Ijodkor laboratoriyasi

Slayd 1

Ijodkor laboratoriyasi

Slayd 2

REJA:

• Badiiy mazmunning yuzaga chiqishi va ijodkor laboratoriyasi.

• Ijodkor dunyoqarashi va badiiy mazmun.

• Badiiy mazmunning o‘ziga xos xususiyatlari.

Badiiy mazmun obyektiv va subyektiv ibtido birligi sifatida.

Slayd 3

Badiiy asar mazmunining spetsifik xususiyatlari haqida I.Sulton alohida to‘xtaladi. Bunda I.Sulton beshta xususiyatni alohida ajratib ko‘rsatadi: salmoqdorlik, haqqoniylik, universallik, originallik, ta’sirdorlik. Bularning hammasiga qo‘shilgan holda, bugungi kun ulaming mohiyati haqidagi tasawumi biroz o‘zgartirishni talab qiladi. Mazmunning salmoqdorligi deyilganda uning muhimligi, umumbashariy muhimligi nazarda tutilmog‘i lozim. Ma’lumki, sho’ro davri adabiyotida mazmunning salmoqdorligi kommunistik g‘oyalarga nechogMi mos yoki mos emasligi bilan izohlangan va belgilangan. Ya’ni bu o’rinda ko’proq mazmunning ijtimoiy salmoqdorligi e’tiborga olingan. Biroq bu xil yondashuvda individ taqdiri, individning kechinmalari (badiiy umumlashma kuchidan qat’i nazar) salmoqdor hisoblanmasligi xavfi tug’iladi. Shu tufayli ham sho‘ro adabiyotshunosligida, masalan, shaxsiy kechinmalar tasvirlangan «ko‘ngil she’riyati» yoxud boshqa asarlarga past nazar bilan qaralgan. Demak, bu xil yondoshuv vulgar sotsiologizm ga yetaklashi tabiiy ko‘rinadi. M azmunning salmoqdorligi uning umumbashariy qadriyatlarga nechogMi muvofiqligi bilan belgilanmog‘i kerak. Mazmunning hayotiyligi haqqoniylik bilan bogMiq ekanligi shubhasiz.

Slayd 4

Slayd 5

Adabiyotshunosligimizda uzoq yillar badiiy asar mazmunining haqqoniyligi reallikka qiyosan baholab kelindi. Natijada ko‘plab asarlar va ularning mualliflariga «hayotni buzib ko‘rsatgan» qabilidagi ayblovlar qo‘yildi. Holbuki, badiiy reallikning o‘z haqqoniyati bor boMib, bu haqqoniyat mavjud reallikdan kelib chiqib emas, balki badiiy reallikning o ‘zidan kelib chiqib baholanishi lozim boMadi. Originallik badiiy mazmunning muhim spetsifik xususiyatlaridan ekanligi shubhasiz. Biroq originallik deyilganda, har bir asarda yangi bir masala ko‘tarilishini emas, har bir ijodkoming individligi, o‘ziga xos qarashi, fikrlashi bilan bogMiq yangilikni tushunmoq lozimdir (ya’ni muhabbat o‘zi eski narsa, lekin har bir yurak uni o‘zicha yangilaydi). Mazmunning universalligi badiiy adabiyotning universal bilish vositasi — so‘z bilan ish ko‘rishi bilan izohlanadi. Badiiy obrazning ko‘p ma’noliligi, badiiy voqelik muallif tomonidan anglangan mohiyatning badiiy modeli ekanligi va bu modelning muallif ko‘rganidan o‘zgacha hayotiy holatlarga ham ko’pincha mos tushishi mazmunning universalligini ta’minlovchi omildir.

Slayd 6

Slayd 7

Badiiy asar mazmuni obyektiv va subyektiv ibtidolardan tarkib topadi deyilganda, nimani nazarda tutiladi? Buni konkret asar misolida tushuntirib berishga harakat qiling.

“Tema” so‘zining ikki xil ma’noda ishlatilishini aytib, biz har ikki ma’noni ikkita so‘z bilan atadik. Bu xil qarashga sizning munosabatingiz qanday? Bu qarashni boshqa darslik va qo‘llanmalardagi izoh bilan qiyoslang. Ulardan qay birini to‘g‘riroq deb bilsangiz, shunisini asoslab, rivojlantirishga harakat qiling.

Badiiy asar mazmunining aktual va tub estetik qatlami deganda, nimani tushunamiz? Buni biron bir asar misolida tushuntirib bering.

Badiiy asar mazmuniga ijodkor dunyoqarashining ta’sir etmasligi mumkinmi? Masalan, ijodkor voqealami mutlaqo xolis tasvirlayotgan, ularga munosabatini ifodalamayotgan bo‘lsa, mazmunda subyektiv ibtido bo‘ladimi?

Badiiy asar mazmunining eng muhim xususiyatlari qaysilar? Ulami qanday tushunasiz? Bu xususiyatlar qanday izohlanadi?

Savol va topshiriqlar:

Slayd 8

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 9

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda