F.Frebelning didaktik tizimi va sovg’alari

Slayd 1

F. Frebelning didaktik tizimi

Slayd 2

Reja:
F. Frebelningpedagogik g‘oyalari, hayoti va faoliyati
F. Frebelning didaktik tizimining mazmun-mohiyati.
F. Frebelning didaktik tizimining ahamiyati.
F. Frebelning o‘yin haqidagi qarashlari

Slayd 3

Fridrix Vilgerm Avgust Frebel – nemis pedagogi, maktabgacha ta’lim nazariyasi, «Bolalar bog‘chasi» konsepsiyasini yaratuvchisi. Uning asosiy yo‘nalishi: «Bolalar uchun haqiqiy hayot yaratish». Idealistik nemis falsafasi ruhida tarbiyalangan Frebel tabiat, jamiyat va inson haqidagi qarashlarida idealist edi va pedagogika idealistik falsafaga asoslangan bo’lishi kerak deb hisoblagan.
Maktabgacha pedagogika fanining rivojlantirish g‘oyasi taniqli nemis o‘q‘ituvchisi Fridrix Frebel (1782-1852) bilan bog‘liqdir. Frebel birinchi maktab-gacha ta’lim tizimining yaratuvchisi va maktabgacha ta’lim tashkilotining asoschisidir. Uning oldida bolalar uylari bor edi, ularning vazifalari yosh bolalarni boqish va ularga g‘amxo’rlik qilish bilan cheklangan, ammo ularning ta’limini o‘z ichiga olmagan. U ham tegishli «bolalar bog’chasi» atamasi, bu butun dunyoda odatda qabul qilingan. Bolalar muassasasi nomi bilan ham, aslida ham frebel o’qituvchini «bog’bon» deb atagan, Frebelning bolaga nisbatan o‘ziga xos munosabati namoyon bo’ldi, chunki u o‘zining tug’ma tabiatini o‘zgartirmasdan ehtiyotkorlik bilan o’stirilishi kerak.

Slayd 4

Bolani juda erta yoshda rivojlanishi uchun Frebel oltita «sovg‘a»ni taklif qildi. Birinchi sovg‘a – bu koptok (to‘p). Koptoklar kichik, yumshoq, jun bilan to‘qilgan, har xil ranglarda bo’yalgan bo‘lishi kerak – qizil, to‘q sariq, sariq,
Yashil, ko‘k, binafsha rang (ya’ni kamalak ranglari) va oq rang. Har bir koptok ipda. Ona bolaga turli rangdagi koptoklarni ko‘rsatadi, shu bilan uning ranglarini farqlash qobiliyatini rivojlantiradi. Koptokni turli yo‘nalishlarda silkitib, shunga ko’ra,»oldinga va orqaga», «yuqoriga va pastga», «o‘ngga va chapga» aytib, onasi bolani fazoviy tasavvurlar bilan tanishtiradi. Koptokni kaftida ko’rsatib, uni yashirgan holda, «koptok bor, koptok yo’q» deb aytganda, u bolani tasdiqlash va inkor qilish bilan tanishtiradi.
Frebelning sovg‘alari

Slayd 5

Ikkinchi sovg‘a – bu kichkina yog‘och shar, kub va silindr (koptokning diametri, silindming asosi va kub tomoni bir xil). Ularning yordami bilan bola obyektlarning turli shakllarini bilib oladi. Kub shakli va barqarorligi bilan koptokka qarama-qarshi. Frebel koptokni harakatning belgisi, kub esa dam olishning ramzi va xilma-xillikdagi birlik (kub bitta, ammo uning tashqi ko’rinishi ko’zga qanday taqdim etilganiga qarab farqlanadi: chekka, yon, tepa). Silindr ham koptokning xususiyatlarini, va kubning xossalari: agar u tayanchga o‘rnatilsa barqaror va harakatchan, joylashtirilgan bo’lsa va hokazo.
Uchinchi sovg‘a – bu sakkiz kubikka bo‘lingan kub (kub ikkiga, har yarmi to’rt qismga bo’linadi). Ushbu sovg’a orqali bola, Frebel ishonganidek, butun va uning tarkibiy qismlari («murakkab birlik», «birlik va xilma-xillik») haqida tasavvurga ega bo’ladi; uning yordami bilan u o‘z ijodini rivojlantirish, kublardan qurish, ularni turli yo‘llar bilan birlashtirish imkoniyatiga ega.

Slayd 6

To’rtinchi sovg‘a – bir xil o‘lchamdagi kub, sakkizta plitkaga bo’linadi (kub yarmiga bo’linadi va har yarni to’rtta cho‘zilgan plitkalarga bo’linadi, har bir kafelning uzunligi kub tomoniga teng, qalinligi bu tomonning to’rtdan biriga teng).
Beshinchi sovg‘a – bu yigirma yeti kichik kubikka bo’lingan kub, ulardan to’qqiztasi kichikroq qismlarga bo’lingan.
Oltinchi sovg‘a – bu kub, shuningdek yigirma yetti kubikka bo’linadi, ularning ko’plari qismlarga bo’linadi: plitkalar, diagonal va boshqalar.

Slayd 7

Darhaqiqat, u o‘yinning bola hayoti va rivojlanishidagi hal qiluvchi ahamiyatini birinchi bo‘lib anglagan. U o‘zining didaktik tizimini bolalarning o‘yinlar va mashg‘ulotlarga bo‘lgan muhabbati asosida qurdi. Insonni ijodiy mavjudot deb tan olish va hayotning birinchi yillaridan boshlab ijodga intilish, Frebel, tabiiyki, bolalar o‘yinlarida ulaming ijodiy mustaqillikka intilishining namoyon bo’lishini ko’rdi va bolaning rivojlanishida o’yinlarga katta ahamiyat berdi… «O‘yin,» deb yozadi u, – bu hozirgi kunda insoniyat taraqqiyotining eng yuqori bosqichi, chunki o‘yin bu ichki narsaning erkin ifodasidir. Barcha yaxshiliklarning manbalari o‘yinda va undan kelib chiqadi. Aynan o‘yinda bola o’zining ichki dunyosini ifodalaydi, tashqi taassurotlarini qabul qiladi va eng keskin ravishda boshdan kechiradi, o‘zini bajaruvchi va yaratuvchi sifatida namoyon qiladi, shuning uchun Frebelning pedagogik tizimining asosini u jozibali, jonli va mazmunli qilishga intilgan o‘yinlarga asoslangan edi.

Slayd 8

Frebelning bolalar o‘yinlari (yoki o‘yinchoqlari) uchun materiallari nafis qo‘g‘irchoqlar yoki askarlar emas, balki oddiy narsalar edi: koptok,to’plar, kublar, o’tin bo’laklari, qog’oz, loy, bo’lakchalar va shu kabilar. Ushbu o’yinchoq yanada aniq va murakkab ekanligidan kelib chiqib, bolaning o’ziga xos ijodkorligi uchun kam joy beradi. Fridrix Fribel shunday deb yozgan edi: «O‘yin – bu bolalik rivojlanishining eng yuqori bosqichi, bu davrdagi insonning rivojlanishi… O‘yin – bu insonning ushbu bosqichdagi eng toza va ma’naviy namoyon bo’lishidir … O‘yin butun insoniyat hayotining prototipidir». Darhaqiqat, o‘yin inson hayotining asosidir va biz bilamizki «bola qanday o‘ynasa, u shunday yashaydi». U o‘yinda maqsadga qanday erishishni biladimi? U nafaqat g‘alaba qozonishni, balki yutqazishni ham biladimi? Qiyinchiliklardan yoki kutilmagan hodisalardan qo‘rqmaydimi?

Slayd 9

O‘yinni tomosha qilish bilan siz bola haqida ko‘r narsalarni bilib olishingiz, unga ko‘p jihatdan yordam berishingiz va vaqtida tuzatishingiz mumkin. F. Frebel shunday deb yozgan edi: «O‘zini o‘zi o‘ylaydigan, xotirjam, qat’iyatli, hatto tanadagi charchoqqa qadar o‘ynaydigan bola, albatta, qobiliyatli, xotirjam, qat’iyatli, birovning va o‘zining farovonligi uchun fidokorona g‘amxo’rlik qiladi» («Insonni tarbiyalash» kitobi) Uning ta’lim muassasasida bugungi kunda mavjud bo’lgan ta’limiy o‘yinlar va o‘yinchoqlar ishlab chiqarilgan va ko’rsatmalar bilan manzillarga yuborilgan. Frebelning barcha o‘yinlari konstruktsiyaning maksimal darajada izchilligi va aniqligi bilan ajralib turardi.

Slayd 10

Frebelning g‘oyalari Rossiyada juda mashhur edi, bu erda ko’plab shaharlarda Frebel jamiyatlari ochilgan. Frebel nafaqat dunyodagi birinchi bolalar bog‘chasini yaratdi, balki u yerda bolalarga ta’lim berish asoslarini ham yaratdi. U didaktik tizimida yetakchi o‘rinni o‘yinga va maxsus yaratilgan (didaktik) o‘yin va o‘yinchoqqa berdi. Bu bolalar uchun dunyodagi birinchi ta’limiy o‘yinlari va o‘yinchoqlari edi. Frebel tizimida bolalarning o‘zlari faoliyati, ularning mustaqil faoliyatini tashkil etish katta ahamiyatga ega edi. F. Frebel maktabgacha yoshdagi bolalar o‘yin faoliyatida taqdim etilgan eng yaxshi materialni amaliy faoliyatda o‘rganadi, deb ishongan.

Slayd 11

Shuning uchun o‘yinga alohida e’tibor berildi. Bolalar bog‘chasida o‘yinlardan tashqari, rasmlar chizish, haykaltaroshlik qilish, turli xil hunarmandchilik, amaliy dasturlar yasash, musiqa va she’riyatni o‘rganish, kashtachilik qilish, naqshlar bo‘yicha metall uzuk va tayoqchalardan figuralar qo‘yish va dizayn qilish muhim deb hisobladi.
Xulosa: Ko‘plab mamlakatlarda bolalar bog‘chalari maktabgacha tarbiya tizimida yetakchi o‘rinni egalladi. F. Frebel maktabgacha tarbiya tarixida birinchi bo‘lib ijtimoiy maktabgacha tarbiyaning yaxlit, uslubiy ishlab chiqilgan, amaliy qo‘llanmalar bilan boyitilgan tizimini yaratdi. Maktabgacha ta’lim sohasi vujudga kelishida 1918-yiIda Fridrix Frebel kursi qoshida Petrograd Maktabgacha ta’lim institutining tashkil etilishi muhim voqea bo‘ldi.

Slayd 12

Mavzu yuzasidan nazorat savollari.
F. Frebelningpedagogik g‘oyalari, hayoti va faoliyati haqida nimalarni bilasiz?
Steamta‘lim texnologiyasida F. Frebel didaktik tizimining ahamiyati.
F. Frebelningsovg‘alarini sanab bering va ularga izoh bering?

Slayd 13

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 14

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda