Sensor alaliyada korreksion ta’sir tizimi

Slayd 1

Sensor alaliyada korreksion ta’sir tizimi

Slayd 2

Reja:
Sensor alaliya haqida tushuncha
Sensor alaliyada nutq rivojlanishining o‘ziga xosligi
Korreksion ta’sir tizimining maqsad va vazifalari

Slayd 3

Sensor alaliya — bu bolada eshitish apparati saqlangan bo‘lsa-da, nutqni tushunish (idrok etish) jarayonining markaziy buzilishi bilan xarakterlanadigan nutq nuqsonidir. Bunda asosiy muammo tovushlarni eshitishda emas, balki eshitilgan nutq signalining miya tomonidan tahlil qilinishi va ma’nosini anglashida yuzaga keladi.
Sensor alaliyaning asosiy xususiyatlari:
Nutqni tushunish buzilishi — bola so‘z va gaplarni eshitadi, lekin ma’nosini to‘liq anglamaydi.
Fonematik eshituv yetishmovchiligi — tovushlarni farqlash, o‘xshash tovushlarni ajratish qiyinlashadi.
Passiv lug‘atning sustligi — eshitilgan so‘zlar zaxirasi kam rivojlangan bo‘ladi.
Faol nutqning o‘ziga xosligi — bola tovushlar yoki so‘zlarni takrorlashi mumkin, ammo ular ko‘pincha ma’nosiz yoki noto‘g‘ri qo‘llanadi.
Nutqiy diqqatning zaifligi — eshitilgan axborotga barqaror e’tibor qaratish qiyin.

Slayd 4

Sensor alaliyada muammo eshitish organlarida emas, balki bosh miya po‘stlog‘ining nutqni qayta ishlovchi zonalarida kuzatiladi. Bola nutq tovushlarini akustik jihatdan qabul qiladi, lekin:
Tovushlar tizimini ajrata olmaydi,
So‘zning ma’nosini bog‘lay olmaydi,
Og‘zaki ko‘rsatmalarni tushunishda qiynaladi
Natijada, kommunikativ faoliyat keskin cheklanadi.
Nutq idrokining buzilishi

Slayd 5

Sensor alaliyani quyidagi holatlardan ajratish muhim:
Eshitishning pasayishi (kar yoki zaif eshitish) — bunda muammo periferik eshitishda; sensor alaliyada esa eshitish odatda normal.
Autizm spektri buzilishlari — nutqiy muammolar o‘xshash bo‘lishi mumkin, lekin sabab va mexanizmlar boshqacha.
Aqliy rivojlanishdagi kechikish — sensor alaliyada intellekt saqlangan bo‘lishi mumkin.
Sensor alaliyani boshqa holatlardan farqlash

Slayd 6

Sensor alaliyada nutq rivojlanishi o‘ziga xos va notekis kechadi. Asosiy muammo nutq apparatida emas, balki nutqni idrok etish va tushunish mexanizmlarida bo‘ladi. Shu sababli bolada nutq shakllanish jarayoni sezilarli darajada qiyinlashadi.

Slayd 7

Sensor alaliyada yetakchi nuqson — og‘zaki nutqni anglashdagi qiyinchilik. Bola eshitadi, ammo:
So‘z ma’nosini tushunmaydi yoki noto‘g‘ri anglaydi,
Gap mazmunini bog‘lay olmaydi,
Og‘zaki ko‘rsatmalarni bajarishda qiynaladi
Bu holat nutq rivojlanishining barcha bosqichlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Nutqni tushunishning buzilishi:

Slayd 8

Bolada tovushlarni farqlash qobiliyati sust rivojlanadi
-O‘xshash tovushlar chalkashadi,
-So‘z tarkibidagi tovushlar aniq ajratilmaydi,
-Nutq tovushlari tizimi yetarli shakllanmaydi.
Natijada so‘zlarni to‘g‘ri qabul qilish va qayta ishlab chiqish qiyinlashadi.
Fonematik eshituvning yetishmovchiligi:

Slayd 9

Sensor alaliyada lug‘at rivojlanishi o‘ziga xos:
Passiv lug‘at (tushuniladigan so‘zlar) cheklangan bo‘ladi,
Faol lug‘at (ishlatiladigan so‘zlar) tartibsiz va ko‘pincha ma’nosiz,
So‘zlar ko‘pincha situativ yoki noto‘g‘ri qo‘llanadi
Ba’zan bola so‘zlarni mexanik takrorlashi mumkin, lekin bu har doim ham tushunishni anglatmaydi.
Passiv va faol lug‘at xususiyatlari:

Slayd 10

Sensor alaliyada nutq rivojlanishi barqaror emas:
Ayrim so‘zlar to‘satdan paydo bo‘lishi mumkin,
Nutqiy faollik vaziyatga bog‘liq,
Nutqdan foydalanish ehtiyoji past bo‘lishi mumkin.
Kommunikativ qiyinchiliklar
Nutqni tushunishdagi muammolar muloqotga ta’sir qiladi:
Atrofdagilar bilan aloqa cheklanadi,
Noto‘g‘ri javoblar yoki tushunmovchiliklar kuzatiladi,
Imo-ishora va noverbal vositalarga tayanish kuchayadi.
Nutqiy faoliyatning notekisligi

Slayd 11

Sensor alaliyada nutq rivojlanishining asosiy o‘ziga xosligi — nutqni idrok etish va tushunishdagi yetishmovchiliklar bo‘lib, ular lug‘at, fonetika va grammatika shakllanishiga kompleks ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli korreksion ishda birinchi navbatda nutqni tushunishni rivojlantirish ustuvor hisoblanadi.

Slayd 12

Sensor alaliyaga ega bolalar bilan ishlashda korreksion ta’sir tizimi — bu ularning nutqini rivojlantirish, nutqni tushunish qobiliyatini oshirish va kommunikativ faoliyatini yaxshilashga qaratilgan tizimli pedagogik va logopedik ishlar majmuasidir.

Slayd 13

Nutq idrokini rivojlantirish vazifalari
Eshituv diqqatini shakllantirish va barqarorlashtirish
So‘zlarni va tovushlarni aniqlik bilan qabul qilishni o‘rgatish
Fonetik va fonematik ko‘nikmalarni shakllantirish
Tovushlarni farqlash, noto‘g‘ri talaffuzni tuzatish
Lug‘at va grammatik ko‘nikmalarni boyitish
Yangi so‘zlar va iboralarni o‘rgatish, ularni nutqda qo‘llashni rivojlantirish.
Vazifalari:

Slayd 14

Nutqni idrok etishni rivojlantirish
Eshitilgan so‘z va gaplarni to‘g‘ri tushunishni shakllantirish.
Fonematik eshituvni mustahkamlash
Tovushlarni farqlash va to‘g‘ri talaffuz qilish qobiliyatini oshirish.
Lug‘at va grammatikaning boyitilishi
Passiv va faol lug‘atni kengaytirish, grammatik tuzilmani rivojlantirish.
Nutqiy va kommunikativ faoliyatni oshirish
Muloqotga qiziqish uyg‘otish, fikrini ifodalashni osonlashtirish.
Bolani ijtimoiy muhitga moslashtirish
Jamiyat bilan samarali aloqada bo‘lish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Maqsadlari

Slayd 15

Sensor alaliyada korreksion ishda qo‘llaniladigan metod va usullar
Ko‘rgazmalilikka asoslangan metodlar
Vizual materiallardan foydalanish: rasmlar, kartochkalar, piktogrammalar orqali so‘z va gaplarni tushuntirish.
Harakatli o‘yinlar: tovushlar yoki so‘zlarni harakat bilan bog‘lash orqali nutqni eshitish va tushunishni mustahkamlash.
Obyektlar bilan ishlash: predmetlarni ko‘rsatib, ularning nomlarini o‘rgatish va gapda qo‘llash.
Natija: bolada nutq mazmunini ko‘rgazmali idrok qilish qobiliyati rivojlanadi.

Slayd 16

Og‘zaki nutqni shakllantirish usullari
So‘z va gaplarni takrorlash: bolaga alohida so‘zlar va iboralarni to‘g‘ri talaffuz qilishni o‘rgatish.
Dialog mashqlari: oddiy savol-javoblar orqali muloqot ko‘nikmasini rivojlantirish.
Hikoya va rivoyat qilish: bola qisqa hikoyalarni eshitadi va qayta aytadi.
Natija: faol lug‘at kengayadi, grammatik tuzilma shakllanadi.
Sensor alaliyada korreksion ishda qo‘llaniladigan metod va usullar

Slayd 17

Korreksion ishda metod va usullarni tanlash bolaning nutq buzilishi darajasi, yoshi va psixik rivojlanishiga mos bo‘lishi kerak. Ko‘rgazmali, eshituviy va faol mashqlar birlashtirilsa, nutq rivojlanishida eng samarali natijaga erishish mumkin.

Slayd 18

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 19

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda