Jismoniy tarbiya va sport fanida ilmiy bilish usullari

Slayd 1

Jismoniy tarbiya va sport fanida ilmiy bilishning usul va tamoyillari

Slayd 2

Reja:
Ilmiy bilishning umumilmiy usullari
Ilmiy bilish tamoyillari

Slayd 3

Ilmiy bilish
Inson aqlining narsalar mohiyatiga, ularning qonuniy aloqalari va munosabatlari dunyosiga kirib borishining murakkab dialektik jarayonidir. Ilmiy bilishsiz tabiat va ijtimoiy hayotni samarali o‘zgartirish mumkin emas. Ma’lumki, dunyoni bilish haqidagi masala falsafaning asosiy masalasi hisoblanadi.

Slayd 4

Bilish sub’ekti
Mavjud borliq (bilish ob’ekti)

Slayd 5

Ilmiy metodologiya
Ilmiy bilishning eng umumiy, dunyoqarashga oid tamoyillari tizimidir. Metodologiya deganda umuman fanda (fanning umumiy metodologiyasi), jumladan, uning muayyan bir sohasida (bu erda-sport fani metodologiyasida) ilmiy bilishning usullari haqidagi ta’limot tushuniladi.

Slayd 6

Usul ilmiy tadqiqot ma’lumotlarini to‘plash va ularga ishlov berishning aosiy yo‘lidir. Ilmiy usul har doim ob’ektning xususiyatlari haqidagi umumiy tamoyillar va tasavvurlardan kelib chiqadi hamda ularning natijasi bo‘lmish maqsadga erishishni ta’minlovchi yo‘l-yo‘riqlar va talablarni qamrab oladi.

Slayd 7

Usuliyat muayyan usul bilan bog‘liq usullar yoki texnik yo‘llarning yig‘indisini ifodalaydigan tushuncha bo‘lib, bu tarkibga xususiy muolajalar, ularning tartibi hamda o‘zaro aloqadorligi ham kiradi.

Slayd 8

Usuliyat deganda quyidagilar tushuniladi:
Usulning xususiy varianti, muayyan muammoni hal etishning maxsus usuli (echimi), masalan: sportchining tezkorlik-kuch xususiyatlarini tadqiq etish usuliyati:
Berilgan vazifani tadqiq etish (hal qilish) usullari to‘plami va ularni qo‘llash tartibi: masalan: kurashchining musobaqa faoliyatini o‘rganish

Slayd 9

Tizimli tahlil
O‘xshashlik (analogiya) va modellashtirish
Tahlil (analiz) va sintez
Ilmiy metodologiyadan kelib chiqib, ilmiy bilishning quyidagi umumilmiy usullarini farqlash mumkin:
Ko’zatuv va tajriba
Induksiya va deduksiya
Mavhumlashtirish va aniqlashtirish

Slayd 10

Sintez – (birlashtirish, uyg‘unlashtirish, tuzish) – ob’ektni yaxlit holda, uning qismlarini birlikda va o‘zaro bog‘liqlikda o‘rganish usuli.
Tahlil – predmetni xayolan yoki amalda tarkibiy qismlarga (ob’ektning qismlari, belgilari, xususiyatlari, munosabatlari) ajratib o‘rganishdan iborat tadqiqot usuli.
Ilmiy bilish mantiqi uning tuzilishi, bosqichlarini o‘rganadi, ilmiy tadqiqot jarayoni va uni tashkil etuvchi unsurlarning yaxlit qiymatini beradi. Har qanday ilmiy tadqiqot ilmiy muammoni o‘rtaga tashlashdan boshlanishi kerak.

Slayd 11

Induksiya
(To‘g‘rilash, qo‘zg‘atish) – predmetning ayrim unsurlariga xos belgilarni o‘rganish asosida uning barcha unsurlariga xos bo‘lgan belgilar haqida umumiy xulosa chiqarishga asoslanuvchi tadqiqot usuli.

Deduksiya
(Payqab olmoq) – umumiydan xususiylik tomon fikr yuritish usuli hisoblanib, bunda dastlab ob’ekt yaxlit holatda tekshiriladi, keyin uning tarkibiy qismlari tadqiq etiladi.

Slayd 12

O‘xshashlik
Ayrim predmet yoki hodisalarni boshqalari bilan o‘xshashligi asosida o‘rganishga tayanadigan ilmiy fikrlash usuli.
Masalan: maktab yoshidagi bolalarning jismoniy tayyorgarligi alohida maktablar misolida o‘rganilib, olingan natijalar barcha maktablar o‘quvchilariga tatbiq etiladi.

Slayd 13

Modellashtirish ilmiy bilish usuli bo‘lib, bunda o‘rganilayotgan predmet, hodisa unga o‘xshash shunday boshqa predmet yoki hodisaga, modelga almashtiriladiki, u aslining eng muhim xususiyatlarini o‘zida jamlagan bo‘ladi.

Slayd 14

Mavhumlashtirish – (diqqatni bo‘lish, chalg‘itish) – muayyan predmetlardan rivojlanishning umumiy tushuncha va qonuniyatlariga o‘tish imkonini beradigan chalg‘itish usuli.

Slayd 15

Predmetlarni mavhum, umumiy tarzda o‘rganishdan farq qilib, ularni butun serqirraligi, sifati xilma-xilligida olib tekshirishdan iborat usuldir.
Aniqlashtirish-

Slayd 16

Olamni bilish
Deter menizm
Rivojlanish
Tarixiylik
Nazariya va amaliyotning birligi
Ilmiy bilishning ilmiy tadqiqot jarayonida rioya qilinishi lozim bo‘lgan tamoyillari

Slayd 17

Ob’ektiv borliqni bilish mumkinligi tamoyili – insonning o‘rganish faoliyati natijasida tevarak olam va uning qonuniyatlari to‘g‘risida haqqoniy tasavvur hosil qilish imkoniyatidir.

Slayd 18

Determenizm tamoyili olamda sodir bo‘layotgan hodisa va jarayonlarning umumiy universal o‘zaro munosabati hamda sababiy bog‘lanishlari mavjudigini bildiradi.

Slayd 19

Rivojlantirish tamoyili olimning metodologik zahirasidagi eng muhim o‘rinlardan birini egallaydi. O‘rganilayotgan ob’ekt yoki hodisalarning mohiyatini to‘g‘ri tushunish uchun ularni «materiyaning qotib qolgan shakli» sifatida emas, harakat, o‘zgarish, rivojlanishda tekshirish, ularga sabab bo‘lgan shart-sharoitlarni aniqlash zarur.

Slayd 20

Tarixiylik tamoyili rivojlantirish tamoyili bilan bevosita bog‘liq, lekin u ilmiy bilishga o‘ziga xos alohida talablar qo‘yadi. U tadqiqotchini tekshirilayotgan ob’ekt yoki hodisani irsiy nuqtai nazardan, mazkur ob’ektning (hodisaning) kelib chiqishini, o‘zgarishlari va rivojlanishini hisobga olgan holda boshqa ob’ektlar bilan aloqalarini, shuningdek, undagi o‘zgarishlarning sabablarini ko‘rsata borib o‘rganishga yo‘naltiradi.

Slayd 21

Nazariya bilan amaliyotning birligi tamoyili insonning tashqi olamga munosabati mohiyatidan kelib chiqadi. Inson tashqi olamga faollik bilan ta’sir o‘tkazadi va shu ta’sirotlar jarayonida uni bilib boradi.

Slayd 22

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 23

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda