Muhit va Ekologik Omillar

Slayd 1

Muxit va ekologik omillаr.

Slayd 2

Reja:
Muxit vа moslаnish tushunchаlаri.
Ekоlоgik оmillаr.
Ekоlоgik muommolar.

Slayd 3

Muhit deb tirik organizmlarni o’rab turgan, uning holatiga, rivojlanishiga yashab qolishiga va ko’payishiga bevosita ta’sir etadigan jamiki o’lik va tirik tabiat sharoitiga aytiladi. Muhit tushunchasi turli ma’nolarni anglatadi. Bular ekologik, geografik, fizik, falsafiy, ijtimoiy va boshqalar.

Slayd 4

Muhit
Tabiiy muhit
Suv
Tirik organizmlar
Sun’iy muhit
Inson tomonidan yaratilgan bo’lib, insonning mehnat mahsulidir
Havo
Tuproq

Slayd 5

Sayoramizda tirik organizmlar bir-birlaridan keskin farq qiluvchi o’ziga xos to’rtta muhitda tarqalgan ekan, ular ana shu muhitlarga xos moslashishlar hosil qilgan.Organizmlarni ma’lum muhitga yashashga moslashishi adaptasiya deyiladi.

Slayd 6

Moslanish asosan uch xil ko’rinishda bo’ladi
Morfologik moslashish: Organizmlar tana, gavda tuzilishi {shakli} moslashishi masalan. Gidrobiontlar tanasining suv qarshiligini engishiga moslashish va hokazo
Fiziologik moslashish:
Organlar funkstiyasini moslashishi
Masalan. Cho’lda yashovchi hayvonlarda suvga bo’lgan tanqislikni qondirish uchun yog’larning biokimyobiy oksidlanishidan foydalanish
Xulqiy-etologik moslashish:
Xatti-harakat, xulqi moslashishi
Masalan. Tashqi muhit bilan hayvon tanasi o’rtasida normal issiq almashinuvi uchun uya qurish, qulay haroratli joyni izlab topish, qushlar, sut emizuvchilar va hokazolarning mavsumiy ko’chishi

Slayd 7

Ekologik omillar o’z tabiatiga ko’ra:
Muhitning organizmlar bilan o’zaro ta’sir etadigan har qanday tarkibiy qismlari ekologik omillar deyiladi.
Abiotik omillar
Iqlim omillari
Topografik {relef sharoiti}
Biotik omillar
Fitogen
Antropogen omil
Zoogen
Mikrobiogen va mikogen
Tuproq

Slayd 8

Biotik omillar tirik organizmlarning bir-biri bilan va tashqi muhit bilan bo’ladigan munosabatlar shaklida nomoyon bo’ladi. Har bir o’simlik yoki hayvon boshqa bir organizm yoki mikroorganizmlar bilan qandaydir ko’rinishda munosabatda bo’ladi. Organizmlar o’rtasida quyidagi munosabatlar bo’lishi mumkin: Betaraflik (neytralizm), raqobat (konkurensiya), yirtqichlik, parazitlik, mutualizm, kommensalizm va x.k.

Slayd 9

Tirik organizmlarning o’zaro munosabati 3 xil ko’rinishda bo’ladi
Befarq
Salbiy tasir
Ijobiy tasir

Slayd 10

Saprofitlar o’simliklarni chirigan qoldiqlari bilan oziqlanadi
fitofag tirik o’simliklar bilan oziqlanadi.
Zoofag tirik hayvonlar bilan oziqlanadi
nekrofag o’limtiklar bilan oziqlanadi
Organizmlarni oziqlanish harakteriga ko’ra klassifikastiya
Avtotroflar
Fototroflar – organik modda qilishda quyosh yorug’ligidan foydalanadi
Xemotroflar – ximiyaviy reaktsiya energiyasidan foydalanadi.
Geterotrof
Saprofitlar – oddiy organik birikmalar bilan oziqlanadi
Golozoy- murakkab organik birikmalar bilan oziqlanadi

Slayd 11

Ekologiya (grekcha «oykos» – yashash joyi, uy, makon, «logos» – ta’limot) — umumiy tarzda u organizmlarning yashash joyi, makoni xaqidagi ta’limot degan ma’noni anglatadi. Fanga ushbu atamani birinchi bor nemis tabiatshunos olimi Ernest Gekkel (1834-1919y) kiritgan
Ekologiya o’simliklar, hayvonlar va mikroorganizmlar bilan atrof-muhit munosabatlarini, shuningdek, jamiyat va inson hayotining iqtisodiy, ijtimoiy, ma’naviy va boshqa soholarni o’z ichiga oladi
Ekologik Muommo deganda insonning tabiatga ko’rsatayotgan ta’siri bilan boѓLIќ ћolda tabiatning insonga aks ta’siri, ya’ni uning iqtisodiyotiga, ћayotida xo’jalik aћamiyatiga molik bo’lgan jarayonlar, tabiiy ћodisalar bilan bog’liq (stixiyali talofatlar, iќlimning o’zgarishi, ћayvonlarning yalpi ko’chib ketishi va boshqalar) ћar qanday xodisa tushuniladi

Slayd 12

Ekologik muammolar 3 guruћga bo’linadi.
Umumbashariy (global)
Mintaqaviy (regional)
Maћalliy (lokal)

Slayd 13

Sayyoradagi eng jiddiy ekologik muammolar ro’yxati
Global isish
Ifloslanish
O’rmonlarni yo’q qilish
Ozon «tuynugi»
Turlarning yo’q bo’lib ketishi
Chuchuk suv muommosi

Slayd 14

Slayd 15

Slayd 16

Slayd 17

O’rmonlarni yo’q qilish

Slayd 18

Orol dengizi O‘rta Osiyoda joylashgan yopiq suv havzasi. Shimoldan Qozog‘iston, janubdan Qoraqalpog‘iston yerlari bilan o‘ralgan.

Slayd 19

Orol dengizi sathi 1960-yillardan boshlab kundan-kunga pasayib bormoqda.
1960-Yillargacha maydoni 68 000 kv km bo‘lib, dunyoda kattaligi bo‘yicha Kaspiy dengizi, Yuqoriko‘l va Viktoriyadan keyin to‘rtinchi ko‘l bo‘lgan.

Slayd 20

Yillar
Suvning to’planishi

Suvning sarflanishi
Balans

Suvning quyulishi
Yog’ingarchilik orqali
Bug’lanishi

1911-1960
56,00
9,10
66,10
-1,00
1961-1970
43,30
8,00
65,40
-14,10
1971-1980
16,70
6,30
55,20
-32,20
1981-1990
3,90
6,20
43,70
-33,60
1991-1994
21,00
4,60
33,60
-8,00
Orol Dengizining Suv Balansi (km3/yil)

Slayd 21

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 22

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda