QORAXONIYLAR DAVLATI

Slayd 1

Qoraxoniylar davlati

Slayd 2

Reja:
Qoraxoniylar hukmronligi davrida Movarounnahrdagi ijtimoiy-iqtisodiy hayot.
Qoraxoniylar davlatining tashkil topishidagi tarixiy shart-sharoitlar.
Qoraxoniylarning harbiy yurishlari.
Qoraxoniylar davlatining inqirozi va Qoraxitoylar hujumi.
01
04
02
03

Slayd 3

Qarluqlar 776-yilda turkashlarni tor-mor keltirib, Yettisuvni egallaydi. Qarluqlar haqida ma’lumotlarni muallifi noma’lum “Hudud al Olam” kitobidan olish mumkin. Ular Farg‘ona vodiysi, Chu, Ili qisman Norin daryolar vodiylarini to‘la egallaganlar.
Qarluqlar hukmron bo‘lgan hududlarda chigillar, tuxsiylar, argular, yag‘molar, turgashlar, qipchoqlar, yabakular, qaylar, jumullar, o‘g‘uzlar yashaganlar.

Slayd 4

Qoraxoniylardan birinchi bo‘lib islomni qabul qilgan va musulmoncha Abdulkarim degan nom olgan hukmdor Xorun Bug‘raxon hisoblanadi. Ayrim yozma manbalarda u Bug‘raxon at-Turkiy deb nomlanadi. Misol uchun, Ibn al-Asir o‘zining “Kitob al-kamil fi-tarix” asarida ma’lumot berishicha, Qashg‘ar, Balasog‘undan to Chan (Xitoy) chegarasigacha bo‘lgan yerlar Bug‘raxon at-Turkiy hukmronligi ostida bo‘lgan.

Slayd 5

Butun Tyan-Shan va Yettisuvni egallab bo‘lgandan so‘ng, qoraxoniylar Somoniylar davlati tarkibida bo‘lgan Movarounnahrga ham harbiy yurishlar uyushtira boshlaydilar va tez orada Farg‘ona va Isfijob (Sayram) ni bosib olishga erishadilar. 990-992 yillarda qoraxoniy Horun (Hasan) Bug‘raxon Somoniylarga tegishli bo‘lgan O‘rta Osiyodagi mulklarning kattagina qismini bosib oladi. 992-993 yillarda Hasan Bug‘raxon Samarqand va Buxoroni ham egallaydi.

Slayd 6

XI asr boshlarida Qoraxoniylar davlati Amudaryoning yuqori va o‘rta oqimlaridan to Yettisuv, sharqda esa Torim daryosigacha bo‘lgan hududlarni o‘z ichiga olgan edi. Ayrim olimlarning fikricha, shu vaqtdan boshlab Qoraxoniylar Buxoro, Samarqand va umuman, Amudaryogacha bo‘lgan hududlarni ham boshqara boshlaganlar. Siyosiy jihatdan olib qaraganda, XI asr boshlarida Turkiston bir qancha siyosiy kuchlar tomonidan idora etilgan.

Slayd 7

Qoraxoniylar sulolasining yirik vakillari
Abdulkarim Sotuq Bug‘roxon (859-955)
Muso ibn Abdulkarim (955-970)
Hasan ibn Sulaymon (977-992)
Ahmad ibn Ali Arslonxon (998-1017, hokimiyat amalda ukasi Nasr ibn Ali qo‘lida bo‘lgan)
Mansur ibn Ali (1017-26)
Ibrohim ibn Nasr Tamg‘achxon (1040-70)
Arslonxon Muhammad ibn Sulaymon (1102-30)
Usmon ibn Ibrohim (?-1212)

Slayd 8

Qoraxoniylarning Movarounnahrga hukmronligi 200 yilga yaqin davom etadi. Somoniylarga tegishli bo‘lgan yerlarni egallash jarayonida Qoraxoniy boshqaruvchilari vaqtinchalik bo‘lsa-da birlashib turkiylarning yirik Qoraxoniylar davlatini barpo etadilar. Bu davlat bir nechta viloyatlarga bo‘lingan bo‘lib, Movarounnahrga dastlab Nasr Ilekxon hokimlik qilgan. Shijoatli va mohir sarkarda Nasr Ilekxon do‘stona munosabatlar o‘rnatish tarafdori ekanligini bildirib qo‘shnisi Mahmud G‘aznaviy bilan elchilik munosabatlari o‘rnatadi.

Slayd 9

Qoraxoniylar davlati 1025-yil

Slayd 10

Movarounnahr yerlariga batamom o‘rnashib olgandan so‘ng oradan ko‘p o‘tmay, ya’ni 1015-1016-yillar Qoraxoniy hukmdorlari, xonzodalar va yirik amaldorlar o‘rtasida toj-taxtni egallash, yirik yaylovlarni qo‘lga kiritish, ayrim viloyatlarni bosib olish uchun kurashlar avj ola boshlaydi. Natijada 1041-yilga kelib Qoraxoniylar davlati ikkiga: sharqiy va g‘arbiy qismga bo‘linib ketdi.

Slayd 11

G‘arbiy qism Movarounnahrdan to Farg‘ona vodiysining g‘arbiy rayonlarigacha bo‘lgan hududlarni egallagan bo‘lib, uning poytaxti dastavval Buxoro, bir muddat O‘zgand, keyin esa Samarqand edi. Sharqiy qism Yettisuv, Qashg‘ar, Taroz, Isfijob, Shosh va Sharqiy Farg‘onani o‘z ichiga olgan. Uning poytaxti avval Balasog‘un, keyin esa Qashg‘ar edi.

Slayd 12

1141-yilda Qoraxitoylar Movarounnahr yerlariga bostirib keladilar

Slayd 13

Qoraxoniylar davriga tegishli tangalar

Slayd 14

Qoraxoniylarning Samarqanddagi qarorgohi xarobalari, Afrosiyob xarobalari

Slayd 15

Qoraxoniylar davrida jamiyatning ijtimoiy bo‘g‘inlari
Xoqon-ul-xoqon
Qoraxon yoki tamg‘achxon. Eng yuqori oliy mansabdor shaxs, davlatning oliy boshlig‘i
Elekxon
Xoqondan keyingi pog‘onada turuvchi shaxs. U xoqon xonadoniga mansub bo‘lib, viloyatning mulk sohibi hisoblangan
Iqtodorlar
Qoraxoniylar davlatining tayanch qatlami, asosiy harbiy harakatlarni amalga oshiruvchi jangovar bo‘linmalar vakillari

Slayd 16

Slayd 17

Vazirlar qo‘l ostidagi amaldorlar
Devoni mustafiy
Devoni mushrif
Devoni borid
Devoni amid
Devoni ushrot
Devoni vaqf

Slayd 18

Qoraxoniylar davlatida mulkchilik
Xoqon
Xoqon mulki
Iqto mulki
Vaqf mulki
Devon mulki
Jamoa mulki

Slayd 19

Qoraxoniylar qo‘shinlarida 9 xil tug‘ ishlatilgan. Bu haqida Mahmud Qoshg‘ariy “tug‘ alam demakdir, to‘qqiz tug‘lik xon deyiladi, mayli viloyat qancha ko‘p bo‘lsin, martabasi ustun bo‘lsin, tug‘ to‘qqizdan ortiq bo‘lmaydi. Chunki 9 soni xosiyatli bo‘ladi” deb yozgan.

Slayd 20

Harbiy lavozimlar
Aqinchi – dushmanga kechasi zarba beruvchi
Yizak – dushmanning ichki ahvolini kuzatuvchi
Tutqoq – ma’lumot olish maqsadida dushman odamlarini tutib keluvchi
Yotqoq – kechasi soqchilik qiluvchi
Turg‘oq – kunduzi soqchilik qiluvchi.

Slayd 21

Shaharlar taraqqiyoti hunarmandchilikning rivojlanishiga ham olib keldi. Hunarmandchilik taraqqiyoti O‘rta Osiyoning foydali qazilmalar, xom ashyo manbalariga boyligi bilan belgilanadi. Hunarmandchilikning asosiy markazlari shaharlar edi. O‘rta Osiyoning turli joylarida olib borilgan arxeologik qazishmalar va yozma manbalardagi ma’lumotlarga qaraganda XI-XII asrlarda shaharlar va ba’zi yirik qishloqlarda to‘qimachilik, kulolchilik, metall va shisha buyumlari ishlab chiqarish va boshqa hunarmandchilik turlari ancha rivojlangan.

Slayd 22

Qoraxoniylar davrida
Buxoro shahrida 1127-yilda Qoraxoniy Arslonxon tomonidan mashhur imorat – Minorai Kalon barpo etildi.
Hazara qishlog‘i yaqinida Dingaron masjidi va uning yonida Barati Malik nomi bilan mashhur bo‘lgan karvonsaroy qurildi.
Buxorodagi Namozgoh va Attoriy masjidi qurildi.
Urganchdagi Faxriddin Roziy va Shayx Sharif maqbarasi qurildi.

Slayd 23

E’tiboringiz uchun rahmat!
Bizni ijtimoiy tarmoqlarda kuzatib boring!

Slayd 24

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda