Zaharli hayvonlar tasnifi va ta’siri

Slayd 1

Zaharli hayvonlar

Slayd 2

Umurtqasizlar
Umurtqalilar
Sodda hayvonlar – 21 turda
Baliqlar– 500 turda
Kovak ichakliklar – 93 turda
Amfibiyalar – 40 turda
Yassi va yumaloq qurtlar – 16 turda
Reptiliyalar – 102 turda
Xalqasimon qurtlar – 50 turda
Sut emizuvchilar – 3 turda
Bug’imoyoqlilar – 4000 ga yaqin turda

Mollyuskalar – 91 turda

Tikanliklar – 26 turda

Zaharli hayvonlar

Slayd 3

Zaharli hayvonlar tasnifi
Birlamchi zaharlilar
zaharli bezlarga ega
zootoksinlar so’lak yoki jinsiy bezlarda hosil bo’ladi
To’qima metabolitlari toksik hisoblanadi
Ikkilamchi zaharlilar
Zaharli bezlarga ega emas
organizmda ekzotoksinlar to’plashadi

Slayd 4

Zahar tasiri
Neyrotoksik – markaziy asab tizimi (Mat) va parasimpatik asab tizimi (Pat) zararlanadi (paresteziyalar, sudoroga, ong buzilishi, nafas olish buzilishi).
Kardiotoksik – yurak ritmi va utkazuvchanligi buzilishi.
Gemotoksik – eritrositlar va trombositlar buzilishi, Dvs-sindromi rivojlanishi
Sitotoksik – mahalliy allergik reaksiyalar (shish, giperemiya, ogrik).
Umumtoksik tasir – varaja, harorat kutarilishi, tahikardiya, qusish.

Slayd 5

Zaharli ichak kovaklilar (Coelenterata)
Gonionemus vertens agassiz (Gonionema= «krestovichok»):
Uncha katta bo’lmagan, 17-25 MM hajmli meduza,
Yassi yashiltop-sarik kurkirok, kungirok atrofida uzun paypaslagichlar joylashgan,
Tana ichida to’rtta hochsimon joylashgan kora kanal kurinadi

Slayd 6

Klinik belgilari
Quyish, qizarish, qichishish, shish (yigirma daqiqadan so’ng)
Bel sohasida, qo’l-oyoqlarda, suyaklarda og’rik, muskul titrashi (30-40 daqiqadan so’ng)
Umumiy holsizlik, bug’ilish, nafas olishning ogirlashishi
Og’ir holat 2-5 kun davom etadi

Slayd 7

Profilaktikasi:
Barvaqt va kechki soatlarda meduzalar makonida cho’milmaslik,
meduzalrni tutish va qo’l bilan ushlash mumkin emas,
kuchli shamol vaqtida suvda suzmaslik.

Slayd 8

Qora dengizning havfli meduzalari
Ildizogiz
(Rhizostoma pulmo)
aureliya
(Aurelia aurita).

Slayd 9

Zaharli bo’g’imoyoqlilar (Arthropoda)
Zaharli o’rgimchaksimonlar (Arachnida):
Chayonlar bo’limi (Aranei):
-qoraqurt,
-tarantul.
Zaharli hasharotlar (Insecta):
Pardaqanotlilar bo’limi(Hymenoptera): arilar va qovoqarilar.

Slayd 10

Zaharli o’rgimchaksimonlar
Yaralovchi apparati tanasining oldingi qismida Masalan: O’rgimchakalar
Yaralovchi apparati tanasining orqa qismida Masalan: Chayonlar

Slayd 11

Qoraqurt(«qora beva») (Latrodectus tredicimguttatus)
Modasi: 1,5- 2 sm uzunlikda, nari: 1 sм.
Qorni yumaloq, qora, qizil doglari bo’lishi mumkin.
Geografik tarqalishi:
Krim, Don, Volgabo’yi, Kavkazda, Janubiy uralda, O»rta osiyo, Moldaviya, Ukraina janubida.

Slayd 12

Qoraqurt gumbaklari

Slayd 13

Klinik belgilari
Butun tanaga tez tarqalib boruvchi kuydiruvchi og’riq .
5-30 Daqiqa davomida umumiy itoksikasiya yuzaga keladi.
Suyaklarda og’riq, muskul titrashi va xolsizlanishi, odam yura olmay, yiqilib qoladi.
«O’tkir qorin» simptomi: o’tkir to’lg’oqsimonog’riq 2-3 sutka davomida
Febril bezgak (38 darajagacha), varaja.
Yurak – qon -tomir buzilishlari.
Nafas olish va nutq qiyinlashadi.
O’lim bilan tugash ehtimoli bor

Slayd 14

Tarantul (Lycosa singoriensis)
Geografik tarqalishi:o’rta osiyo, Sibir va Saratov viloyati, Volga bo’ylari, Belgorod, Kursk va Oryol viloyatlari, Boshqirdiston respublikasida va G’arbiy Qozoqiston viloyatida.

Slayd 15

Zaharli hasharotlar
Toksin: melittin
Ari zahari- qadimgi davolash vositasi

Slayd 16

Bufo-Bufo baqasi
Sinf: suvda va quruqlikda yuruvchilar, (Amphibia)
Bo’lim :Dumsizlar(Anura)
Oilasi : xaqiqiy baqalar (Bufonidae)
Tur: oddiy baqa (Bufo bufo)
Zaharlanish:odamda zaharning shilliq qavatga, ayniqsa ko’zga tushishi kuchli zararlanishni, o’g’riq, konyunktivit va keratitni hosil qiladi.

Slayd 17

Zaharli reptiliyalar
MDX hududida 10 turdagi zaharli ilonlar yashaydi:
O’q ilonlar oilasi: gurzi ilon, kum efasi, oddiy o’q ilon, cho’l, tumshuqli, kafkaz Kichik Osiyo o’q iloni).
Shaqildoq ilonlar oilasi (oddiy va sharq himoya tumshuqlisi).
Aspidlar oilasi– o’rta osiyo kobrasi.

Slayd 18

Ilon zahxri
Qonli zaharlar (o’q ilonlar zahri):
Mahalliy tasiri: og’riq,shish,to’qimalar nekrozi, gemorragik pufakalar
Umumtoksik tasiri: arterial bosim tushishi, yurak-qon- tomir distoniyasi osimi, eritrositlar gemolizi.
Nerv-paralitik (kobra-zahri):
Nafas markazi falaji,
Muskullar falaji,
Uhlatuvchi va narkotik tasir

Slayd 19

Qora ilon
Suv ilon
Boshida v carfli shaklida paypasligichi bor
Boshida ikkita sariq yoki to’q sariq dog’lari bor
Tanasida zigzagsimon chiziq
Ko’zlari sariq, ko’z gavhari yumaloq
Ko’zlari qizil ko’z gavhari yoriqsimon

Oddiy o’q ilon

Slayd 20

Qora ilon (Vipera berus )
Toksin: Viberotoksin klinik simptomlari:
Kuchli og’riq,
Gemorragik shish,
Terining ko’karib ketishi,
Chaqqan joyi atrofida qonli suyuqli bilan to’lgan pufak,
Intoksikasiyaning umumiy belgilari kuchayib boradi: xolsizlik, bosh aylanishi, ko’ngil aynishi, tahikardiya.

Slayd 21

Zaharli baliqlar
Nayzadum skat.
Geografik tarqalishi:qora dengiz,Azov dengizi,Uzoq sharq dengizlari
Dengiz ajdari
Geografik tarqalishi: o’rta yer dengizi, qora dengiz, boltiq dengizi

Slayd 22

Fugu balig’i
Sinf:Nur qanotli baliqlar Actinopterygii
Bo’lim:tikanqorinshakllilar Tetraodontiformes
Оilasi:Tikanqorinlilar Tetraodontidae
Turi:
Gastophysus rubripes (itbaliq yoki qo’ng’ir fugu)

Slayd 23

Zaharli sut emizuvchilar
Olami: Hayvonlar
Turi: Xordalilar
Sinfi:sutemizuvchilar
Bo’lim: Primatlar
oilasi: lori
Avlodi: yo’g’on lori

Slayd 24

Zaharli sutemizuvchilar
Sinf:Sutemizuvchilar
Bo’lim:birteshiklilar
Оila:o’rdakburunlilar
Аvlod:o’rdakburunlilar (Ornithorhynchus Blumenbach, 1800)
Тur: o’rdakburunli

Slayd 25

Sutemizuvchilar
Sinf: sutemizuvchilar
Bo’lim: zaharli hasharotlar
Оilasi: yoriqtishlilar (Solenodontidae Gill, 1872)
Аvlod: yoriqtishlilar
Тur: kuba yoriqtishlisi

Slayd 26

E’tiboringiz uchun rahmat

Slayd 27

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda