʻlim mudiri, 1989—1998-yillarda «Choʻlpon» nashriyotida bosh muharrir, direktor boʻlib ishlagan.

Anvar Obidjon 2020-yil 11-aprel kuni Toshkent shahrida 74 yoshida vafot etgan.

Anvar Obidjon

Slayd 10

Dilshod Rajab (1964-yil 7-dekabr) — oʻzbek bolalar shoiri, Jurnalistika sohasida VI «Oltin qalam» Milliy mukofoti uchun xalqaro tanlov sovrindori (2011-yil), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi bolalar va oʻsmirlar adabiyoti kengashi aʼzosi. 2-darajali Sogʻlom avlod uchun ordeni sohibi.

Dilshod Rajab 1964-yilning 7-dekabrida Buxoro viloyatining Shofirkon tumanida ziyoli oilasida tugʻildi. 1982-yil Navoiy nomidagi 4-oʻrta maktabni oltin medal bilan bitirib, Nizomiy nomidagi Toshkent Davlat pedagogika institutining oʻzbek tili va adabiyoti fakultetiga oʻqishga kirdi.

1983—1985-yillar harbiy xizmatda boʻlib qaytgach, tahsilni davom ettirdi. 1989-yil oliy dargoh tahsilini tugatib, oʻzi oʻqigan 4-oʻrta maktabda oʻqituvchi boʻlib ishladi. 1990—1993-yillar Nizomiy nomidagi TDPI aspiranturasida oʻqib, «80-yillar oʻzbek bolalar sheʼriyatida poetik mahoratning ayrim masalalari» mavzusida nomzodlik ishini himoya qildi. Dilshod Rajab Oʻzbekiston Davlat matbuot qoʻmitasida, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi «Adabiyot jamgʻarmasi» nashriyotida, Respublika «Shahidlar xotirasi» xayriya jamgʻarmasida turli lavozimlarda ishladi (1994—2004). 2005-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining «Muhofaza+» jurnali, «Vaziyat» gazetasi birlashgan tahririyatida bosh muharrir sifatida faoliyat yuritadi.

Dilshod Rajab

Ilk sheʼri «Gulxan» jurnalida 1978-yilda bosildi, «Qorqiz sovgʻa keltirdi» nomli ilk kitobi esa hammualliflikda 1989-yilda nashr etildi. Shundan soʻng, shoirning «Otamning bogʻi» (1996), «Daryo koʻngil» (1997), «Jilvon oʻgʻloni», «Alifbo» (2001), «Tanish tovushlar» (2006), «Sukut sarhadi» (2006), «Oʻn oʻrtoq», «Poyezdning bolasi» (2013), «Baxshi bola — yaxshi bola» (2016), «Shamolning supurgisi» (2018), «Yoʻlim quyosh tomondir» (2019), «Tilimdagi novvotim» (2022) kabi bolalarga bagʻishlangan kitoblari dunyoga keldi. Dilshod Rajab, shuningdek, davriy matbuotda oʻzining ilmiy, ilmiy-ommabop va publitsistik maqolalari bilan ham muntazam qatnashib keladi. U ayni paytda Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi bolalar va oʻsmirlar adabiyoti kengashi aʼzosi sifatida ham faoliyat koʻrsatadi.

Slayd 11

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 12

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda