Dunyo aholisi joylashuv xususiyatlari

Slayd 1

Dunyo aholisi

Slayd 2

Dunyo aholisining joylashuviga ta’sir ko’rsatuvchi omillar
Iqlimiy sharoit
Dengiz va okeanlar-ning yaqinligi
Joy relefi
Chuchuk suv manbalari
Aholi an’analari
Hududning o’zlashtiril-ganligi

Slayd 3

Osiyo qit’asi 60%
Shimoliy yarim shar 90%
Sharqiy yarim shar 80%
Yer yuzida aholi joylashuv xususiyatlari

Slayd 4

Yer yuzida aholi joylashuvining asosiy areallari
Sharqiy, Janubi-sharqiy va Janubiy Osiyo – bu mintaqalarda planeta aholisining deyarli yarmi yashaydi
Yevropa – 500 mlndan ortiq aholi
AQShning sharqiy qismi – 230 mln kishi

Slayd 5

Dunyo aholisining 3/4 qismi
Quruqlik-ning 27,8% qismi

Slayd 6

Dunyo hududlari
Dengiz sathidan balandlik
200-500 m
500-1000
1000-1500
1500-2000
2000 Dan ba-land
Yashash hududining o‘rtacha balandligi
Hudud-ning o‘rtacha baland-ligi
Yevropa
68,8
23,5
7,2
0,5
–
–
170
300
Osiyo
56,5
23,5
11,7
4,9
2,5
0,9
320
950
Afrika
32,5
24,1
20,8
13,8
6,8
2,0
590
750
Shimoliy Amerika
46,9
33,3
7,9
4,1
4,0
3,8
430
700
Janubiy Amerika
42,3
15,0
22,8
4,7
4,2
11,0
645
580
Avstraliya va Okeaniya
72,9
17,8
8,4
0,9

–
95
350
Butun quruqlik (Antarktida va Grenlandiyadan tashqari)
56,2
24,0
11,6
4,4
2,3
1,5
320
725
Yer yuzi aholisining balandlik mintaqalarida taqsimlanishi. (S. Bruk )

Slayd 7

Hududlar
Dengizga turli masofada yashovchi aholi ulushi %
50-200 Km
200-500 Km
500-1000 Km
1000 Km dan ortiq
Ushbu hududning dengizgacha bo‘lgan o‘rtacha masofasi (km da)
Yevropa
29.1
25.8
30.3
11.9
2.9
329
Osiyo .
27.1
20.2
21.9
19.9
10.9
756
Afrika
18.1
27.0
18.6
23.5
12.8
664
Shimoliy Amerika
31.5
19.8
20.1
18.5
10.1
384
Janubiy Amerika
24.4
38.4
27.9
9.0
0.3
540
Avstraliya va Okeaniya
79.1
15.2
4.9
0.8
–
–
Butun quruqlik (Antarktida va Grenlandiyadan tashqari)
27.5
22.7
23.5
17.7
8.6
572
Yer yuzi aholisining regionlar bo‘yicha dengizga yaqinligi ko‘rsatkichlari (S. Bruk)

Slayd 8

Qit’a, materik va regionlar
1950
1990
1995
2000
2025
(Ba-shorat)
Butun dunyo
shu jumladan:
19.4
40.3
43.8
46.2
63.8
Yevropa
74.7
97.0
101.9
102.5
103.5
Osiyo
45.1
100.7
113.3
116.3
159.3
Afrika
7.6
21.8
24.3
27.5
51.0
Shimoliy Amerika
11.0
21.4
22.8
23.8
31.0
Janubiy Amerika
6.4
17.1
18.3
19.6
26.4
Avstraliya va Okeaniya
1.5
3.1
3.3
3.7
4.6
Ayrim qit’alar, materiklar va regionlar bo‘yicha aholining o‘rtacha zichligi.

Slayd 9

Mamlakat
Aholi zichligi (1km2ga kishi)
Mamlakat
Aholi zichligi
(1 km2ga kishi)
Grenlandiya
(Daniya)
0,027
Monako
16905
G’arbiy Sahroi K.
1,5
Singapur
7480
Mo‘g’uliston
1,9
Gibraltar(Bb)
4313
Gviana
2,4
Maldiv orollari
1321
Namibiya
2,6
Malta
1282
Avstraliya
2,8
Bangladesh
1165
Islandiya
2,97
Bahrayn
1094
Surinam
2,98
Tayvan
712
Mavritaniya
3,0
Barbados
660
Kanada
3,3
Mavrikiy
633
Aholi zichligining eng yuqori va eng past ko‘rsatkichiga ega mamlakatlar va hududlar.

Slayd 10

Arxaik tip. Tug’ilish va o‘lim ko‘rsatkichlari juda yuqori, binobarin tabiiy o‘sish deyarli yo‘q. Bunday takror barpo bo‘lish Amazlniya hindulari va Yangi Gvineya orolining markazida yashovchi yovvoyi qabilalarda kuzatiladi
An’anaviy tip. Tug’ilishning yuqori va o‘limning nisbatan past ko‘rsatkichiga ega bo‘lib, tabiiy o‘sish ko‘rsatkichi ham yuqori (12‰ dan yuqori). Takror barpo bo‘lishning bu tipi ko‘pchilik rivojlanayotgan mamlakatlar va ayniqsa Tropik Afrika mamlakatlariga tegishli. An’anaviy tip demografik portlashga olib keladi
Zamonaviy tip. Bu asosan rivojlangan mamlakatlarga tegishli. Bunda barcha demografik ko‘rsatkichlar past darajada bo‘ladi, o‘limning ko‘rsatkichi yuqori bo‘lib, aholi kamayishga qarab ketish hollari tabiiydir. Bu demografik inqiroz deb ataladi.
Aholi takror barpo bo’lishining 3 Tipi

Slayd 11

Dunyo mintaqalari
Tug’ilish koeffisiyenti ‰
O‘lim koeffisenti ‰
Tabiiy o‘sish koeffisiyenti ‰
Dunyo bo‘yicha
21
9
12
Rivojlangan mamlakatlar
10
10
0
Rivojlanayotgan mamlakatlar
24
9
15
Rossiya
9
14
-5
Yevropa
9
12
-3
Osiyo
21
8
16
Shimoliy Amerika
13
8
5
Lotin Amerikasi
21
6
15
Afrika
37
14
23
Avstraliya va Okeaniya
17
8
9
XXI asr birinchi 10 yilligida dunyo mintaqalari bo‘yicha takror barpo bo‘lishning asosiy ko‘rsatkichlari

Slayd 12

Mamlakat
Eng past tug’ilish ‰
Mamlakat
Eng yuqori tug’ilish ‰
Singapur
8,2
Kongo Dr
49,6
Germaniya
8,2
Gvineya-Bisau
49,6
Yaponiya
8,3
Liberiya
49,6
Bosniya va Gersegovina
8,8
Niger
49,0
Bolgariya
8,9
Afg’oniston
48,2
Sloveniya
9,0
Mali
48,1
Xorvatiya
9,0
Angola
47,3
Litva
9,1
Burundi
47,1
Ukraina
9,2
Uganda
46,6
Shveysariya
9,2
Serra-Leone
46,2
XXI asr birinchi 10 yilligida tug’ilish ko‘rsatkichlari eng yuqori va eng past bo‘lgan mamlakatlar.

Slayd 13

Mamlakat
Eng past o‘lim koeffisiyenti ‰
Mamlakat
Eng yuqori o‘lim koeffisiyenti ‰
Qatar
2,1
Mozambik
24,3
Quvayt
2,8
Botsvana
24,1
Andorra
3,0
Serra – Leone
23,2
Bruney
3,1
Malavi
23,1
Bahrayn
3,2
Gvineya-Bisau
22,3
Baa
3,8
Lesoto
21,9
Saudiya Arabistoni
4,0
Burundi
21,2
Fransuz Gvianasi
4,1
Ruanda
21,1
Kosta Rika
4,2
Afg’oniston
21,0
Ummon
4,2
Niger
19,2
XXI asr birinchi 10 yilligida o‘lim ko‘rsatkichlari eng yuqori va eng past bo‘lgan mamlakatlar.

Slayd 14

Mamlakat
Eng past tabiiy o‘sish ‰
Mamlakat
Eng yuqori tabiiy o‘sish ‰
Ukraina
-7,1
Niger
33,7
Bolgariya
-6,9
Marshall orollari
32,3
Latviya
-5,4
Kongo Dr
29,6
Rossiya
-5,2
Yaman
28,2
Belorussiya
-5,1
Gvineya – Bisau
27,3
Vengriya
-4,2
Serra – Leone
25,8
Estoniya
-4,1
Somali
25,4
Ruminiya
-3,3
San Tome va Prinsipi
24,4
Shvesiya
-3,2
Uganda
23,5
Chexiya
-3,0
Mali
22,3
XXI asr birinchi 10 yilligida tabiiy o‘sish ko‘rsatkichi eng yuqori va eng past bo‘lgan mamlakatlar.

Slayd 15

Mintaqa
Aholi soni
(mln kishi) 2000 yil
2025 yil
Mamlakat
Aholi soni
(mln kishi)
Dunyo bo‘yicha
6055
8040
Xitoy
1480
Rivojlangan mamlakatlar
1188
1220
Hindiston
1330
Rivojlanayotgan mamlakatlar
4867
6820
Aqsh
335
Mdh
284
310
Indoneziya
275
Xorijiy Yevropa
516
510
Pokiston
270
Xorijiy Osiyo
3611
4710
Nigeriya
240
Shimoliy Amerika
310
370
Braziliya
215
Afrika
784
1440
Bangladesh
180
Lotin Amerikasi
520
660
Efiopiya
135
Avstraliya va Okeaniya
30
40
Meksika
130

Rossiya
130
Dunyo mintaqalari va aholi soni bo‘yicha eng yirik mamlakatlarida aholi soni bo‘yicha 2025 yil uchun bashorat.

Slayd 16

Xristianlar: umumiy miqdori 2 mlrd 20 mln kishi
Shundan: katoliklar – 1 mlrd 200 mln kishi
Pravoslavlar – 320 mln kishi
Protestantlar – 500 mln kishi

Slayd 17

Musulmonlar: 1 mlrd 77 mln kishi

Slayd 18

Buddistlar: 500 mln kishi

Slayd 19

Konfusiychilar va daochilar: 100 mln kishi

Slayd 20

Hinduistlar – 950 mln kishi

Slayd 21

An’anaviy dinlar vakillari – 1 mln atrofida

Slayd 22

Urbanizatsiya
1900 yilda dunyo shaharlarida butun dunyo aholisining 14% i yashagan va 12 ta millioner shaharlar mavjud edi
XXI asr arafasida shahar aholisi 45% ga yetdi, 2,5 ming atrofida aholisi 100 mingdan ortiq yirik shaharlar, 107 ta millioner shaharlar hisobga olingan

Slayd 23

Shahar aholisining tez ko‘payishi. Bu ayniqsa rivojlanayotshgan davlatlarda sezilari bo‘ladi, chunki bu mamlakatlarda aholining qishloqdan shaharga ko‘chib kelishi nazorat qilinmaydi. 1950 yildan buyon dunyoda shahar aholisi 4.37 martaga ko‘paydi
Aholi va xo‘jalik tarmoqlarining yirik shaharlarda to‘planishi, bunda shaharlarning ko‘p funktsiyali ekanligi, ayniqsa noishlab chiqarish sohalarining rivojlanishiga imkoniyatning kengligi va rivojlangan infrastrukturaga, axborot almashinuvining tezligi sabab bo‘ladi. Hozirgi kunda 30 dan ortiq shaharlarda 5 mln dan ko‘p aholi yashaydi
Shaharlar hududining kengayishi. Bu yirik shaharlar atrofida yo‘ldosh shaharlarning paydo bo‘lishi bilan kechadi. Bunday ko‘rinish shahar aglomeratsiyalari deyiladi. Dunyodagi eng yirik shahar aglomeratsiyalari Mexiko, Nyu-York, Tokio va San-Paulu shaharlari atrofida shakllangan
Urbanizatsiya jarayonining umumiy xususiyatlari

Slayd 24

Urbanizatsiyaning past darajasi -20%
Urbanizatsiyaning o‘rtacha darajasi -20% dan 50% gacha
Urbanizatsiyaning yuqori darajasi – 50% dn 72% gacha
Urbanizatsiyaning yuksak darajasi – 72% dan yuqori

Slayd 25

Yer yuzida 107 ta millioner shahar bor.
28 Tasi g’arbiy yarim sharda
79 tasi sharqiy yarim sharda
96 tasi shimoliy yarim sharda
11 tasi janubiy yarim sharda joylashgan
36 ta millioner shahar poytaxt maqomiga ega.

Slayd 26

Slayd 27

Slayd 28

Slayd 29

Slayd 30

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 31

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda