O’zbek tili punktuatsiyasi tamoyillari

Slayd 1

O’zbek tili punktuatsiyasining tamoyillari

Slayd 2

1) Ta’limiy: talabalarga O’zbek tili punktuatsiyasi haqida bilim berish, Matnni o’rganishning oson usulini o’rgatish, mavzu yuzasidan ko’nikma va malakalarini shakllantirish.

TK1 O’zbek tili punktuatsiyasi haqida atamalarni tushunib, to’g’ri gap tuza olish, og’zaki ifodali ayta olish

FK1 O’zbek tili punktuatsiyasi haqida ma’lumot ega bo’ladi O’zbek tili punktuatsiyasi haqida ma’lumot bera olish.

Darsning maqsadi:

Slayd 3

2)Tarbiyaviy: talabalarni vatanparvarlik, mehnatsevarlik, izlanuvchanlik, faollik, sahiylik ruhida tarbiyalash, ahloqiy fazilatlarni singdirish, fanni chuqur o’rganib, boshqalarga ham o’rgata bilish qobiliyatlarini takomillashtirish.

3) Rivojlantiruvchi: talabalarning mustaqil fikrlash qobiliyatlarini o’stirish, O’zbek tili punktuatsiyasi haqida ma’lumot bera olish

ko’nikmasiga erishtirish.

Slayd 4

Punktuatsiya (lotincha: “punctum” — nuqta; kichkina dogʻ) — 1) maʼlum bir til yozuvidagi tinish belgilari tizimi; 2) yozma matnni puntuatsion rasmiylashtirishni tartibga soluvchi, har bir tildan tarixan shakllangan qoidalar, meʼyorlar; 3) tinish belgilari tizimi qonuniyatlarini, shuningdek, tinish belgilarining qoʻllanish meʼyorlarini oʻrganadigan tilshunoslik boʻlimi.

Alifbodan tashqari boʻlgan grafik belgilar (tinish belgilari) tizimi boʻlib, grafika va orfografiya (imlo) bilan birgalikda yozma tilning asosiy vositalarini tashkil etadi. Punktuatsiyaning asosiy vazifasi yozma (bosma) matnni qismlarga ajratish, grafik jihatdan shakllantirishdir.

Muayyan milliy til grafikasi (yozuvi) 2 xil vositadan: harflar (alifbo) va tinish belgilari (punktuatsiya) tizimidan iborat. Punktuatsiya tarixi, punktuatsion tizimning paydo boʻlishi, tinish belgilarining soni turli tillarda turlicha namoyon boʻladi. Masalan, punktuatsion tizim hozirgi maʼno va koʻrinishda Gʻarbiy Yevropa tillari yozuvlarida 15–16-asrlarda, rus yozuvida 18-asrda, oʼzbek yozuvida esa 19-asrning 2-yarmida paydo boʻlgan. Yoki ingliz tili punktuatsion tizimida apostrof va defis ham tinish belgisi hisoblanib, ularning jami 12 ta boʻlsa, hozirgi oʻzbek punktuatsiyasi quyidagi 10 ta tinish belgisidan iborat: vergul, ikki nuqta, koʻp nuqta, nuqta, nuqtali vergul, soʻroq belgisi, tire, undov belgisi, qavs, qoʻshtirnoq. Punktuatsiyaning qoʻllanishida ham tillararo tafovut boʻlishi mumkin, Masalan, ispan tilida soʻroq va undov belgilari gapning boshida va oxirida qoʻyiladi.

tilning sintaktik qurilishi bilan uzviy bogʻliq boʻlib, yozma nutqni toʻgʻri, ifodali, aniq bayon qilishda, uning uslubiy ravonligini, tez tushunilishini taʼminlashda muhim vositadir. Oʻz navbatida, muayyan tildagi punktuatsiya anʼanalarining mustahkamlanishi va takomillashuvida taniqli yozuvchilarning ijodi hamda tinish belgilarining qoʻllanish kridalarini belgilovchi va tartibga soluvchi tilshunoslar faoliyati katta ahamiyatga ega. Hozirgi oʻzbek punktuatsiyasining shakllanishi, rivoji, uning oʻrganilishi Fitrat, Sobirjon Ibrohimov, H. Gʻoziyev, O. Usmon, Gʻanijon Abdurahmonov, K. Nazarov va boshqa tilshunoslarning nomi bilan bogʻliq.

Slayd 5

Punktuatsiya tamoyillari tinish belgilarining sistemaga uyushuvini ta’minlaydigan tamoyillardir. Bunday tamoyillarning uchta turi bor.

Punktuatsiya prinsiplari(tamoyillari)haqida ma’lumot

Slayd 6

O’zbek tilining punktuatsiya tizimi quyidagi o’nta belgini o’z ichiga oladi:

• Nuqta (.)

• So’roq belgisi (?)

• Undov belgisi (!)

• Nuqtali vergul (;)

• Ko’p nuqta (…)

• Vergul (,)

• Ikki nuqta (:)

• Tire ( – )

• Qavs va qo’sh qavs: ( ), [ ]

• Qo’shtirnoq (“”)

O‘zbek tilining tinish belgilari

Slayd 7

Kiritmalar yozuvda vergul bilan ajratiladi. M: Men, albatta, maqsadimga erishaman.

Undalmalardan yozuvda vergul bilan ajratiladi. M: Muxlisa, menga daftaringni berib tur.

Undov so’zlar yozuvda vergul bilan ajratiladi. M: Hoy, bu yerda nima qilyapsan?

Vergul

Slayd 8

Slayd 9

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 10

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda