MAKTABGA TAYYORGARLIK MUAMMOSI

Slayd 1

MAKTABGA TAYYORGARLIK MUAMMOSI

Slayd 2

1. Maktabga tayyorgarlik tushunchasi.2. Maktabga tayyorgarlikni belgilovchi asosiy omillar.3. Maktabga tayyorgarlikning nazariy asoslari.4. Maktabga tayyorgarlikning asosiy muammolari.5. Maktabga tayyorgarlik darajasini diagnostika qilish.
Reja:

Slayd 3

Maktabga tayyorgarlik —bu bola 6–7 yoshga kelib o‘quv faoliyatini muvaffaqiyatli boshlashi uchun zarur bo‘lgan psixologik, aqliy, jismoniy, ijtimoiy va shaxsiy sifatlarning yetukligidir. Bu atama nafaqat bilimlar yig‘indisi, balki bolaning o‘qishga tayyor shaxs sifatidagi holatini bildiradi.

Slayd 4

Maktabga tayyorgarlikning asosiy tarkibiy qismlari quyidagi yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
Psixologik tayyorgarlik
Aqliy (kognitiv) tayyorgarlik
Jismoniy tayyorgarlik
01
03
02
04
05
Ijtimoiy tayyorgarlik
Shaxsiy tayyorgarlik

Slayd 5

O‘qishga ijobiy motiv (bilishga qiziqish).
O‘qituvchi talablarini qabul qila olish.
O‘yin faoliyatidan o‘quv faoliyatiga bosqichma-bosqich o‘tish qobiliyati.
Kichik stresslarga nisbatan barqarorlik.
Psixologik tayyorgarlik – bu bolaning yangi ijtimoiy rol (o‘quvchi maqomi)ga moslashish qobiliyati
Psixologlar fikriga ko‘ra (Elkonin, Bojovich), bolaning o‘quv faoliyatiga o‘tishidagi eng muhim omil — ichki pozitsiya:
“Men o‘quvchi bo‘lishni xohlayman”

Slayd 6

Aqliy tayyorgarlik – bu bolaning asosiy intellektual jarayonlari rivojlanish darajasini bildiradi:
Diqqat: 10–15 daqiqa davomida bir faoliyatga jamlana olish.
Xotira: qisqa matnni eslab qaytarish, 5–7 ta predmetni yodda saqlash.
Tafakkur: taqqoslash, umumlashtirish, oddiy mantiqiy bog‘lanishlarni tushunish.
Nutq: fikrni izchil ifodalash, savollarga to‘g‘ri javob berish, fonematik eshituv.
01
02

Slayd 7

Jismoniy tayyorgarlik – bola maktabda o‘tirish, yozish, yuklama ko‘tarish kabi faoliyatlarga jismonan tayyorligidir.
Sog‘lik va sog‘lom motorika
2) To‘g‘ri o‘tirish va yurish ko‘nikmalari
3) Kichik motorika rivojlanishi

Slayd 8

Ijtimoiy tayyorgarlik – bu bola yangi jamoaga qo‘shilishi va maktabning ijtimoiy qoidalariga moslashuvidir
Tengdoshlari bilan munosabat qura olish
O‘qituvchining ko‘rsatmasini eshitib bajarish
Navbat kutish, muloqot qoidalariga rioya qilish
Konfliktlarni konstruktiv hal qilish boshlang‘ich darajasi
Bu tayyorgarlik muddati vaqt o‘tishi bilan emas, atrof-muhit bilan to‘g‘ri ishlash natijasida shakllanadi.

Slayd 9

Shaxsiy tayyorgarlik – bolaning o‘zini tutish, o‘z-o‘zini boshqarish, mas’uliyatni qabul qila olish darajasi.- O‘z ishini oxirigacha bajarish. – Mustaqil harakat qilish (kiyinib-yechinish, buyumlarni yig‘ish).- O‘ziga bo‘lgan ishonch. – Emotsional barqarorlik.Shaxsiy tayyorgarlik yetarli bo‘lmaganda bolada ko‘pincha maktabning birinchi oyida ko‘nikish inqirozi kuzatiladi.

Slayd 10

Maktabga tayyorgarlikni belgilovchi asosiy omillar
1. Kognitiv (aqliy) rivojlanish omillari
2. Emotsional–irodaviy (hissiy) rivojlanish omillari
3. Ijtimoiy rivojlanish omillari
4. Jismoniy va fiziologik tayyorgarlik omillari
5. Oila muhiti va tarbiya omillari
6. Maktabgacha ta’lim muassasasi ta’siri

Slayd 11

Kognitiv tayyorgarlik
Diqqat
-Bir faoliyatga 10–15 daqiqa chalg‘imasdan e’tibor qaratish.
-Berilgan ko‘rsatmani eshitib bajarish.
Xotira
-Qisqa hikoyani tinglab eslab qaytarish.
-5–7 ta predmetni ketma-ket eslab qolish.

Slayd 12

Tafakkur
– Taqqoslash, guruhlash, umumlashtirish.
– Sabab–oqibatni tushunish.

Nutq va muloqot
– Bog‘liq (izchil) gap tuza olish.
– Fonematik eshituvning rivojlanganligi – yozuvdagi xatolarning oldini oladi.
Aqliy tayyorgarlik bolaning o‘quv materialini tushunish va qayta ishlash qobiliyatini belgilaydi.

Slayd 13

4. Motivatsiya – “o‘qishni xohlayman” degan ichki ehtiyoj
2. Hissiy barqarorlik – qo‘rquvni yenga olish, ajralish tashvishining kamaygan bo‘lishi.
3. Stressga bardoshlilik – yangi muhitga moslasha olish
1. Iroda – boshlagan ishni tugatish, topshiriqni bajarishda qat’iyat
Emotsional–irodaviy (hissiy) rivojlanish – bu bolaning o‘quv faoliyatiga psixologik moslashuvini ta’minlaydi.

Slayd 14

Ijtimoiy rivojlanish omillari – bu bola maktab jamoasiga qanchalik tayyor ekanini ko‘rsatadi
– Tengdoshlari bilan o‘ynay va hamkorlik qila olish.
– Navbat kutish, qoidaga rioya qilish.
– Konfliktlarni darhol agressiya bilan emas, suhbat bilan hal qilish.
– O‘qituvchini tinglab, ko‘rsatmalarni bajarish.

Ijtimoiy tayyor bola o‘qituvchiga tez moslashadi, jamoada o‘z o‘rnini topadi.

Slayd 15

Oila muhiti va tarbiya omillari

– Ota-onaning mehr-muhabbati va qo‘llab-quvvatlashi.
– Maktabga ijobiy munosabatni shakllantirishi.
– Tartib-intizom va mehnatsevarlik odatlarining o‘rgatilgani.
– Ota-ona va bola muloqoti sifatining yuqoriligi.
– Uy sharoitida rivojlantiruvchi o‘yinlar va mashg‘ulotlar mavjudligi.

Slayd 16

Maktabgacha ta’lim muassasasi

– Rivojlantiruvchi ta’lim dasturlarining sifatli bo‘lishi.
– O‘qituvchi-tarbiyachi malakasi.
– Bolaning jamoada bo‘lish tajribasi.
– Guruhdagilarning umumiy rivojlanish darajasi.

Slayd 17

L.S. Vigotskiyning nazariy yondashuvi
Maktabga tayyorlik bu — bolaning qanchalik bilishi emas, qanchalik tez o‘rganishga qodirligidir.
– Bola mustaqil bajara oladigan ishlar uning aktual rivojlanish darajasi.
– Katta yoshdagilar ko‘magida bajara oladigan faoliyat — yaqin rivojlanish zonasi.
– Maktabga tayyorgarlik aynan shu rivojlanish zonasining kengligi bilan belgilanadi.

Slayd 18

Elkonin maktabga tayyorgarlikni bola faoliyatining o‘zgarishi bilan bog‘laydi. Unga ko‘ra:
1. Maktabgacha yoshning yetakchi faoliyati — o‘yin.
2. Maktab yoshining yetakchi faoliyati — o‘quv faoliyati.
3. Maktabga tayyorgarlik — bolaning o‘yin faoliyatidan o‘quv faoliyatiga psixologik o‘tishga tayyorligi.

Slayd 19

Leontyevning fikriga ko‘ra, bola rivojlanishi faoliyat tizimining o‘zgarishi bilan belgilanadi.
Maktabdagi o‘quv faoliyati mustaqil, yuqori tartibli faoliyat bo‘lib, unga tayyorlik bola psixikasining turli bo‘g‘inlarining yetukligi bilan belgilanadi.
Leontyevning yondashuvi quyidagilarni alohida muhim deb belgilaydi:
– motivatsiya shakllangan bo‘lishi,
– analiz–sintez qilish ko‘nikmalari,
– irodaviy nazorat, o‘z xulqini boshqarish.

Slayd 20

Diqqat va idrokning yetarli rivojlanmaganligi

Bular quyidagilarda ko‘rinadi:
– Bola 5–7 daqiqadan ortiq bir mashg‘ulotga e’tibor qaratolmaydi.
– Ko‘rsatmani oxirigacha eshitmasdan bajarishga shoshiladi.
– O‘yin vaqtida tez chalg‘iydi.
– Daftar va chizmalarda chiziqlar tartibsiz.
Maktabga tayyorgarlikning asosiy muammolari

Slayd 21

Bularga nimalar kiradi:- Lug‘at boyligi kam.- Grammatik xatolar ko‘p.- Fonematik eshituv sust (tovushlarni farqlash qiyin).- Savollarga qisqa, noaniq javoblar.
Bu muammo keyinchalik o‘qish-yozish jarayonida xatolar, diktafoni eshitishda qiyinchiliklar, matnni tushunmaslik kabi holatlarga olib keladi.
2. Nutq rivojlanishidagi kamchiliklar

Slayd 22

3. Hissiy–irodaviy tayyorgarlikning pastligi
– Ajralish tashvishi (ota-onasidan ajralishni istamaslik).
– Juda tez ranjish yoki yig‘lash.
– Boshlagan ishni tugata olmaslik.
– Mag‘lubiyatni qabul qilolmaslik.
– Yangi muhitdan qo‘rqish.
Maktabga moslashuvning uzayishi, dars jarayonida stressning kuchayishiga olib keladi.

Slayd 23

1. Tengdoshlari bilan o‘ynay olmaslik.
2. Qoidaga bo‘ysunmaslik (navbat kutmaslik, o‘z fikrini zo‘ravonlik bilan o‘tkazishga urinish).
3. O‘qituvchini tinglamaslik.
4. Konfliktlarga tez kirishish.
4. Ijtimoiy moslashuvdagi qiyinchiliklar

Slayd 24

5. Motivatsiyaning shakllanmaganligi

Ba’zi bolalar maktabga borishni xohlaydi, ammo o‘qish jarayoniga qiziqmaydi.
Asosiy muammo: Bola “maktabga borishni istaydi”, lekin “o‘qishni xohlamaydi”.
Sabablari:
– Maktab faqat o‘yin yoki mukofotlar bilan bog‘langan.
– Ota-ona bosimi tufayli salbiy munosabat shakllanadi.
– Mustaqil faoliyatga o‘rganmagan.

Slayd 25

Ko‘p uchraydigan holatlar:

– Kichik motorikaning rivojlanmaganligi (qalamni to‘g‘ri tutolmaslik).
– Tez charchash, past jismoniy chidamlilik.
– Ko‘rish va eshitishdagi muammolar.
– To‘g‘ri o‘tira olmaslik.
6. Jismoniy tayyorgarlikdagi muammolar

Slayd 26

Haddan ortiq talabchanlik (perfeksionizm bosimi).
Haddan tashqari erkalatish (mas’uliyatning yo‘qligi).
Muntazam rejim va tartibning bo‘lmasligi.
Ota-onaning bolaga vaqt ajratmasligi.
Bu omillar bolaning o‘qishga munosabatini salbiy shakllantiradi.
7. Oilaviy tarbiya bilan bog‘liq muammolar

Slayd 27

Bu zamonaviy bolalarda ko‘p uchraydigan muammo.

Asoratlarga nimalar kiradi:
– Diqqatning tarqoqligi.
– Tirik muloqotning kamayishi.
– Agressiv o‘yinlar ta’siri.
– Uyqusizlanish.

Oqibatda: psixologik charchoq, impulsivlik, nutqning sustligi.
8. Raqamli texnologiyalarning salbiy ta’siri

Slayd 28

Maktabga tayyorgarlik darajasini diagnostika qilishKuzatish metodi
1
2
3
muloqotga kirishishi,
o‘yin qobiliyati
diqqat jamlashi,
topshiriqlarni bajara olish darajasi
qoidalarga bo‘ysunishi,
hissiy reaksiyalari

Slayd 29

– Bola o‘zini qanday his qilayotganini aniqlash
– O‘qishga bo‘lgan motivatsiyani bilish
– Uy sharoiti, tarbiyaviy uslub haqida ma’lumot olish
– Bog‘cha tajribasini o‘rganish
Suhbat (intervyu) metodi

Slayd 30

Kern – Yerasek maktabga tayyorgarlik testi
Bu test 3 asosiy topshiriqdan iborat:
1. Odamchani chizish – bolaning sxematik tasavvurlari, nutq va tafakkur darajasi aniqlanadi.
2. Nuqtalar guruhidan chiziq o‘tkazish – motorika va ko‘z–qo‘l koordinatsiyasi baholanadi.
3. Matnni ko‘chirish (yozuvga o‘xshash) – grafomotorika, idrok, xotira.
Psixologik testlar va metodikalar

Slayd 31

Bolaning quyidagi jarayonlari o‘rganiladi:
-Diqqat
-Xotira
-Mantiqiy tafakkur
-Taqqoslash, guruhlash
-Nutq jarayoni
-Ko‘rish-motor koordinatsiyasi
Afzalligi: juda aniq va batafsil rivojlanish profilini beradi.
L.A. Venger testlar majmuasi
Maktabga tayyorgarlikning eng mashhur psixodiagnostik kompleksi

Slayd 32

Demak, maktabga tayyorgarlik – bu faqat bolaning bilim darajasi emas, balki uning kognitiv, nutqiy, emotsional–irodaviy, ijtimoiy va jismoniy rivojlanishining uyg‘un holatidir. Bu jarayonni to‘g‘ri baholash va shakllantirish bolaning birinchi yillardagi muvaffaqiyatini belgilaydi.
xulosa

Slayd 33

Kichik yoshdagi bolalarda eng ko‘p uchraydigan muammolar –

diqqatning tarqoqligi,
nutqning sust rivojlanishi,
hissiy barqarorlikning pastligi,
motivatsiyaning shakllanmaganligi
ijtimoiy moslashuv qiyinchiliklaridir.
Tadqiqotlar va amaliy kuzatishlar shuni ko‘rsatadiki:

Slayd 34

Maktabga tayyor bo‘lmagan bola birinchi sinfda ko‘p stressga uchraydi, o‘zini past baholash shakllanadi, darsga bo‘lgan qiziqish tez so‘nadi.
Tayyorlikning asosiy omili – oila, bog‘cha va psixologning hamkorlikdagi tizimli yondashuvidir.
Shunday qilib, maktabga tayyorlik – bu tabiiy o‘tish emas, balki nazorat qilinadigan va shakllantiriladigan pedagogik-psixologik jarayondir.

Slayd 35

bolaning o‘qishga ijobiy munosabatini shakllantiradi
– moslashuv jarayonini osonlashtiradi,
– kelajakdagi muvaffaqiyatlarini ta’minlaydi.

Maktabga tayyor bola — nafaqat biladigan, balki o‘qishga tayyor bo‘lgan, o‘zini boshqara oladigan, jamoadan o‘rin topadigan shaxsdir
Maktabga tayyorgarlikni to‘g‘ri baholash va
o‘z vaqtida yordam ko‘rsatish:

Slayd 36

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
Bizni ijtimoiy tarmoqlarda kuzatib boring!

Slayd 37

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda