O‘ZBEKISTONDA AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHNING MA’NAVIY-HUQUQIY ASOSLARI

Slayd 1

O‘ZBEKISTONDA AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHNING MA’NAVIY-HUQUQIY ASOSLARI

Slayd 2

Reja:
Axborotlashgan jamiyatda axborot xavfsizligi tushunchasi va uning konseptual ahamiyati.
O‘zbekistonda axborot xavfsizligini ta’minlashning ma’naviy-huquqiy asoslari.
Axborot xavfsizligini ta’minlashda O‘zbekiston va xorij tajribasi.
01
02
03

Slayd 3

Axborotlashgan jamiyatda axborot xavfsizligi tushunchasi zamonaviy dunyoning eng muhim va dolzarb masalalaridan biriga aylangan bo‘lib, u nafaqat shaxsiy ma’lumotlar himoyasi, balki butun bir davlat va jamiyat barqarorligining asosiy omili sifatida namoyon bo‘lmoqda. Bu tushunchaning konseptual ahamiyati shundaki, u axborot resurslarining butunligi, ishonchliligi va maxfiyligini ta’minlash orqali zamonaviy jamiyatning barqaror rivojlanishini kafolatlaydi.

Slayd 4

Axborot xavfsizligi tushunchasiga ta’riflar
Axborot xavfsizligi – axborot sohasida shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarining himoyalanganlik holatini anglatadi.
Axborot xavfsizligi — bu axborotni ruxsatsiz kirish, oshkor qilish, foydalanish, o‘zgartirish yoki yo‘q qilishdan himoya qilish tizimidir.
Axborot xavfsizligi — axborotning maxfiyligi, yaxlitligi va mavjudligini ta’minlash maqsadida amalga oshiriladigan chora-tadbirlar majmuasi.
Axborot xavfsizligi — inson huquqlari va davlat manfaatlarini himoya qilish uchun axborotni ruxsatsiz foydalanishdan yoki buzg‘unchilikdan himoya qilish jarayoni.

Slayd 5

Axborot xavfsizligini tadqiq etishda 2 xil yondashuv mavjud:
Texnik-texnologik yondashuv;
Mafkuraviy-madaniy.

Slayd 6

Texnik-texnologik yondashuv – axborotni texnik vositalar, kiberxavfsizlik, shifrlash va monitoring orqali himoya qilishni bildiradi. Bunda tarmoqlararo xavfsizlikni ta’minlash, ma’lumotlarni shifrlash, ma’lumotlarni yo‘qotish xavfini kamaytirish, tarmoqqa bo‘layotgan hujumlarni aniqlash va oldini olish, axborot oqimini nazorat qilish va maxfiy ma’lumotlarga kirishni cheklash, zamonaviy texnologiyalar yordamida xavflarni samarali boshqarishni o‘z ichiga oladi.

Slayd 7

Mafkuraviy-madaniy yondashuv – axborot xavfsizligining psixologik, mafkuraviy, madaniy jihatlarini tadqiq etadi. Jamiyatda buzg‘unchi, yot g‘oya va axborotlarga qarshi kurashish, milliy qadriyat, an’analarni asrab-avaylash, “ommaviy madaniyat” ta‘sirlaridan himoya qilishning yaxlit tizimini qamrab oladi.

Slayd 8

Axborot xavfsizligi milliy xavfsizlikning bir qismi sifatida
milliy manfaatlar, ularga tajovuz va ularni bu tajovuzlardan himoyalash axborot va axborot sohasi orqali ifodalanadi, amalga oshiriladi;
inson va uning huquqlari, axborot va axborot tizimlari hamda ularga egalik qilish – bu nafaqat axborot xavfsizligining asosiy obyektlari, shu bilan birga jami xavfsizlik sohalaridagi xavfsizlik obyektlarining asosiy elementlaridir;
axborot yondashuvidan asosiy ilmiy-amaliy usul sifatida foydalanish orqali milliy xavfsizlik masalalarini hal etish mumkin;
milliy xavfsizlik muammosi yaqqol ajralib turuvchi axborot tavsifiga ega.

Slayd 9

O‘zbekistonda axborot xavfsizligi ta’minlashning ma’naviy-huquqiy asoslari
Ma’naviy asoslari
Huquqiy asoslari

Slayd 10

Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari davrida har bir jamiyat o‘zining axborot makonini asrash, yosh avlodni axborot xurujlari va ta’sirlardan himoya qilish uchun ma’naviy asoslarga ega bo‘lishi zarur.
Milliy qadriyatlar va an’analar
Ilmiy-ma’naviy, ijodiy meros
Milliy g‘oya va mafkura
Ma’naviy-ma’rifiy ishlar

Slayd 11

Huquqiy asoslar
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
“Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonun
“Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi Qonun
“Telekommunikatsiyalar to‘g‘risida”gi Qonun
“Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risida”gi Qonun
“Elektron tijorat to‘g‘risida”gi Qonun

Slayd 12

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
Har kim fikrlash, so‘z va e’tiqod erkinligi huquqiga ega. Har kim istalgan axborotni izlash, olish va tarqatish huquqiga ega. Davlat Internet jahon axborot tarmog‘idan foydalanishni ta’minlash uchun shart-sharoitlar yaratadi.
Ommaviy axborot vositalari erkindir va qonunga muvofiq ish olib boradilar. Davlat ommaviy axborot vositalari faoliyatining erkinligini, ularning axborotni izlash, olish, undan foydalanish va uni tarqatishga bo‘lgan huquqlari amalga oshirilishini kafolatlaydi.
Senzuraga yo‘l qo‘yilmaydi. Ommaviy axborot vositalarining faoliyatiga to‘sqinlik qilish yoki aralashish qonunga muvofiq javobgarlikka sabab bo‘ladi.

Slayd 13

“Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonun
Axborot — manbalari va taqdim etilish shaklidan qat‘i nazar shaxslar, predmetlar, faktlar, voqealar, hodisalar va jarayonlar to‘g‘risidagi ma‘lumotlar;
Axborot sohasi — subyektlarning axborotni yaratish, qayta ishlash va undan foydalanish bilan bog‘liq faoliyati sohasi
Axborot borasidagi xavfsizlik — axborot sohasida shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarining himoyalanganlik holati;

Slayd 14

har kimning axborotni erkin olish va tarqatishga doir konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirish, axborot resurslaridan erkin foydalanilishini ta‘minlash;
xalqaro axborot tarmoqlari va Internet jahon axborot tarmog‘idan erkin foydalanish uchun sharoit yaratish;
axborot texnologiyalarining zamonaviy vositalari ishlab chiqarilishini tashkil etish;
axborot resurslari, xizmatlari va axborot texnologiyalari bozorini shakllantirishga ko‘maklashish;
dasturiy mahsulotlar ishlab chiqarish rivojlantirilishini rag‘batlantirish;
kadrlar tayyorlash va ularning malakasini oshirish, ilmiy tadqiqotlarni rag‘batlantirish.
“Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi Qonun

Slayd 15

Axborot xavfsizligini ta’minlashda O‘zbekiston va xorij tajribasi
Buyuk Britaniyada internet tarmoqlari orqali tarqaladigan salbiy maʼlumotlarning oldini olish maqsadida 2010-yilda “Raqamli iqtisod akti” kuchga kirdi. Unga ko‘ra, davlat organlariga salbiy maʼlumotlar mavjud bo‘lgan har qanday veb-saytni chegaralash va filtratsiya huquqi berildi. Аyni chog‘da, bu qonun internet provayderlariga texnik masʼuliyat yuklaydi va ularning har birida salbiy maʼlumot joylashgan veb-saytlarni berkitishi lozimligi haqidagi meʼyorlar mavjud. Shuningdek, qonunda internet provayderlar tomonidan taqiqlangan saytlardan foydalanuvchilarning ro‘yxatlarini topshirishlari zarurligi ham belgilab qo‘yilgan.

Slayd 16

Jahon tajribalaridan Germaniyaga nazar tashlasak, bugungi u yerda “Yoshlarni himoya qilish to‘g‘risida”gi qonun, “GFR federal yerlari o‘rtasida bitilgan inson qadr-qimmatini, yoshlarni tele-media xizmatlar, teleradio namoyishi sohasida himoya qilish to‘g‘risidagi bitimi to‘g‘risida”gi Davlat bitimi, “Teleradio namoyish va tele-media to‘g‘risida”gi hamda “Raqamli televideniyada o‘smir yoshlarni himoya qilish hamda azart o‘yinlari to‘g‘risida”gi qonunlarning normalari bilan mamlakat axborot makonidagi xavfsizlik muammolari boshqariladi. 2009-yilda “Internetdagi chegaralar to‘g‘risidagi qonun qabul qilindi

Slayd 17

АQSh tajribasi haqida gapiradigan bo‘lsak, 2001-yili kuchga kirgan qonunga asosan, davlat dotatsiyasini oluvchi ommaviy muassasalarning barchasi kontent filtratsiya tizimini o‘rnatishi majburligi belgilab (Child Internet Protection Act) qo‘yilgan, uning asosida 2001-yili 74 foiz maktablar, 43 foiz kutubxonalar, 41 foiz oilalar (bolalari Internetga chiqish imkoniyatlari borlari) kontent filtratsiya tizimini, tegishli dasturlarni o‘rnatganlar. AQSHda 2000-yilning dekabrida “Internetda bolalarni himoya qilish to‘g‘risida” gi akt kuchga kirdi. Unda internet resurslaridagi salbiy maʼlumotga ega bo‘lgan veb-saytlarni cheklash masalalari asosiy o‘rin egallaydi. Shu bilan birga, taʼlim muassasalari, kutubxonalar bolalarni internetdan himoya qilishga oid grantlarni xam qo‘lga kiritishi mumkinligi ham belgilab qo‘yilgan.

Slayd 18

O‘zbekistonda axborot va kiberxavfsizlik sohasiga tegishli ko‘plab normalar va idoralararo me’yoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilindi.
15 dan ortiq qonun hujjatlari
10 dan ortiq Prezident farmon va qarorlari
14 dan ortiq Vazirlar Mahkamasining 14 dan ortiq qarorlari
“Bolalarni ularning sog‘ligiga zarar yetkazuvchi axborotdan himoya qilish to‘g‘risida” gi qonun (2017-yil 8-sentabr, O‘RQ-444-son).
“Kiberxavfsizlik to‘g‘risida” gi qonun 2022-yil 15-aprel, O‘RQ-764-son.
Mamlakatdagi axborot sohasidagi 8 ta qonunni unifikatsiyalaydigan yagona “Аxborot kodeksi” loyihasining shakllantirish bosqchida.

Slayd 19

2023-yilning birinchi choragida O‘zbekiston internet tarmog‘i “UZ” segmentida 110 mingdan ortiq veb-sayt domenlari ulangan bo‘lib, shulardan 28 mingdan ortig‘i faol domenlar sifatida ishlaydi. Ularning 14 mingdan ortig‘i xavfsiz, ya’ni SSL sertifikati bilan himoyalangan domenlar hisoblanadi.

Slayd 20

O‘zbekiston axborot maydonida xalqaro indekslardagi ko‘rsatkichlari

Slayd 21

O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi
Kiberxavfsizlik markazi
UZINFOCOM
O‘zbekiston Respublikasi Axborotlashtirish va telekommunikatsiyalar sohasida nazorat bo‘yicha davlat inspeksiyasi
Raqamli hukumat loyihalarini boshqarish markazi
“UNICON.UZ” DUK
«Respublika maxsus aloqa bog‘lamasi» DUK
Radioaloqa, radioeshittirish va televideniye markazi

Slayd 22

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
O.Aliyev “Davlat axborot xavfsizligi siyosatida jamiyat barqarorligini ta’minlashning milliy va xorijiy jihatlari” Siyosiy fanlar bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi AVTOREFERATI
A.Muminov “O‘zbekiston: axborotlashgan jamiyat sari” T: “Turon zamin ziyo” nashriyoti, 2013
I.M.Karimov, N.A.Turgunov “Axborot xavfsizligi asoslari” T: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2016
B.Umarov, M.axmedova “Axborot tizimlarida axborot-psixologik xavfsizlik” T: Chashma print, 2013
Normativ-huquqiy hujjatlar

Slayd 23

E’tiboringiz uchun rahmat!
Bizni ijtimoiy tarmoqlarda kuzatib boring!

Slayd 24

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda