Ahmad al-Farg‘oniy va al-Marvaziy hayoti va ilmiy merosi

Slayd 1

Ahmad al-Farg‘oniy va

Ahmad al-Marvaziyning hayoti va faoliyati

Slayd 2

Ahmad al-Farg‘oniy va Ahmad al-Marvaziyning hayoti va faoliyati

Ahmad al-Farg‘oniy va Ahmad al-Marvaziyning ilmiy merosi

Ahmad al-Farg‘oniy va Ahmad al-Marvaziyning asosiy faoliyati va hissasi

Xulosa

Reja:

Slayd 3

Abul Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Kasir al-Farg‘oniy (G‘arbda Alfraganus nomi bilan tanilgan) Farg‘ona vodiysida (hozirgi O‘zbekiston hududi) tug‘ilgan. Uning hayoti haqida aniq ma'lumotlar kam bo'lsa-da, ilmiy merosi bebaho hisoblanadi

Ahmad al-Farg‘oniy (taxminan 798-865 yillar)

Slayd 4

Astronomiya asoslari" asari: Uning eng mashhur asari "Kitob fi usul ilm an-nujum" ("Astronomiya asoslari kitobi" yoki "Yulduzlar ilmining majmuasi") bo'lib, bu asar Ptolemeyning "Almagest" asarining qisqacha mazmuni edi. U 12-asrda lotin tiliga tarjima qilingan va Yevropa universitetlarida XVII asrgacha asosiy astronomiya darsligi sifatida keng qo'llanilgan. Dante Aligyerining "Ilohiy komediya" asarida Ptolemey astronomiyasi haqidagi bilimlari al-Farg‘oniyning shu kitobidan olingan deb taxmin qilinadi.

Asosiy faoliyati va hissasi:

Slayd 5

Nazariy ishlardan tashqari, u amaliy loyihalarda ham qatnashgan. Xalifa Ma’mun homiyligida Yer meridianining uzunligini o‘lchashda ishtirok etgan. Keyinchalik Qohirada Nil daryosining suv sathini o'lchash uchun yangi Nilometr qurilishini nazorat qilgan (861 y.). Ushbu qurilma asrlar davomida aniq ishlagan.

Amaliy muhandislik

Slayd 6

U o‘z asarlarida Yerning sharsimon shakli va o‘lchamlari haqida ma’lumotlar bergan. Xristofor Kolumb ham Osiyoga boʻlgan masofani baholashda uning hisob-kitoblariga tayangan.

Geodeziya va geografiya:

Slayd 7

Trigonometriya asoschisi:

• U sinus va kosinusdan tashqari, trigonometrik nisbatlar tangens va kotangens tushunchalarini fanga birinchi bo'lib kiritgan va ular uchun jadvallar tuzgan. Bu uning matematikadagi eng muhim yutuqlaridan biridir.

• Astronomik jadvallar (Zijlar):

• U bir nechta astronomik jadvallar, shu jumladan, Ma’munning "sindhind" deb nomlangan jadvallarini tuzishda ishtirok etgan. U quyosh tutilishini aniq hisoblab chiqqan ilk olimlardan hisoblanadi.

Asosiy faoliyati va hissasi:

• "Jismlar va masofalar kitobi":

• Uning saqlanib qolgan kam sonli asarlaridan biri "Kitab al-ajram wa-l-ab’ad" ("Jismlar va masofalar kitobi") bo‘lib, unda Yer, Oy va Quyoshning o‘lchamlari va masofalari hisoblangan.

• Qiblani aniqlash:

• U Ka'ba (qibla) yo'nalishini topish uchun grafik usullarni (anallema) ishlab chiqqan.

Slayd 8

Ahmad al-Marvaziy

(taxminan 770-870 yillar)

Ahmad ibn Abdulloh al-Marvaziy, shuningdek, Habash al-Hasib ("Habash hisobchi" ma'nosini anglatadi, rangi to'q bo'lganligi sababli shunday atalgan bo'lishi mumkin) nomi bilan mashhur bo'lgan. U Xurosonning Marv shahridan bo'lib, umrining ko'p qismini Bag'dod va Samarqandda o'tkazgan

Ahmad al-Marvaziy (taxminan 770-870 yillar)

Slayd 9

Yuqorida tilga olingan asar, odatda uni “Astronomiya asoslari haqida kitob”.

“Asturlob yasash haqida kitob” – qo‘lyozmalari Berlin, London, Mashhad, Parij va Tehron kutubxonalarida.

“Astur lob bilan amal qilish haqida kitob” – birgina qo‘lyozmasi Rampurda (Hindiston).

“Al-Farg‘oniy jadvallari” – qo‘lyozmasi Patnada (Hindiston).

“Oyning Er ostida va ustida bo‘lish vaqtlarini aniqlash haqida risola” – qo‘lyozmasi Qohirada.

Hozirgi kunda al-Farg‘oniyning sakkiz asari ma’lum bo‘lib, ularning hammasi astronomiyaga aloqador va birortasi hozirgi zamon tillariga tarjima qilinmagan.

Slayd 10

Ahmad al-Farg‘oniy va Ahmad al-Marvaziyning har ikkisi ham IX asrda islomiy Uyg‘onish davrining muhim shaxslari bo'lishgan. Al-Farg‘oniy asosan Ptolemey astronomiyasini soddalashtirib, Yevropaga yetkazgan darsligi va amaliy muhandislik ishlari (Nilometr) bilan tanilgan bo'lsa, Ahmad al-Marvaziy (Habash al-Hasib) trigonometriyaning tangens va kotangens kabi yangi tushunchalarini kiritib, matematikaga fundamental hissa qo'shgan. Ikkalasi ham Bag‘doddagi "Bayt ul-Hikma"da faoliyat yuritgan va zamonaviy fan rivojiga tamal toshini qo'ygan buyuk allomalardir.Farg‘oniyning nomi Xorazmiy kabi butun Sharq va G‘arbda mashhurdir. O‘rta asrda tabiiy-ilmiy bilimlarning rivojiga ulkan hissa qo‘shgan olim sifatida manbalarda, so‘nggi G‘arb va Sharq mualliflari asarlarida, o‘z yurti O‘zbekistonda, ayniqsa, zo‘r g‘urur va iftixor bilan tilga olinadi, o‘rganiladi, hozirgi kunda ko‘cha-lar, o‘quv yurtlariga uning nomi berilgan. 1998 yidda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan allomaning 1200 yillik tavallud sanasi katta tantanalar bilan nishonlandi.

Xulosa

Slayd 11

E'tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 12

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda