Ijodiy metodlar va adabiy oqimlar

Slayd 1

IJODIY METODLAR

Slayd 2

R E J A

1. Myetod va uslub tushunchasiga ta’rif

2. Ijodiy myetod va oqim xakida ma’lumot

3. Adabiy oqim va maktab

4. Oqim va yo’nalish haqida tushuncha.

Slayd 3

Bizga ma’lumki, uslub kyeng ma’noda yozuvchi ijodidagi g’oyaviy-badiiy xususiyatlar birligi, tor ma’noda ifoda usulidir. YA’ni asardagi yozuvchining o’z kitobxoniga qayta-qayta uqtirgan g’oyasidir. Dyemak usul bir yozuvchining ijod jarayoni bilan bog’liq bo’lgan hodisadir.

Metod uslubdan farq kilib, turli mamlakatlardagi va turli davrlardagi yozuvchilarning ijoddagi yo’llariga qarab birlashtiruvchi narsadir. Ijodiy myetodni byelgilashda narsa va hodisalarni tanlash, saralash, baholash va obrazli tasvirlash xususiyatlari hisobga olinadi. Metodda dunyoqarashning banihoya roli kattadir. CHunki yozuvchi o’z dunyoqarashidan kyelib chiqib asar yaratadi. Metodni san’atkor dunyoqarashi bilan birlashtirib yuborish noto’g’ridir. San’akorning ijodiy etiqodi, estyetik tafakkuri, siyosiy e’tiqodi namoyon bo’ladi.Endi bizga ma’lum bo’lgan tarixiy jarayonida bu narsa qanday kyechdi, qanday ijodiy metodlar rivojlandi? San’atkorlarning dunyoqarashlari qanday namoyon bo’ldi?

Slayd 4

Ijodiy metod tushunchasi.

San’at va adabiyotda hayot hodisalarini gavdalantirishning umumiy yo‘llari ijodiy metod deb yuritiladi. Ijodiy metodga tadqiqotlarda «Yozuvchining hayotiy faktlarni tanlash, umumlashtirish, baholash va badiiy obrazlarda aks ettirishda qo‘llagan asosiy prinsiplari», «san’atkorning anglanayotgan voqelikka ijodiy munosabatlarining umumiy ijodiy prinsipi, ya’ni badiiy asarda voqelikni qayta tushunish prinsipi»; «turmush hodisalarini tanlash, o‘rganish, idrok etish va tasvirlashning asosiy vositasi» deb ta’rif beriladi.

San’at va adabiyotdagi ijodiy metodlar aslida inson dunyosini, uning ilgari anglanmagan jihatlarini ko‘rsatish borasidagi izlanish yo‘llaridir. Tadqiqotlarda so‘z san’atida inson dunyosini badiiy gavdalantirishning ikki yo‘li: romantizm va realizm yo‘li bor, deyiladi. Bu ham aslida inson tabiati bilan bog‘liq hodisa sanaladi. Chunki odam ham real hayot qo‘ynida, ham orzu – havaslar dunyosida yashaydi.

Slayd 5

Qadim zamonlardan boshlab ijodning ikki tipi: idyeal va ryeal tiplari mavjud bo’lgan. Har ikki tafakkur tipi ma’lum tarixiy davrda ilg’or va ryeaktsion dunyoqarash bilan sug’orilib, adabiyotda katta o’rin oldi. Hatto hukmron tafakkur tipini oldi.

Bunday vaqtda endi tafakkur tipining mana shu konkret shakliga alohida nom topish hojati tug’ildi. Bunga romantik tafakkur va realistik tafakkur deb nom berildi. SHundan kelib chikib ikki-romantizm metodi dunyoga keldi.

Masalan. Syervantyes, SHyekspir, Pushkin, L.Tolstoy, A.CHexov M.Gorpkiy, M.Avyezov, A.Qodiriy, CHo’lpon,, Fitrat, Hamza va boshqa ijodkorlarimizning asarlarida hayotni haqqoniy tasvirlarlash birinchi o’ringa chiqib oldi. YA’ni xayotni o’z shaklida tasvirlash jihatidan bularning ijodlari bir-biriga yaqindir, yani ularning ijodiy myetodlari ryealistik myetoddir.

CHunki ming yillardan beri adabiy ijod usullarining biri bulib kyelgan «ryeal poeziya» realistik tafakkur tipi asosiy ijodiy printsipiga aylandi. Umuman, adabiyotshunosligimizda myetod tyermini 30-yillarda paydo bo’ldi, undan oldin stilp tyermini ishlatilar edi. CHunki fanda hali yozuvchining stili bilan metod tushunchasi hali farklanmagan edi.

Slayd 6

Metod va uslub tushunchalari haqida.

Adabiy yo‘nalish tushunchasi biz yuqorida to‘xtalgan hayotni badiiy aks ettirish prinsiplari, metod va uslub tushunchalari bilan bevosita bog‘liqdir. Adabiy yo‘nalish badiiy tafakkur tarzi, metod va uslub kesishgan nuqtada yuzaga keluvchi tushunchadir. Gap shundaki, muayyan davrda yashagan bir qator ijodkorlar yaratgan ko‘plab asarlarda tipologik umumiylik mavjud. Tipologik umumiylik hayot materialini tanlash, uni badiiy idrok qilish va baholash prinsiplarida, asarlarning badiiy shakl xususiyatlari, uslubiy jihatlarida o‘zini namoyon etadi. Uzluksiz adabiy jarayonning muayyan bosqichlarida kuzatiluvchi badiiy ijodning g‘oyaviy-estetik tamoyillari asosidagi umumiylik adabiy yo‘nalish haqida gapirish imkonini beradi. Adabiy yo‘nalish adabiy jarayonning, badiiy tafakkur taraqqiyotining muayyan bosqichini nazariy jihatdan umumlashtirish orqali uning mohiyatini anglash imkonini beruvchi muhim adabiy-estetik kategoriyadir. Shuni ham unutmaslik kerakki, tipologik umumiylik bir yo‘nalishga mansub ijodkorning ham g‘oyaviy, ham estetik jihatdan o‘ziga xosligini inkor qilmaydi. Ya’ni, bir yo‘nalish doirasidagi asarlarda turlicha ideallarning, dunyoqarashning aks etishi tabiiy hodisadir.

Slayd 7

NAZORAT SAVOLLARI:

• Metod nima?

• Uslub-chi:?

• Ular o’rtasida qanday farq bor?

• Nima uchun myetodni kyeng tushuncha dyeb hisoblaysiz?

• Oqim nima?

• Qanday oqimlarni bilasiz?

• Ijodiy maktab dyeganda nimani tushunasiz?

• Yo’nalish nima?

• Ijodiy myetodning adabiyot taraqqiyotida qanday ahamiyati bor?

Slayd 8

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 9

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda