Atmosfera havosi holatini baholash

Slayd 1

Atmosfera havosi holatini baholash

Slayd 2

Atmosferani tuzish gaz balansi sunʼiy va tabiiy ifloslanishi
Atmosfera havosi ifloslinishining inson sogʻligi, oʻsimlik va hayvonlarga taʼsiri
Oʻzbekistonda atmosfera ifloslanishi va uning oldini olish muammolari
Atmosfera havosini ifloslantiruvchi moddalar miqdorini hisoblash
Atmosferadagi ifloslantiruvchi moddalarning maksimal miqdorini aniqlash
Ventilyatsiya chiqindilari balandligini hisoblash
X (m) masofadagi ifloslantiruvchi moddalarning kontsentratsiyasini aniqlash
Chiqindilarning ruxsat etilgan tashlamasini aniqlash Korxonaning xavflilik toifasini aniqlash
Amaliy mashgʻulot boʻyicha nazorat savollari
Ifloslantiruvchi moddalarning ruxsat etilgan kontsentratsiyasi
Reja:

Slayd 3

«Atmosfera havosini muhofaza qilish» mavzusini oʻrganishga alohida eʼtibor berish zarur. Chunki biosferada amalga oshiradigan deyarli barcha jarayonlar atmosfera orqali boʻladi. Atmosfera yer sharining havo qobigʻi, biosferada hayot mavjudligini taʼminlovchi manbadir. Atmosfera yer yuzidagi issiqlikni toʻsib turadi. Biosferadagi barcha tirik organizmlarni zararli kosmik nurlanishlaridan himoya ekrani hisoblanadi. Havo kobigʻidan gazlarning nisbatan tabiiy miqdori mavjud boʻlib, uning oʻzgarishi ekologik muvozanatining buzilishiga olib keladi. Ayniqsa inson taʼsirida karbonat angidrid gazi balansinig oʻzgarishi xavfi kuchli. Atmosferanig ifloslanishi deganda havoga begona birikmalarning qoʻshilishi natijasila uning fizik va kimeviy hususiyatlarining oʻzgarishi tushuniladi. Atmosfera tabiiy va sunʼiy yoʻllar bilan ifloslanadi. Sunʼiy ifloslanish darajasi juda ham yuqori. Atmosferaning global, rigional va mahalliy ifloslanishga ajratiladi.

Slayd 4

Atmosferaning kimeviy, mexaniq, akusistik, elektro magnit va radioaktiv ifloslanishlari kuzatiladi. Bularning ichida eng havflisi havoning radiaktiv ifloslanishi havo muhitining belgilangan normadan ortiq ifloslanishi salbiy oqibatlarga olib keladi. Ayniqsa «ishqorli omillar», «Smog», «Ozon tuynuklari», inson sogʻligiga va barcha jonzodlarga katta zarar yetkazadi. Binolar, tarixiy obidalar ham havo ifloslanishidan zarar koʻradi. Havoning ifloslanishi oqibatida davlatlar katta iqtisodiy zarar koʻradi. Havo ifloslanishini oldini olish va kamaytirish uchun tadbirlar sistemasi ishlab chikilgan. Atmosfera havosinig ifloslanishi oʻrganish uchun uni kuzatish va nazorat qilish sistemasi manitoring amalga oshiriladi. Havoning ifloslovchi birikmalarning yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan mikdorlari (Ykm yeki Pdk) belgilangan atmosferani koʻp ifloslovchi moddalarga uglerod qoʻsh oksidi (So2), uglerod oksidi (So2) azot oksidlar (H2O) oltingugurt qoʻsh oksidi, xloroftor, uglerodlar va shu jumladan chang, kurum, tutun kiradi. Bu ifloslovchi moddalar atmosferada suv bugʻi va quyosh taʼsirida reaktsiyaga kirishib yangidan yangi brikmalar hosil qilishiga eʼtibor berish kerak.

Slayd 5

Atmosferadagi sanoat va transport vositalari bilan ifloslanishi jahon boʻyicha bir yilda 3,0 mlrd t tashkil etadi. Shundan Aksh ga 150 mln t, Rossiyaga 100 mln t, Oʻzbeqismton respublikasiga 4,5 mln t, Toshkent shaxriga 400 mng t, Qibray nohiyasiga 70 ming t toʻgʻri keladi. Havo ifloslanishi maxsus doimiy pustlar koʻchib yuruvchi labaratoriyalar yordamida aniqlanadi. Atmosfera ifloslanishini oldini olish tadbirlar xilma xildir. Havo ifloslanishini kamaytirish uchun har bir korxonaning atmosferaga chiqaradigan chiqindilar miqdori (Pdk) belgilab beriladi, turli tozalovchi kurilmalar oʻrnatiladi. Chiqindisiz texnologiyani joriy qilish ekologik toza transport vositasini yaratish atmosfera havosi muammosini tubdan hal qiladigan tadbirlar hisoblanadi. Oʻzbekistonda atmosfera havosining ifloslanishi ekologik muammolardan biri hisoblanadi. Yirik shaharlar va sanoat noxiyalari togʻoldi va togʻLI nohiyalarda joylashganligi uchun atmosfera havosining ifloslanganlik darajasi yuqori hisoblanadi. Har yili Orol dengizining qurigan tubidan havoga 100-150 mln t. Tuz-qum zarrachalari kutarilmoqda. Toshkent vohasi, Fargʻona vodiysida, havo ayniqsa kuchli ifloslangan. Oʻzbekistonda atmosfera havosining ifloslanishi boʻyicha raqamlar keltirilsa, amalga oshirilayotgan tadbirlar yoritilib maqsadga muvofiq boʻladi.

Slayd 6

Maʼlumotlarga karaganda, atmosfera havosida 142-200 mlrd. Tonna uglerod oksidi mavjud ekan. 1l benzin matorda yonganda 200-400 mg, yil boʻyi esa 1 kg qurgʻoshin chiqaradi. Avtomobil yoʻLI buylab 150 metr oʻzoqlikda ekilgan daraxt va ekinlar poyasida 5 mg koʻrgʻoshin toʻplanadi, bu esa inson sihat-salomatligiga ziyon keltirishi mumkin. Jahon boʻyicha 1990 yili atmosfera havosiga chiqarilgan gaz, is gazi, qora kuya va karbonat angidridning miqdori 500 mln. Tonnani tashkil etadi. Inson paydo boʻlgandan beri to 1999 yilgacha oʻtgan vaqt ichida 85 mlrd tonna turli xil yonilgi-koʻmir, uran, torf, tabiiy gaz, neft, qora moy, oʻtin va boshqalar yoqiladi. Shulardan tutun is gazlari atmosferaga koʻtarilgan. Oʻzbekistonda 1993 yil-44,3 mlrd m/kub tabiiy gaz ishlab chiqarilgan. Shundan 8,5 mlrd m/kub qismi respublikaning oʻzidagi sanoat korxonalari va aholi uchun ishlatilgan, qolgan qismi Kozogiston, Tojikiston va Kirgʻizistonga yuborilgan. 1989 yildan beri gazni Rassiyaga berish toʻxtatildi. 1995 yilda gazni qazib olish Oʻzbekistonda 45 mlrd. M/kubni tashkil etadi.

Slayd 7

Atmosfera havosini ifloslantirishda qishloq xoʻjalik sanoatlarni taʼsiri OʻzR paxta tozalash zavodlari va qabul qilish punktlari ham havoni koʻplab iflos qiladi. Ularning soni Oʻzbekistonda 200 ta. Paxta tozalash sanoat korxonalari mavsumda oʻrtacha har biri 24 soat ichida 20-22 tonna changni atmosferaga chiqarib, havoni ifloslantiradi. Paxta terish kombaynidan yoki telejkadan 1 kg pata tushirilganda 4 g chang chikadi. Paxta zavodda qayta ishlanganida chang havoni yana ifloslantiradi. Chunki paxta korxonalarda xom-ashyoga ishlov berish jarayonida chikadigan paxta va chang tolalarini ushlab koluvchi maxsus moslamalarning yoʻqligi natijasida korxona atrofidagi 400-500 m, hattoki ming myetr uzoq masofada jamoa xoʻjalik yerlarini chang va mayda tolalari bilan ifloslantiradi. Chang va paxta tolalari oʻsimliklarni ustini qoplab, ularni yaxshi oʻstirmaydi, natijada hosilni kamaytiradi.

Slayd 8

Oʻzbekiston Respublikasida hozirgi davrda atmosfera havosi muhofazasi masalalariga, aholining sihat-salomatligini mustahkamlashga katta eʼtibor berilmoqda. Respublikamiz hududida qator «Tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisida» (1993 y), «Atmosfera havosi toʻgʻrisida» (1996 y), «Suv va suvdan foydalanish toʻgʻrisida» (1996 y), «Fuqoralar sihat-salomatligini muhofaza qilish toʻgʻrisida» (1996 y) qonunlar qabul qilingan. Oʻzbekiston qonunlariga asosan koʻp tadbirlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, atmosfera havosi va yer resurslarining ifloslanishini oldini olish, tabiatni muhofaza qilish maqsadida ekolog-mutaxassislar tayyorlash yoʻlga qoʻyildi.
Ushbu metodik koʻrsatma talabalarning «Atmosfera havosi va yer resurslarining muxandislik himoyasi» fanidan mustaqil ishlarni bajarishiga moʻljallangan.

Slayd 9

1-Rasm.
1. Atmosferadagi ifloslantiruvchi moddalarning maksimal miqdorini aniqlash

Slayd 10

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 11

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda