Turli mamlakatlarda sport saralash tizimi

Slayd 1

Turli mamlakatlarda sport saralash tizimi

Slayd 2

Reja:
Rivojlangan mamlakatlarda sport saralash tizimining shakllanishi va nazariy asoslari.
Turli mamlakatlarda sportchilarni saralash mezonlari va ularni qo‘llash tajribalari.
Mamlakatlar tajribasi asosida sport saralash tizimini takomillashtirish istiqbollari.

Slayd 3

Turli mamlakatlarda sport saralash tizimi o‘ziga xos jihatlari bilan ajralib turadi va bu jarayon har bir davlatning sport siyosati, ijtimoiy-madaniy sharoitlari hamda sportni rivojlantirishga qaratilgan strategik yondashuvlariga bog‘liqdir. Saralash jarayoni, ya’ni seleksiya sportchilarni aniqlash, ularning iqtidorini ochib berish va ma’lum bir sport turiga yo‘naltirishdan iborat bo‘lib, bu tizimni har bir mamlakat o‘z milliy an’analari, mavjud moddiy-texnik sharoitlari va ilmiy-pedagogik yondashuvlari asosida shakllantiradi. Rivojlangan mamlakatlarda seleksiya tizimi ko‘proq ilmiy asoslangan, texnologiyalar bilan integratsiyalashgan va davlat hamda xususiy sport tashkilotlari tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi, ayrim davlatlarda esa u ko‘proq murabbiylarning tajribasi va kuzatuvlariga asoslanadi. Shuningdek, ayrim mamlakatlarda seleksiya jarayoni juda erta yoshda boshlansa, boshqalarda sportchi yetuklik davriga yetgunga qadar umumiy jismoniy tayyorgarlikka asoslanib keyinroq amalga oshiriladi.

Slayd 4

Masalan, AQShda sport saralash tizimi ko‘proq ta’lim muassasalari – maktab va universitetlar orqali amalga oshiriladi. Chunki bu mamlakatda sport tizimi ta’lim bilan chambarchas bog‘langan. Maktablarda jismoniy tarbiya darslari va sport mashg‘ulotlari asosiy bazaviy seleksiya jarayoniga zamin yaratadi.

Slayd 5

Slayd 6

Yevropa mamlakatlarida, xususan Germaniya, Fransiya va Buyuk Britaniyada sport saralash tizimi ko‘proq sport maktablari va akademiyalari orqali yo‘lga qo‘yilgan. Germaniyada seleksiya jarayoni juda erta yoshda, taxminan 6-7 yoshdan boshlanadi. Bolalar maxsus testlardan o‘tkazilib, ularning jismoniy rivojlanish darajasi, tezkorligi, kuchi, koordinatsiyasi va psixologik barqarorligi aniqlanadi. Natijalar asosida bolalar turli sport maktablariga yo‘naltiriladi. Germaniyaning ustunligi shundaki, seleksiya jarayonida ilmiy tadqiqotlarga asoslangan metodikalar keng qo‘llaniladi.

Slayd 7

Sportchilar haqida muntazam ma’lumotlar to‘planib, ular maxsus elektron bazalarda saqlanadi. Bu esa sportchilarning rivojlanishini uzoq muddat kuzatish va natijalarni ob’yektiv baholash imkonini beradi. Fransiyada esa seleksiya jarayonida davlat va sport federatsiyalari o‘rtasidagi hamkorlik muhim o‘rin tutadi. Yosh sportchilar dastlab umumiy jismoniy tayyorgarlik maktablarida shug‘ullanadilar, keyinchalik iqtidorlilar sport akademiyalariga tanlab olinadi.

Slayd 8

Sharq mamlakatlarida, jumladan, Xitoy va Yaponiya seleksiya tizimi juda qat’iy va erta yoshdan boshlangan bo‘lib, bolalar qattiq nazorat ostida tarbiyalanadi. Xitoyda sportchilarni saralash jarayoni davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bolalar 5-6 yoshdan boshlab maxsus testlardan o‘tkaziladi, ular orasidan yuqori natija ko‘rsatganlari sport maktablariga yuboriladi. Xitoy tajribasining muhim jihati shundaki, u yerda seleksiya jarayoni markazlashgan holda amalga oshiriladi, ya’ni sport vazirligi va davlat sport qo‘mitalari tomonidan nazorat qilinadi. Natijada eng iqtidorli bolalar tanlab olinib, ularga barcha sharoitlar yaratiladi. Yaponiyada esa seleksiya jarayoni maktab tizimi orqali yo‘lga qo‘yilgan.

Slayd 9

Rossiya va sobiq ittifoq tajribasida sport saralash tizimi ilmiy asoslangan va murakkab ko‘p bosqichli tizim sifatida shakllangan. Hozirgi Rossiyada ham bu tizim o‘z samarasini bermoqda. Bolalar maktabgacha davrdan boshlab maxsus testlardan o‘tkaziladi, so‘ng sport maktablari, internatlar va akademiyalarda tarbiyalanadi. Rossiya tajribasida seleksiya jarayonining ustun jihati – sportchilarni chuqur tibbiy ko‘riklardan o‘tkazish, psixologik tahlil qilish va jismoniy imkoniyatlarni ilmiy asosda baholashdir. Shu sababli Rossiya sporti ko‘plab iqtidorli sportchilarni yetishtirib kelmoqda.

Slayd 10

Markaziy Osiyo mamlakatlarida, jumladan O‘zbekistonda ham seleksiya jarayoni asta-sekin takomillashib bormoqda. Mustaqillik yillaridan boshlab sport maktablari, maxsus litsey va internatlar, sport akademiyalari tashkil qilindi. Yosh sportchilar dastlab umumiy jismoniy tayyorgarlik asosida saralanib, keyinchalik ixtisoslashtirilgan sport turlariga yo‘naltirilmoqda. Hozirgi kunda raqamli texnologiyalar, zamonaviy test usullari, psixofiziologik tahlillar asosida seleksiya jarayonini takomillashtirish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda. O‘zbekiston tajribasida milliy sport turlari – kurash, dzyudo, boks, futbol kabi yo‘nalishlar bo‘yicha seleksiya jarayoniga katta e’tibor qaratilmoqda.

Slayd 11

Umuman olganda, turli mamlakatlarda sport saralash tizimi o‘ziga xos shakllarda amalga oshiriladi, ammo ularning barchasini birlashtiruvchi umumiy jihat shundaki, seleksiya jarayoni sportchilarni erta yoshdan boshlab aniqlash, ularning individual imkoniyatlarini har tomonlama o‘rganish va to‘g‘ri sport yo‘nalishiga yo‘naltirishdan iboratdir. Rivojlangan mamlakatlar tajribasida seleksiya jarayonida ilmiy-tadqiqotlar, zamonaviy texnologiyalar, raqamli monitoring va sun’iy intellekt tizimlaridan foydalanish ustuvor bo‘lsa, ayrim mamlakatlarda esa an’anaviy metodlar asosiy rolni o‘ynaydi. Shu jihatdan turli mamlakatlar tajribasini o‘rganish va ularning ijobiy tomonlarini milliy sport tizimiga tatbiq etish seleksiya jarayonini takomillashtirishning eng muhim omillaridan biridir.

Slayd 12

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 13

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda