Antibiotiklar toksikologiyasi

Slayd 1

Antibiotiklar toksikologiyasi

Slayd 2

Antibiotiklarning tasnifi
Izoprenoidlarning kimyoviy tuzilishi
Toksinlar va toksik birikmalar boʻyicha tadqiqotlar
Tabiiy boʻyoqlar
Reja:

Slayd 3

Antibiotiklarni (grekcha soʻz boʻlib «anti» — qarshi, «bios» — hayot degan maʼnoni anglatadi) koʻpincha qorongʻiroqda yashovchi aktinomitsetlar, mogʻorlar, sporalik va sporasiz mikroblar, oʻsimliklar va hayvon organizmlari hosil qiladi.
Antibiotiklar bir qator sezgir mikroblarga taʼsir etib, ularning rivojlanishini va bioximiyaviy aktivligini pasaytiradi. Antibiotiklarniig mikroblarga taʼsiri har xil boʻlishi mumkin. Bir xil antibiotiklar mik­roblarga taʼsir etib, ularning koʻpayishiga yoʻl qoʻymaydi. Antibiotikning bunday taʼsir etishi bakteriostatik ta’­sir deyiladi. Antibiotiklar mikroblarga kuchli taʼsir etib, ularni oʻldirishi ham mumkin. Antibiotikning bun­day taʼsir etishi bakteritsid taʼsir etish deyiladi. Ayrim antibiotiklar mikrobni eritib yuborishi ham mumkin, bunday taʼsir etish bakteriolitik tasir etish deyiladi

Slayd 4

Rus olimi V. A. Manassein (1871) yashil mogʻorning bakteriyalarga taʼsir etishini oʻz tajribalarida tasdiqlangan.
1872 yilda esa A. G. Polotebnov yiringli yaralarni yashil mogʻor bilan davolagan. M. G. Tartakovskiy (1904) tovuqlarning pasterellez kasalligini penitsilium mogʻorining mahsuloti bilan davolagan.
Angliyalik olim Fleming (1928) oziq muhitida rivojlangan yashil mogʻor atrofida stafilokokklarning rivojlanib oʻsmaganligi, yaʼni ulariing antagonizminn aniqlagan.
Sut kislotasi hosil qiluvchi mikroblar sut kislotasi hosil qilishdan tashqari, ulardan yuqori temperatura va kislotalarga chidamli va koʻpchilik mikroblarga halokatli taʼsir etuvchi antibiotiklar tayyorlanadi.

Slayd 5

Antibiotiklar roʻyxati
Antibiotiklar tirik hujayraning oʻsishiga toʻsqinlik qiladigan yoki ularning oʻlimiga olib keladigan moddalardir.
Ular tabiiy yoki yarim sintetik manbai boʻlishi mumkin. Ular bakteriyalar va zararli mikroorganizmlarning oʻsishidan kelib chiqqan yuqumli kasalliklarni davolash uchun ishlatiladi.
Keng doirada antibiotiklar – roʻyxat: Penitsillinlar. Tetratsiklinlar. Eritromitsin. Quinolonlar. Metronidazol. Vankomitsin. Imipenem. Aminoglikozid. Levomitsetin (xloramfenikol). Neomitsin. Monomitsin. Rifamsin. Sefalosporinlar. Kanamitsin. Streptomitsin. Ampitsillin. Azitromisin.

Slayd 6

Ushbu dorilar Infektsion sababli agentini aniq aniqlash imkoni boʻlmagan hollarda qoʻllaniladi. Ularning afzalligi faol modaga sezgir boʻlgan mikroorganizmlarning katta roʻyxatida. Ammo, shuningdek, kamchilik mavjud: patogen bakteriyalarga qoʻshimcha ravishda, keng spektrli antibiotiklar immunitetni bartaraf etishga va normal ichak mikroflorasining buzilishiga olib keladi.
Keng koʻlamdagi harakatlar bilan yangi avlod kuchli antibiotiklar roʻyxati: Sefaxlor. Cefamandol. Yunidox Solutab. Cefuroksim. Rulid. Amoksiklav. Tsefroksitin. Lincomycin. Cefoperazon. Tseftazidim. Cefotaksim. Latamoksef. Cefixime. Sefpodoksim. Spiramisin. Rovamisin. Kleritromitsin. Roksitromisin. Klatid. Sumamed. Fuzidin. Avelox. Moksifloksatsin. Siprofloksatsin.
Yangi avlodning antibiotiklari faol moddaning yanada chuqurroq tozalanishi darajasida namoyon boʻladi. Shuning uchun giyohvand moddalar avvalgi analoglarga qaraganda ancha past toksisitga ega boʻlib, butun organizmga ozgina zarar etkazadi.

Slayd 7

Bronxit Koʻk yoʻtal va bronxit uchun antibiotiklarning roʻyxati odatda keng koʻlamli taʼsir koʻrsatadigan preparatlar roʻyxatidan farq qilmaydi. Bu aniqlangan balgʻamni tahlil qilish etti kun davom etishi va patogen aniqlanmaguncha unga sezgir boʻlgan maksimal bakteriyalarga ega dori zarurligi bilan izohlanadi.
Bundan tashqari, yaqinda oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatmoqdaki, koʻp hollarda bronxitni davolashda antibiotiklarni qoʻllash asossizdir. Bunday dorilarning tayinlanishi samarali boʻlsa, kasallikning tabiati – bakteriyalar. Virusning bronxit sababi boʻlgan hollarda antibiotiklar ijobiy taʼsir koʻrsatmaydi.
Bronxdagi yalligʻlanish jarayonlari uchun tez-tez ishlatiladigan antibiotiklar:
Ampitsillin. Amoksitsillin. Azitromisin. Cefuroksim. Ceflocor. Rovamisin. Cefodox. Lendazin. Seftriakson. Makropey.

Slayd 8

Antibiotiklar guruhlari
Antibiotiklar – mikroblardagi zararsiz kuch bilan ishlay oladigan, shuningdek ularning koʻpayishini oldini olish uchun tabiiy va yarim sintetik organik moddalar guruhi. Hozirda turli xil xususiyatlarga ega antibiotiklar mavjud. Ularning koʻpchiligi hatto foydalanish uchun taqiqlangan, chunki ular toksikligini oshirgan. Barcha antibiotiklar kimyoviy tuzilish va harakatga koʻra guruhlarga boʻlinadi.
Antibiotiklarning asosiy guruhlari:
Penitsillinlar guruhi;
Tefalosporinlar guruhi;
Makrolidlar guruhining antibiotiklari;
Tetratsiklin guruhining antibiotiklari;
Aminoglikozid guruhining antibiotiklari.

Slayd 9

Makrolid guruhining antibiotiklari
Makrolid guruhining antibiotiklari inson organizmiga eng kam toksik hisoblanadi. Ushbu guruhga kiritilgan preparatlar mikroblarga qarshi, bakteriostatik, yalligʻlanishga qarshi va immunomodulatuar taʼsirlarga ega. Ular sinusit, bronxit, pnevmoniya, sifilis, difteriya va periodontit kabi kasalliklarda qoʻllaniladi. Agar odamda oʻtkir bezgak, toksoplazmoz yoki mikobakteriyoz boʻlsa, unda bu preparatlardan biri foydalanish mumkin.
Makrolid guruhining antibiotiklari allergik reaktsiyaga moyil boʻlgan kishilarga qatʼiyan man etiladi. Homiladorlik paytida, emizishda ularni olib boʻlmaydi. Keksa odamlar, shuningdek, yurak xastaligi boʻlganlar ushbu dori-darmonlarni qabul qilishdan ehtiyot boʻlishlari kerak.

Slayd 10

Penitsillin guruhining antibiotiklari
Penitsillin guruhining antibiotiklariga bakterial hujayralar paydo boʻlishiga qarshi turish qobiliyatiga ega boʻlgan dorilar, yaʼni. Ularning oʻsishini va koʻpayishini oldini olish. Penisilinlarning foydali xususiyatlari juda koʻp. Ular yuqumli kasalliklarga qarshi kurashadi, uning zararli moddasi tananing hujayralarida boʻladi va u preparatni qabul qiladigan odamga zarar etkazmaydi. Penitsillinning antibiotik guruhidan eng koʻp tarqalgan preparat «Amoxiclav» dir. Penitsillin guruhining kamchiliklari ularning tanasidan tezda yoʻq qilinishini oʻz ichiga oladi.

Slayd 11

Toksinlar – mikroorganizmlarning hayot faoliyatida hosil boʻladigan zaharli moddalar. Hayvonlar va odam organizmiga tushganda ularni kasallantirish yoki halok qilish xususiyatiga ega. Bakteriyalar paydo qiladigan toksinlar ancha toʻla oʻrganilgan. Bakterial toksinlar ekzotosinlar (Bakteriyalar toksinni tashqi muhitga ajratib chiqaradi) va endotoksinlarga (ular bakteriyaning struktura komponenti boʻlib, bakteriya hujayralari yemirilganidan keyin atrof-muhitga tarqaladi) boʻlinadi. Ekzotosinlar va endotoksinlar oʻz xususiyatlariga koʻra bir-biridan farq qiladi. Ekzotoksinlar juda zaharli.

Slayd 12

Toksinlar toʻrt guruhga boʻlinadi. Bir moddadan bir nechta guruhga tegishli boʻlishi mumkin.
Kimyoviy toksik moddalar – Kimyoviy toksinlar simob va karbon monoksit kabi noorganik moddalarni va metil spirtli kabi organik birikmalarni oʻz ichiga oladi.
Biologik toksinlar – Koʻpchilik organizmlar toksik birikmalarni yashiradi. Baʼzi manbalarda patogen organizmlar toksinlar deb hisoblashadi. Biologik toksinning yaxshi namunasi – tetanoz.
Jismoniy toksik moddalar – bu biologik jarayonlarga aralashadigan moddalardir. Bunga misollar: asbest va silika.
Radiatsiya – radiatsiya koʻp organizmlarda toksik taʼsir koʻrsatadi. Misollar gamma nurlanishi va mikrodalgalardir.

Slayd 13

Tozalangan toksinlar bir necha yuz marta faol boʻladi. Ekzotoksinlarning organizmga taʼsiri maʼlum yashirin davrdan soʻng yuzaga chiqadi. Endotoksinlar ancha tez taʼsir qiladi, lekin ularning zaharliligi ekzotoksinlanikicha emas. Koʻpchilik ekzotoksinlar 60-80° da 10-20 min. Da parchalanadi.

Slayd 14

Endotoksinlar issiqqa juda chidamli – ancha yuqori haroratda yoki uzoq vaqt qaynatilganda parchalanadi. Toksinlar muzlatilganda va muzday tushirilganda kuchi kirolmaydi. Ular quritilgan holatda ham yaxshi saqlanadi. Formalin va issiq taʼsirida ekzotoksinlarning zaharlilik xususiyati yoʻqoladi, biroq bunda immunitetning kuchaytirish xususiyati saqlanib qoladi. Bir qancha infeksion kasalliklarning oldini olish va davolashda qoʻllanadigan anatoksinlarni olish shunga asoslangan.
Ekzotoksinlar organizmga kiritilganda kuchli oʻziga xos xossaga ega boʻlgan antitelolar (q. Immunitet) paydo qilish xususiyatiga ega. Ana shu xususiyat davolash va profilaktika maqsadida ishlatiladigan zardobni olish va qoʻllash imkonini beradi.
Hayvonlar va oʻsimliklardan olinadigan bir qancha mahsulotlarning biologik xususiyatlari bakterial toksinlarga juda yaqin, masalan, oʻsimlik zaharlari, ilon, chayon, qoraqurt zahari va boshqa (lar)

Slayd 15

Jigar inson tanasida juda muhim rol oʻynaydi. Qonni qayta ishlash orqali uni toksinlar va toksinlardan tozalaydi. Slagging sogʻligʻimizning yomonlashishiga yordam beradi: ortiqcha vazn toʻplanadi, metabolizm buziladi va, albatta, ovqat hazm qilish muammolari paydo boʻladi.
Muammolarni hal qilish uchun siz shifokorni koʻrishingiz kerak. Dori-darmonlar jigar sogʻligʻini yaxshilashga yordam beradi. Ushbu organni tozalashga yordam beradigan retseptlar mavjud. Ushbu maqolada qaysi jigarni tozalash vositalaridan foydalanishni koʻrib chiqamiz. Shuningdek, uyda ishlatiladigan mashhur xalq retseptlari.

Slayd 16

Jigar shikastlanishining belgilari
Jigar shlaklanish yoki shikastlanishdan azob chekishni boshlaganda, ogʻriq birinchi alomat emas. Dastlabki bosqichda muammoning quyidagi belgilari seziladi:
Charchoq tezda boshlanadi.
Zaiflik paydo boʻladi.
Hech qanday sababsiz vazn yoʻqotish.
Ishtaha yoʻqoladi.
Oʻng hipokondriyumda zoʻravonlik.
Murakkab holatlarda quyidagi alomatlar paydo boʻladi:
Uyqu buziladi.
Anksiyete, kayfiyat oʻzgarishi paydo boʻladi.
Xotira yomonlashadi.
Chalkashlik paydo boʻlishi mumkin.

Slayd 17

Teri nosogʻlom koʻrinadi.
Qon ivishi bilan bogʻliq muammolar.
Ovqat hazm qilish muammolari paydo boʻladi.
Shishish tez-tez uchraydi.
Kabızlık mumkin.
Yurakning yonishi va qichishi.
Ekstremitalar shishiradi.
Qichishish terisi paydo boʻladi.
Siydik qorayadi.
Teri va koʻzlar uchun sargʻish rangni sezishingiz mumkin.
Baʼzi hollarda toksinlar va toksinlar tanasini tozalash salomatlikni yaxshilashga yordam beradi. Jigar tashqi dunyodan olingan salbiyni filtrlaydi, shuning uchun uning tozalanishi juda muhim, baʼzilari esa shunchaki kerak. Lekin siz ehtiyot boʻlishingiz kerak.

Slayd 18

M, baʼzilari esa shunchaki kerak. Lekin siz ehtiyot boʻlishingiz kerak.
Kim jigarni tozalamasligi kerak
Jigarni tozalashga tayyorgarlik koʻrishni boshlashdan oldin, ushbu protsedura uchun kontrendikatsiyalar yoʻqligiga ishonch hosil qilishingiz kerak:
Oʻt pufagida tosh kasalligi mavjud.
2-toifa diabet.
Siroz.
Gepatit.
Onkologiya.
Shuningdek, protsedura quyidagi hollarda kechiktirilishi kerak:
Biz jigarni sharbatlar bilan tozalaymiz
Sharbatlar tanani energiya va vitaminlar bilan toʻydiradi.
Jigarni tozalashga yordam beradigan baʼzi retseptlar:
Olma sharbati. Ovqatdan oldin 200 ML oling. Ovqatdan 2 soat oʻtgach, yana 2 stakan. Jarayon 5 kun davomida bajarilishi kerak.
Aralashtirish kerak: 100 gramm miqdorida lavlagi sharbati, bir xil miqdordagi bodring, sabzi sharbati 400 ML. Har ovqatdan oldin ushbu assortimentdan 200 ML iching.
Quyidagi kompozitsiya ham ishlatiladi: 300 ML sabzi sharbati, 50 ML maydanoz sharbati va 150 selderey. Ertalab och qoringa yangi siqilgan sharbatni iching.
Jigarni tozalash uchun lavlagi kvasini ichish juda foydali. U quyidagicha tayyorlaydi:
Siz toʻrtta oʻrta lavlagi olib, chopishingiz kerak.
Shisha idishga soling. 400 gramm shakar va 50 gramm un qoʻshing.
Yaxshilab yoping va qorongʻi joyda 2 kunga qoldiring.
Keyin chiqarib oling, yana 400 gramm mayiz, 700 gramm shakar va bir litr suv qoʻshing.
Infuzion qilish uchun bir haftaga qoldiring.
Ovqatdan oldin kuniga 3 marta 2 osh qoshiq oling.
Ichimlik toksinlar va toksinlar tanasini tozalash imkonini beradi.

Slayd 19

Spirtli ichimliklardan keyin jigarni tozalash
Spirtli ichimliklarni suiisteʼmol qilgandan soʻng, jigar faoliyatini tiklash kerak, chunki bu holatda u eng koʻp azoblanadi.
Ushbu qoidalarga rioya qilish tavsiya etiladi:
Dush qabul qiling, bugʻhammomini oling.
Jismoniy faollik tanadan toksinlarni olib tashlash jarayonini tezlashtiradi.
Ratsionga rioya qiling.
Spirtli ichimliklarni isteʼmol qilish taqiqlanadi.
Kuniga kamida 2 litr suyuqlik iching.
Ratsiondan yogʻLI ovqatlar, shokolad, qizarib pishgan va füme ovqatlarni chiqarib tashlang.
Ratsionga koʻproq sabzavotlar, mevalar, donlarni kiriting.
Qora choy miqdorini kamaytiring. Sharbatlarga boring.
Gepatoprotektorlarni, vitaminlarni qabul qiling.
Spirtli ichimliklardan keyin jigarni tozalash vositalari nafaqat yuqoridagi qoidalarni amalga oshirishni, balki giyohvand moddalarni isteʼmol qilishni ham oʻz ichiga oladi. Keling, ularni batafsil koʻrib chiqaylik.

Slayd 20

Dori-darmonlar
Jigarni dorilar bilan tozalash organning funktsiyalarini tiklashga va safro chiqarishga qaratilgan. Biz baʼzi dorilarni sanab oʻtamiz:
Ovesol. Oʻsimlik tarkibiy qismlaridan iborat: joʻxori, zerdeçal, oʻlmas oʻt, yalpiz, yosh. Safro oqimini ragʻbatlantiradi va toksinlarni yoʻq qilishga yordam beradi.
«Alohol». Safro kislotalari, faollashtirilgan uglerod, sarimsoq ekstrakti, qichitqi oʻti tarkibida. Safro ishlab chiqarishni yaxshilaydi va oshqozon-ichak traktining faoliyatini normallantiradi.
Karsil. Sut qushqoʻnmasining mevalari tarkibida. Gepatoprotektiv funktsiyaga ega. Tanadagi metabolik jarayonlarni yaxshilaydi.
Esliver Forte. Sintetik dori. Kompleks moddalar tarkibida diglitserid, fosfatidik va toʻyinmagan yogʻLI kislotalarning esterlari.
«Essentiale forte N». Uning tarkibida soya va xolindan olingan fosfolipidlar mavjud. Bu samarali gepatoprotektor hisoblanadi. Jigar faoliyatini tiklaydi va safro tarkibini normallantiradi.
«Geptral». U jigar faoliyatini tezda tiklashga imkon beruvchi antidepressant, detoksifikatsiya qiluvchi va tiklovchi xususiyatlarga ega.
Ushbu jigarni tozalash vositalari juda mashhur va koʻplab ijobiy sharhlarga ega. Ularni faqat shifokor bilan maslahatlashgandan soʻng, tanangizning xususiyatlarini hisobga olgan holda qabul qilishga arziydi.

Slayd 21

Quyidagi oziq-ovqatlarni koʻproq isteʼmol qilish tavsiya etiladi:
Yangi sabzavotlar
Bryussel gullari
Brokkoli
Sitrus
Mevalar
Yashil bargli sabzavotlar
Piyoz
Karabuğday, suv ustida joʻxori uni
Bunday holda siz suyuqlik ichishingiz kerak:
Suv toza
Mineral suv
Yangi tayyorlangan sharbatlar
Shuni taʼkidlash kerakki, tozalash vaqtida buyraklar va yurak-qon tomir tizimini ortiqcha yuklashga arzigulik emas, shuning uchun kuniga 2 litrdan ortiq suyuqlik boʻlmasligi kerak

Slayd 22

Tozalash uchun parhez
Jigarni tozalashning eng yaxshi usuli – yomon odatlardan voz kechish, toʻgʻri ovqatlanish va sogʻlom turmush tarzi. Agar ushbu qoidalarga rioya qilinsa, tozalash tartib-qoidalari kerak boʻlmaydi.
Jigarni tozalash samarali boʻlishi uchun siz tanangizni tiklash va tozalashga yordam beradigan parhezga rioya qilishingiz kerak.
Ratsiondan chiqarib tashlash kerak:
YogʻLI goʻsht va baliq.
Gazlangan, shakarli ichimliklar.
Dudlangan mahsulotlar.
Konservantlar.
Tuzlangan ovqatlar.
Qahva va qora choy.
Sarimsoq, horseradish, xantal.
Turp.

Slayd 23

Barcha boʻyoqlar quyidagi turlarga boʻlinadi.
Anilin,
Akril
Tabiiy
Plastisol
Shtamplash.
Boʻyoq, kutilgan natijaga va mato tolalari tarkibiga qarab tanlanishi kerak. Anilin va tabiiy boʻyoqlar bir xil rang olish uchun ishlov berishni amalga oshiradilar. Akril yoki nurli boʻyoqlar matoga boʻyash uchun juda mos keladi.
Anilin
Kukunlar va suyuqliklar shaklida mavjud. Sof yoki suyultirilgan shaklda ishlatiladi. Anilin boʻyogʻining asosiy ustunligi shundaki, uning pigmentlari matoga chuqur kirib, tolalarni toʻliq singdiradi. Boʻyalgan mahsulot egiluvchanlikni, yumshoqlikni saqlaydi, deformatsiyalanmaydi. Yopilmaydigan boʻyoq, rang koʻp yuvinishdan keyin ham saqlanib qoladi. Bu kir yuvish mashinasida kiyimlarni boʻyash uchun ishlatilishi mumkin.

Slayd 24

Anilin boʻyoqlarining kamchiliklari:
Boʻyoqdan keyin natijani birlashtirish uchun bugʻlashning ancha murakkab tartibi (mahsulot suv bugʻbilan qoplangan idishga yaxshilab oʻrnatiladi),
Bunday boʻyoqlar kichik rasmlarni qoʻllash uchun mos emas – ikkinchisi loyqa dogʻlarga aylanadi
Agar siz uyda bugʻchiqarish imkoniga ega boʻlmasangiz, unda siz boʻyalgan narsani kuchsiz sirka eritmasi (suv uchun 1 stakan) bilan havzaga tushirishingiz mumkin
Agar siz shimingizni yoki jinsi jinsingizni ranglamoqchi boʻlsangiz, qora anilin boʻyoqidan foydalaning. Bu matoning tuzilishini saqlab qoladi va narsalarning qisqarishiga olib kelmaydi
Anilindan farqli oʻlaroq, akril boʻyoqlar mato tolalarini emdirmaydi, balki ularni rangli qoplama bilan qoplaydi. Boʻyalgan joyda mato qattiqroq boʻladi. Mablagʻlar suyuq eritma (pigmentlar + emulsiya), naychalar va aerozollar bilan bankalar shaklida mavjud

Slayd 25

Akril boʻyoqlarning afzalliklari:
Suvda yaxshi eriydi,
Nuqta chizish, qismlarni chizish,
Ranglarni aralashtirishda yangi qiziqarli soyalarni olish,
Natijani birlashtirish uchun quritilgan matoni notoʻgʻri tomondan dazmollash kifoya qiladi
Anilinli boʻyoq suvda yaxshi eriydi, ammo uni haddan tashqari oshirmang. Koʻp miqdorda suyuqlik suyultirilganda, mahsulot barqarorligini yoʻqotadi. Agar siz engil soyani olishni istasangiz, maxsus eritgichlardan foydalaning (koʻpincha boʻyoq bilan bir xil toʻplamga kiradi)
Shunday qilib, qaysi boʻyoq yaxshiroq ekanligini aniq aytish mumkin emas: anilin yoki akril. Tanlov buyumlarni boʻyashda qanday maqsadga erishishingizga bogʻliq: tiklash yoki bezatish

Slayd 26

Akril boʻyoqlar
Paxta, jun va ipak matolarni boʻyash uchun boshqalarga qaraganda yaxshiroq. Ular ikkala bitmaplarni va haqiqiy asarlar yaratish uchun qulaydir. Asl rang-barang kiyimlar sizning shaxsingizni taʼkidlaydi.
Akril boʻyab boʻlmaydigan rasm chizish texnikasi gouache yoki akvarel bilan ishlashga oʻxshaydi. Avval siz materialga konturni qalam yoki maxsus moʻljallangan marker bilan surtishingiz kerak, keyin tabiiy choʻtkadan foydalaning.
Matolarni boʻyash uchun suv dispersiyasi asosiga ega akril boʻyoqlar qoʻllaniladi. Ular suv bilan suyultirish uchun yaxshi qarz berishadi, hid yoʻq va toʻliq quriganida, ular oʻchib ketadilar. Biroq, ajralishning oldini olish uchun bunday kiyimlar suvni 40 darajadan yuqori qizdirganda yumshoq yuvish koʻrsatiladi.
Akril boʻyoqlar qutilarda, naychalarda va buzadigan amallar shaklida sotiladi.

Slayd 27

Tabiiy boʻyoqlar
Tabiatda matoning tolalariga yorqin soyani beradigan koʻplab oʻsimliklar mavjud:
Sabzavot sharbatlari
Mevalar va rezavorlar
Piyoz qobigʻi,
Zerdeçal
Eman poʻstlogʻi
Choy
Qahva
Limon va toʻq sariq rang
Qichitqi oʻti barglari
Va boshqalar.

Slayd 28

Ularning asosiy ustunligi ekologik xavfsizlikdir. Agar siz allergik reaktsiyalarga moyil boʻlsangiz, unda sintetik boʻyoqlardan foydalanmaslik kerak. Atrofda juda koʻp tabiiy pigmentlar sizning narsalaringizni oʻzgartirishga yordam beradi!
Boʻyash usuli mato uchun anilin boʻyoqlari bilan ishlashga oʻxshaydi, farq shundaki, suvli eritma qaynatilmaydi. Uni 60 darajaga qizdirish va undagi narsalarni ushlab turish kifoya.
Rangni aniqlash jarayoni quyidagi moddalarning 1% suvli eritmasi yordamida amalga oshiriladi:
Mis sulfat,
Temir-ammoniy yoki alum-kaliyning alumlari,
Kaliy dixromati,
Qalay dikloridi.
Tayyorlangan eritmada taxminan 25 daqiqa davomida matoga bardosh berish kerak, soʻngra sirka eritmasi bilan yuvib tashlang Klublarda siz koʻpincha krossovkalar va kostyumlarda yorqin naqshli odamlarni uchratishingiz mumkin. Gʻayrioddiy tasvirlar maxsus flüoresan boʻyoqlar yordamida yaratiladi, ularning asosini plastisol tashkil etadi.

Slayd 29

Pigment- suvda toʻliq yoki deyarli erimaydigan rangli materialdir. Aksincha, boʻyoqlar odatda eriydi, hech boʻlmaganda ulardan foydalanishning bir nuqtasida. Qoida tariqasida, boʻyoqlar koʻpincha organik birikmalar, pigmentlar esa noorganik birikmalardir.
Azo boʻyoqlar
Yuqorida koʻrib oʻtganimizdek, molekulasida azogruppa -N= N – dan tashqari yana gidroksil yoki ikkilamchi yoxud uchlamchi amin gruppasi boʻlgan azobirikmalar azoboʻyoqlar deyiladi.
Binobarin amino va oksiazobirikmalar azoboʻyuqlar sinfining eng oddiy vakillaridir.

Slayd 30

Amino va oksiazobirikmalar uch xil usul bilan olinadi.
I. Ichki molekulyar qayta gruppalanish:
Masalan, azoksibenzol va diazoaminobenzol molekulyari kislotalar taʼsirida ichki molekulyar gruppalanishga duchor boʻlib, n-oksiazobenzol va n-aminoazobenzolga aylanadi:
II. Nitrozobirikmalarni birlamchi aromatik aminlar bilan kondensatlash: III. Aromatik diazobirikmalarni fenollar va aminlar bilan oʻzaro azoqoʻshilish reaksiyasiga kirishib, azoboʻyoqlar hosil qilishi azoboʻyoqlarolinishining eng muhim usulidir: Birlamchi aminlarni diazotlab, soʻngra hosil boʻlgan diazobirikma fenol yoki aminlar bilan azoqoʻshilish reaksiyasiga kiritilsa, molekulasida ikki, uch va undan undan ortiq azogruppasi boʻlgan boʻyoqlarni olish mumkin.
Bu xil boʻyoqlar bis-azoboʻyoqlar, trans-azoboʻyoqlar va poliazoboʻyoqlar deb ataladi.
Azoboʻyoq tarkibidagi diazotlangan aminobirikma boʻyoqning diazo tashkil etuvchisi, diazobirikma bilan qoʻshilgan amin yoki fenol boʻyoqning azo tashkil etuvchisi deb ataladi.
Azoboʻyoqlarni rasional nomenklatura boʻyicha atashda, oldin tashkil etuvchilardan birining aytilib, undan soʻng «azo » soʻzi qoʻshiladi vaundan keyin ikkinchi tashkil etuvchining nomi ataladi. Masalan
Ch3-C6H4-N=N- C6H4 –Nh2
Boʻyoq toluolaminoazobenzol deb ataladi. Agar ikki tashkil etuvchi bir xil uglevodorodlardan iborat boʻlsa, u holda bu uglevodorodlarning nomi bir marta aytiladi, xolos. Masalan, C6H5 –N =N –C6H4 –Oh oksiazobenzol.
Azoboʻyoqlar tuzilishi murakkab boʻlgani uchun ular rasional nom bilan kamdan-kam ataladi;

Slayd 31

Odatda ular sanoat markasi bilan nomlanadi. Masalan, toʻgʻri qora 3, kislotali 3 C vahakozo.
Azogruppaning gidroksil yoki amin gruppaga nisbatan orto yoki pora –holatda turishga qarab, azoboʻyoqlar orto-yoki pora-aminoazobirikma, shuningdek, orto-va pora-oksiazobirikma boʻlishi mumkin.
Aminoazobirikmalar birikmalar kislotalar bilan reaksiyalarga kirishib, tegishli barqaror tuzlar hosil qiladigan modda, oksiazobirikmalar esa bir vaqtning oʻzida ham fenol, ham kuchsiz asos xossasiga ega boʻlgan moddalardir.
Aminoazobirikmalar ishqoriy boʻyoqlar sinfini, ularning sulfokislotalari va oksisulfokislotalari esa kislotali boʻyoqlar sinfini tashkil etadi.
Azoboʻyoqlar ohistalik bilan qaytarilsa rangsiz moddalar –gidrozobirikmalar (azoboʻyoqlarning leykoasoslari) hosil boʻladi, ammo bu moddalar havo kislorodi taʼsirida oksidlanib qaytadan azoboʻyoqqa aylanib qoladi.
Azoboʻyoqlar shiddatli qaytarilganda esa tegishli aminlar yoki aminlarning aminofenollar bilan aralashmasi hosil boʻladi; azoboʻyoq molekulasi qanday tarkibiy qismlardan iborat ekanligini aniqlashda anashu reaksiyalardan foydalaniladi. Har xil diazo tashkil etuvchi vaazo tashkil etuvchilarni ishlatib turli rangdagi boʻyoqlar olinadi.
Azoboʻyoqlarning eruvchanligi oshirish maqsadida ularning molekulasiga sulfogruppalar kiritiladi.

Slayd 32

Buning uchun, masalan, sulfonil kislota diazotlanadi, hosil boʻlgan diazoniy tuzi aminyoki fenol bilan azoqoʻshilish reaksiyasiga uchratiladi.
Har-xil organik boʻyoqlar tarkibida xromofor va auksoxrom gruppalar boʻladi.
Xromoforlar boʻyoqning rangini keltirib chiqaruvchi atomlar gruppalaridir (grekcha chromo-rang, phoros –tashuvchi). Quyidagi gruppalar xromoforlar jumlasiga kiradi:
Bu xromofor gruppalar ichida azogruppa –N=N –bilan nitrozogruppa –N=O eng faoli hisoblanadi. Biror modda molekulasi tarkibida shu ikki gruppadan bittasi boʻlsa ham u modda rangli boʻladi. Qolgan gruppalar, masalan, karbonil >C=O vaetenil >C=C< ancha kuchsiz xromofor gruppalardir. Agar modda molekulasi tarkibida shu gruppadan biri boʻlsa, ayni modda rangli boʻlmaydi. Masalan, aseton Ch3-Co –Ch3 va etilen Ch2=Ch2 rangsiz moddalardir.
Modda molekulasida kuchsiz xromofor gruppalardan bir nechasi boʻlgandagina, ayni modda rangdor boʻladi Masalan, xinon molekulasida ikkita karbonil, ikkita etinil gruppasi borligi uchun u rangdordir.
Keyinchalik murakkab xromofor gruppalar mavjudligi ham aniqlandi. Ular orasidagi qoʻshbogʻlari konyugirlangan (tutash) asiklik va siklik tuzilishga ega boʻlgan moddalar diqqatga sazovordir. Modda molekulasida konyugirlangan zanjir qanchalik uzun boʻlsa, shu modda toʻlqin uzunligi yirik nurlarni shunchalik koʻp yutadi, masalan, difenilgeksadekaoktaen C6H5- (Ch=Ch) 8-C6H5 qizil modda.
Benzol halqalsi va kondersinlangan (tutash) halqadan iborat aromatik uglevodorodlar ham murakkab xromofor sistemani tashkil etadi. Masalan, benzl C6H6 va naftalin C10H8 rangsiz moddalardir, ammo ular boshqa xromoforlar bilan birgalikda rangdor moddalar hosil qiladi.

Slayd 33

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 34

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda