Jismoniy tarbiya tizimi tavsifi

Slayd 1

Jismoniy tarbiya tizimining umumiy tavsifi.

Slayd 2

Reja:
Kirish.
Jismoniy madaniyatni klassifikatsiyalashning ilmiy-amaliy ahamiyati
Mustaqillik va Yangi O‘zbekiston davrida jismoniy tarbiya
Jismoniy kamolot va garmonik rivojlanish masalasi
Jismoniy tarbiyaning vazifalari
Jismoniy tarbiya tizimining tuzilishi
Ilmiy meros va nazariy asoslar

Slayd 3

Jismoniy tarbiya tizimi deganda jismoniy tarbiyaning prinsiplari, vositalari, metodlari hamda uni tashkil etish shakllarining shunday umumiyligi tushuniladiki, u jamiyat a’zosini ma’naviy boy, jismonan sog‘lom va har tomonlama garmonik rivojlantirishning maqsad va vazifalariga mos bo‘lishi lozim (A. D. Novikov, 1967).
Jismoniy tarbiya aniq bir tizimga tayansagina oldindan ko‘zlangan natijaga erishiladi.

Slayd 4

Vatanimiz mudofaasi masalasi ham jamiyatimizda yo‘lga qo‘yilgan jismoniy tarbiya jarayoniga qator talablar qo‘yadi.
Ushbu talablarni amalga oshirish natijasida jismoniy tarbiya tizimining obyektiv xususiyatlari namoyon bo‘ladi. Mamlakatimiz xalqlarining har tomonlama jismoniy tayyorgarligi, jismoniy sifatlarining yuqori darajada rivojlanganligi Vatan mudofaasiga tayyorgarlikning muhim ko‘rsatkichlaridan biri bo‘lib xizmat qiladi.

Slayd 5

Shunday qilib, O‘zbekistonda jismoniy tarbiyaning maqsadi.
O‘zbekiston xalqini jismonan barkamol, ma’navan boy, huquqiy demokratik davlatning faol quruvchilari bo‘lgan yoshlarni, ijodiy mehnatga va Vatan mudofaasiga tayyor shaxslar qilib tarbiyalashdan iboratdir.
Ushbu maqsad mamlakatda jismoniy tarbiya va sportni amalga oshirayotgan barcha tashkilot va muassasalar uchun umumiy hisoblanadi.

Slayd 6

Jismoniy madaniy – ma’naviy hamda ommaviy teatrlashtirilgan tomoshalarni o‘zaro muvofiqlashtirish natijasida sport namoyishlari va ko‘rgazmali chiqishlar vujudga keladi.
Ularning tarbiyaviy ahamiyati nihoyatda beqiyos bo‘lib, yosh avlodda estetik did, vatanparvarlik, jamoaviylik va ijtimoiy faollikni shakllantirishga xizmat qiladi.

Slayd 7

Jismoniy madaniyatni klassifikatsiyalashning ilmiy-amaliy ahamiyati
Jismoniy madaniyatni klassifikatsiyalash katta ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
Klassifikatsiya jamiyatda jismoniy madaniyatdan maqsadga muvofiq foydalanishni, uning rivojlanish yo‘nalishini aniqlashni, jismoniy tarbiya amaliyoti oldida turgan vazifalarni hal qilish uchun tavsiya etilgan turli shakl va vositalarning imkoniyatlarini chuqur anglashga yordam beradi.

Slayd 8

Agar maktabda jismoniy bilimlar (ma’lumotlar) berish, umumiy jismoniy tayyorgarlik vazifalari hal qilinsa, inson hayoti davomida foydalanadigan jismoniy madaniyatning mustahkam bazasi yaratiladi. Madaniyatning boshqa barcha turlari mazkur vazifalarni qisman hal qilishi mumkin bo‘lsa-da, inson jismoniy madaniyatining o‘rnini to‘liq bosa olmaydi.

Slayd 9

Jismoniy madaniyatga rahbarlik qilayotgan mutaxassislarning doimiy tarkibi, kasbiy malakasi, faolligi va tashabbuskorligi.
Jamiyat a’zolarining kundalik turmush faoliyatiga jismoniy madaniyatning singdirilganlik darajasi.
Aholining sog‘lig‘i va jismoniy tayyorgarligi darajasi.
Jismoniy madaniyat mashg‘ulotlarining moddiy-texnik ta’minlanganligi va sifati.
Jamiyat a’zolarining sportdagi yutuqlari va natijalari.
Jamiyatda jismoniy madaniyatning rivojlanganlik darajasi quyidagi asosiy ko‘rsatkichlar bilan baholanadi

Slayd 10

Yoshlarning jismoniy va ma’naviy kamoloti — davr talabi
Mamlakatimiz mustaqilligidan so‘ng, jamiyatimizda kechayotgan ijtimoiy, iqtisodiy islohotlari yurtimiz farzandlarining jisman kamolotga erishgan bo‘lishi kerakligi talabini qo‘ymoqda
Xalq og‘zaki ijodidagi Alpomish, Rustam, Go‘ro‘g‘li, Barchinoy kabi obrazlar orqali yosh avlodnijismoniy kuch, ma’naviy yetuklik va vatanparvarlik ruhida tarbiyalash orzu qilingan.
Har bir millat, elat o‘zining paxlavonlari, jismonan barkamol o‘g‘lonlari bilan faxrlanishgan.

Slayd 11

Jismoniy barkamollik tushunchasi
Jismoniy barkamollik – tarixiy davrlarga qarab turlicha talqin qilingan tushuncha bo‘lib, unda jamiyatning iqtisodiy holati, ijtimoiy hayoti va dunyoqarashi aks etadi.
Asrlar davomida barkamol avlod tarbiyasi ko‘plab jamiyatlarda yetarli sharoit va imkoniyatlar yo‘qligi sababli nazariy g‘oya sifatida qolib kelgan
Jismonan barkamollik — salomatlik me’yori va har tomonlama jismoniy tayyorgarlik darajasini ifodalaydi.
U mehnat, jamoatchilik, harbiy hamda ijodiy faoliyat talablariga moslashuvchan va samarali javob berishni ta’minlaydi.

Slayd 12

Jismoniy kamolot va garmonik rivojlanish
Jismoniy kamolot shaxsni garmonik rivojlantirishda aniq ma’no va ijtimoiy mohiyat kasb etadi.
Faqatgina jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanish bir tomonlama rivojlanishga olib keladi va shaxsning ma’naviy, axloqiy, ruhiy hamda estetik jihatdan yetuk bo‘lishini cheklaydi.

Slayd 13

Jismoniy kamolot va garmonik rivojlanish
Faqat jismoniy mashq bilan shug‘ullanish, jismonan kamolot sari yo‘l olsada, bir tomonlamalikga yetaklaydi, uni garmonik tarbiya elementlari – ma’naviy, ma’rifiy axloqiy, ruhiy, estetik mehnat tarbiyasini olishdan uzoqlashtiradi.

Slayd 14

Jismoniy kamolot va garmonik rivojlanish
Maqsadning umumiyligi – jismoniy tarbiya tizimining asosiy qonuniyatlaridan biridir, maqsadga erishishda shug‘ullanuvchining yoshi, sog‘ligi, jismoniy tayyorgarligi va kasbi hisobga olinadi, shu orqali jismoniy tarbiyada aniq, konkret vazifalar bajariladi.

Slayd 15

O‘zbekistonda jismoniy tarbiyaning vazifalari.
Shaxs organizmini garmonik rivojlantirish, jismoniy qobiliyatlarni har tomonlama kamol toptirish, sog‘liqni mustahkamlash va uzoq umr ko‘rishni ta’minlashga qaratilganligi.
Shaxsni har tomonlama jismonan rivojlantirish va jismoniy sifatlarni tarbiyalashdan iboratdir.
Insonning hayotiy zarur harakat malakalari va ko‘nikmalarini, kundalik turmushda zarur bo‘ladigan jismoniy madaniyatga oid maxsus bilimlarni shakllantirish.

Slayd 16

Inson jismoniy tarbiyasi maqsad va vazifasi uning boshqa tarbiya jarayonlari bilan bog‘liqligi shundagina muvofik deb tushuniladiki, bu muvofiklik ob’ektiv xarakterda bo‘ladi va jismoniy tarbiya jarayoniga qonuniy yo‘nalish beradi.
Jismoniy tarbiya jarayonida tarbiyaning boshqa sohalaridagidek maqsadga yo‘naltirilgan faoliyat, rejalashtirilgan natijaga har doim xam to‘g‘ri kela olmasligi isbotlangan.

Slayd 17

Jismoniy tarbiya va boshqa tarbiya jarayonlari bilan bog‘liqligi
Inson jismoniy tarbiyasi maqsad va vazifasi boshqa tarbiya jarayonlari bilan bog‘liq bo‘lganda muvofiq deb tushuniladi.
Bu muvofiqlik ob’ektiv xarakterga ega va jismoniy tarbiya jarayoniga qonuniy yo‘nalish beradi.
Har doim rejalashtirilgan natija jismoniy tarbiyada yuzaga kelmasligi mumkin.

Slayd 18

Mashqlar natijasi va garmonik rivojlanish
Yosh sportchi yoki fizkulturachi mashqlarining organizmga ta’sirini hisobga olinishi zarur.
Qisqa va tor yo‘nalishdagi sport mashqlari natijasiga e’tibor bersak, yuqori natijalar ma’lum davr ichida bo‘ladi.
Oldingi mashqlar unutilsa, keyingi mashg‘ulotlar o‘zini oqlamaydi, bu har tomonlama garmonik rivojlanishga xalaqit beradi.

Slayd 19

Pedagog va trenerning roli
Pedagog va trenerdan uzoqni ko‘ra bilish va bashorat qilish qobiliyati talab qilinadi.
Bu vazifa o‘qimishli, ishini biladigan va ishini sevadigan mutaxassislar tayyorlash tizimida amalga oshiriladi.
Maqsad – bolalikdan jismonan sog‘lom va ma’naviy uyg‘un shaxsni tarbiyalash.

Slayd 20

Jismoniy tarbiyaning xalqchiligi va ilmiyligi
Tizim yagona jismoniy tarbiya tizimi orqali ma’naviy boylik, jismoniy barkamollik, xalqchilik va ilmlilikni uyg‘unlashtiradi
Sharq mutafakkirlari: insonning komilligi tananing barkamolligida; matonat, diyonat, sabr, intizom, vatanparvarlik faqat sog‘lom jism orqali shakllanadi
Mamlakatimizda jismoniy tarbiya milliy o‘yinlar, milliy sport turlari, ommaviy sport va olimpiadalar orqali keng tatbiq etiladi

Slayd 21

Jismoniy tarbiya tizimi (bo‘g‘inilari) zvenolari
Jismoniy tarbiya tizimi ilmiy asosga ega (pedagogika, psixologiya, anatomiya, fiziologiya, biomexanika, sport tibbiyoti va boshqalar)
Tizim bir-biri bilan uzviy bog‘liq zvenolarga bo‘linadi:
Maktabgacha ta’lim muassasalari
Umumiy o‘rta ta’lim (I–Xi sinflar)
O‘rta maxsus va kasb-hunar ta’limi
Oliy ta’lim
Armiya
Oliy ta’lim va armiya so‘ngidagi havasmandlik asosidagi mashg‘ulotlar

Slayd 22

Jismoniy tarbiya tizimi asosiy elementlari
Jismoniy tarbiya mazmuni va natijalarida ifodalangan jamiyat va davlat talablari (normalar va dasturlar).
Jismoniy tarbiya maqsadida kishilarni uyushtirish shakllari;
Turli shakldagi pedagogik jarayon mobaynida qo‘llaniladigan usuliyat (ta’lim jarayoni, usuliyatlari, sport trenirovkasi va mustaqil mashg‘ulotlarida foydalaniladigan)lar;
Jismoniy tarbiya tizimida qo‘llaniladigan vositalar – gimnastika, o‘yinlar, sport, turizm va boshqa tipidagi jismoniy mashqlar;
Jismoniy tarbiyaning maqsadi, vazifalari va prinsiplarining maqsadga muvofiqligi;

Slayd 23

Jismoniy tarbiya tizimining tahlili masalalariga oid nazariy materiallar rus olimlari A. D. Novikov, L. P. Matveev, G. D. Xarabugi va boshqa mualliflarning darsliklarida to‘liq yoritilgan.
Jismoniy tarbiya jarayonining nazariy, uslubiy va amaliy tomonlarining umumiyligi jismoniy tarbiya tizimining negizini tashkil qiladi.
Millatimizning jismoniy madaniyat sohasidagi boy merosini o‘rganish fanimizning asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi.
Yurtimiz elat va xalqlarining jismoniy madaniyati tarixiy manbalarda o‘z munosib o‘rnini egallagan.
Jismoniy tarbiya tizimining nazariy asoslarini rivojlanishiga hissa qo‘shgan rus olimlari

Slayd 24

P. F. Lesgaft (1837–1909) — biolog, anatom, pedagog va yirik jamoatchi olim sifatida tanilgan.
U inson shaxsining intellektual rivojlanishida ijtimoiy muhit va tarbiyaning hal qiluvchi rolini ilmiy asoslab bergan.
Lesgaft tomonidan ishlab chiqilgan «Maktab yoshidagi bolalarda jismoniy bilimlar» tizimi hozirgi kungacha o‘z ilmiy ahamiyatini saqlab kelmoqda.
Chor Rossiyasi davrida maktablarda jismoniy tarbiyaga yetarli e’tibor berilmaganligini Lesgaft o‘z asarlarida tanqidiy tarzda yoritib bergan.
Jismoniy tarbiya tizimining nazariy asoslarini rivojlanishida P. F. Lesgaftning ilmiy qarashlari va hissasi

Slayd 25

Jismoniy tarbiya tizimining nazariy asoslarini rivojlanishida V. V. Gorinevskiy va Lesgaft ilmiy maktabi davomchiligi
Gorinevskiy (1857–1937) o‘zining tibbiy-pedagogik faoliyatida Lesgaft fikrlarini rivojlantirib, sobiq sho‘rolar tuzumi jismoniy tarbiya tizimining rivojlanishiga katta hissa qo‘shdi.
U jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanuvchilar ustida o‘tkaziladigan tadqiqotlar nazoratini amalga oshirishning ilmiy-uslubiy kompleksini yaratdi.
P. F. Lesgaft va uning shogirdi V. V. Gorinevskiylarning ilmiy merosining qimmati shundaki, ularning jismoniy bilimlar hamda jismoniy tarbiya haqidagi ilmiy fikrlari amaliy va jamoatchilik tajribasi asosiga tayangan.

Slayd 26

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 27

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda