Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalar tafakkur xususiyatlari

Slayd 1

Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarning tafakkur xususiyatlari

Slayd 2

Reja:
Tafakkur tushunchasi
Insonlarda tafakkurni ko‘rinishlari
Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarning tafakkur xususiyatlari

Slayd 3

Tahlil — butunni qismlarga ajratish;
Tafakkur — bu inson ongining eng yuqori bilish jarayoni bo‘lib, u voqelikni bilvosita, umumlashtirilgan va mantiqiy tarzda aks ettirishni ta’minlaydi. Tafakkur yordamida inson narsa va hodisalarning mohiyatini anglaydi, sabab–oqibat bog‘lanishlarini tushunadi va muammoli vaziyatlarga yechim topadi.
Psixologiyada tafakkur quyidagi asosiy jarayonlar orqali namoyon bo‘ladi:
Sintez — qismlarni bir butunga birlashtirish
Taqqoslash — o‘xshash va farqli jihatlarni aniqlash
Umumlashtirish — umumiy belgilar asosida xulosa chiqarish;

Slayd 4

Psixologiyada tafakkur bir necha ko‘rinishlarga ajratiladi:
Ko‘rgazmali-harakatli tafakkur
Ko‘rgazmali-obrazli tafakkur
Og‘zaki-mantiqiy tafakkur
Insonlarda tafakkurning ko‘rinishlari

Slayd 5

Pedagogik xulosalar:
Topshiriqlarni bosqichma-bosqich berish
Dars jarayonida ko‘rgazmali vositalardan keng foydalanish
Tafakkurni rivojlantiruvchi didaktik o‘yinlardan foydalanish muhimdir
Tushunchalarni real hayotiy misollar bilan tushuntirish

Slayd 6

Ko‘rgazmali tafakkurning ustunligi
Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarning tafakkuri umumiy rivojlanish qonuniyatlariga bo‘ysunsa-da, eshitish analizatorining yetarli ishlamasligi tufayli o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘ladi.

Asosiy xususiyatlar:
Abstrakt tushunchalarni o‘zlashtirishdagi murakkablik
Og‘zaki-mantiqiy tafakkurning sekin rivojlanishi
Imo-ishora va yozma nutqqa tayanish
Tafakkur jarayonlarining sekinligi
Tafakkur jarayonida imo-ishora tili, yozma nutq va grafik belgilar muhim vosita hisoblanadi.

Slayd 7

Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarning tafakkur xususiyatlari: olimlar qarashlari asosida
Tafakkur va nutq o‘rtasidagi bog‘liqlik (L. S. Vygotskiy)
Mashhur rus psixologi Lev Semyonovich Vygotskiy tafakkur va nutq o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni alohida ta’kidlaydi. Uning fikricha:
«Tafakkur nutq orqali shakllanadi va rivojlanadi. »
Vygotskiyga ko‘ra, eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarda nutq rivojining cheklanganligi tafakkurning, ayniqsa og‘zaki-mantiqiy tafakkurning sekin shakllanishiga olib keladi. Biroq u buni intellektual nuqson emas, balki rivojlanishning o‘ziga xos yo‘li deb baholaydi.
Olim shuningdek, kompensator rivojlanish g‘oyasini ilgari surib, eshitish nuqsoni mavjud bo‘lgan bolalarda ko‘rish va harakat analizatorlari kuchli rivojlanishini ta’kidlaydi.

Slayd 8

Tafakkurning ko‘rgazmali xarakteri (A. R. Luriya)
Nevropsixolog Aleksandr Romanovich Luriya eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarda tafakkur faoliyati asosan vizual idrok asosida shakllanishini ilmiy tajribalar orqali isbotlagan.
Uning fikricha:kar va zaif eshituvchi bolalar predmetli-amaliy vazifalarni muvaffaqiyatli bajaradi;lekin so‘z orqali berilgan mantiqiy topshiriqlarda qiyinchiliklar kuzatiladi.
Luriya buni eshitish analizatorining yetishmasligi bilan emas, balki nutqiy tajribaning kamligi bilan izohlaydi.
Tushunchalar shakllanishidagi qiyinchiliklar (S. L. Rubinshteyn)
Psixolog Sergey Leonidovich Rubinshteyn tafakkurni faoliyat bilan bog‘liq jarayon sifatida ko‘rib chiqadi. Uning ta’kidlashicha, eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarda:
Tushunchalar sekin va parchalanib shakllanadi;
Umumlashtirish jarayoni aniq belgilar bilan cheklanadi;
Mavhum tushunchalar (vaqt, sabab, oqibat)ni anglash murakkab kechadi.
Rubinshteyn bunday bolalar bilan ishlashda harakat, ko‘rgazmalilik va real vaziyatlarga tayangan holda o‘qitish zarurligini ta’kidlaydi.

Slayd 9

Imo-ishora tafakkurning vositasi sifatida (R. M. Boskis)
Surdopsixolog Raisa Mixaylovna Boskis eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarda tafakkur rivojida imo-ishora tilining muhim rolini ko‘rsatib bergan.
Uning fikricha:
Imo-ishora tili tafakkurni rivojlantirishda vositachi funksiyani bajaradi;
Kar bolalar fikrlash jarayonida vizual-belgili tizimga tayanadi;
Imo-ishora tili orqali tushunchalar shakllanishi mumkin.
Boskis kar bolalarning tafakkuri «cheklangan» emas, balki boshqa shaklda tashkil topgan deb hisoblaydi.
Faoliyat orqali tafakkur rivoji (A. N. Leontev)
Faoliyat nazariyasining asoschisi Aleksey Nikolaevich Leontev tafakkur faqat faoliyat jarayonida rivojlanishini ta’kidlaydi. Uning qarashlariga ko‘ra:eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarda tafakkurni rivojlantirish uchun amaliy faoliyat muhim;o‘yin, mehnat, konstruktorlik faoliyati tafakkurning rivojlanishiga kuchli ta’sir ko‘rsatadi.
Ilmiy-pedagogik xulosalar Olimlarning qarashlariga tayangan holda quyidagi xulosalarni chiqarish mumkin:
Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarning tafakkuri umumiy rivojlanish qonuniyatlariga bo‘ysunadi;
Asosiy farq — tafakkurning vizual va amaliy yo‘nalganligida;nutq rivojini qo‘llab-quvvatlash tafakkur rivoji uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega;
Maxsus tashkil etilgan ta’lim sharoitida bu bolalarning intellektual imkoniyatlari yuqori natijalarga olib kelishi mumkin.

Slayd 10

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 11

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda