Futbolchilarning jismoniy tayyorgarligi 3 boskich

Slayd 1

Futbolchilarning jismoniy tayyorgarligi

Slayd 2

Reja:
Jismoniy tayyorgarlikning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligi tasnifi.
Futbolda Jismoniy sifatlarning o’rni.
Zamonaviy sportda sportchilarni samarali tayyorlash

Slayd 3

Futbolchilarning umumiy jismoniy tayyorgarligi jismoniy qobiliyatlarini har tomonlama tarbiyalash, umumiy ish qobiliyatini oshirish vazifalarini hal qiladi. Umumrivojlantiruvchi mashqlar va shug’ullanuvchilar organizmiga umumiy ta’sir ko’rsatuvchi sportning boshqa turlaridan olingan mashqlar bunda asosiy vositalar sifatida qo’llaniladi. Bunda mushak paylarining rivojla-nishi va mustahkamlanishiga, ichki a’zo va tizimlar funksiyasining takomillashishiga, harakatlar koordinasiyasi va harakat sifatlari umumiy darajasining oshirilishiga erishiladi

Slayd 4

Umumiy jismoniy tayyorgarlikni oshirish maqsadida qo’llaniladigan ko’pgina mashqlar organizmga har tomon-lama ta’sir ko’rsatadi, ayni chog’da ularning har biri u yoki bu sifatlarni ko’proq rivojlantirishga qaratilgan bo’ladi. Jumladan, baland-past joylarda uzoq muddat yugurish ko’proq chidamlilikni, qisqa masofalarda jadal yugurish esa tezlikni rivojlantirishga, gimnastika mashq-lari chaqqonlikni o’stirishga qaratilgandir. Bu mashqlar mashg’ulotning tarkibiy qismiga, ulardan ba’zilari esa ertalabki mashg’ulotga kiritiladi.

Slayd 5

Umumiy jismoniy tayyorgarlikning maqsadi
Futbolchilarning umumiy jismoniy tayyorgarligi jismoniy qobiliyatlarini har tomonlama tarbiyalash, umumiy ish qobiliyatini oshirish vazifalarini hal qiladi. Umumrivojlantiruvchi mashqla va shug’ullanuvchilar organizmiga umumiy ta’sir ko’rsatuvchi sportning boshqa turlaridan olingan mashqlar bunda asosiy vositalar sifatida qo’llaniladi. Bunda mushak paylarining rivojlanishi va mustahkamlanishiga, ichki a’zo va tizimlar funksiyasining takomillashishiga, harakatlar koordinasiyasi va harakat sifatlari umumiy darajasining oshirilishiga erishiladi.

Slayd 6

Umumiy jismoniy tayyorgarlikni oshirish
Umumiy jismoniy tayyorgarlikni oshirish maqsadida qo’llaniladigan ko’pgina mashqlar organizmga har tomonlama ta’sir ko’rsatadi, ayni chog’da ularning har biri u yoki bu sifatlarni ko’proq rivojlantirishga qaratilgan bo’ladi. Jumladan, baland-past joylarda uzoq muddat yugurish ko’proq chidamlilikni, qisqa masofalarda jadal yugurish esa tezlikni rivojlantirishga, gimnastika mashqlari chaqqonlikni o’stirishga qaratilgandir. Bu mashqlar mashg’ulotning tarkibiy qismiga, ulardan ba’zilari esa ertalabki mashg’ulotga kiritiladi.

Slayd 7

Maxsus jismoniy tayyorgarlikning maqsadi
Futbolchi uchungina xos bo’lgan jismoniy sifatlar va funksional imkoniyatlarni rivojlantirish hamda takomillashtirishdan iboratdir. Futbolchilarning faoliyati bajarayotgan harakati intensivligining doim o’zgarib turishi bilan ifodalanadi. Mushaklar ishining yuksak intensivligi faollikning pasayishi va nisbatan tinch holatga o’tish bilan almashib turadi. Jadal yugurish, ilgari tashlanish, sakrashlar yengil yugurish, yurish, to’xtash bilan almashinadi, harakat yo’nalishi, maromi va sur’ati o’zgarib turadi. Bunday faoliyat muayyan jismoniy yuklamani amalga oshirish bilan bog’liq bo’lib, vegetativ jarayonlar, birinchi navbatda, modda almashinuvi, nafas olish va qon aylanishidagi jiddiy funksional o’zgarishlar bilan davom etadi.

Slayd 8

Jismoniy sifatlarni rivojlantirishgaQaratilgan maxsus mashqlar
Takroriy
Oralatib o’tkazila
Digan
Uzgaruvchan
Uyin va musobaka
Jismoniy sifatlarni rivojlantirishga
Qaratilgan maxsus mashqlar

Slayd 9

Jismoniy sifatlarni tarbiyalash
Muayyan jismoniy sifatlarni rivojlantirishga qaratilgan maxsus mashqlar yordamida yo’l-yo’lakay ayrim texnik usullar ijrosini takomillashtirish mumkin. Buning uchun, odatda, bajarish xarakteri va tuzilishiga ko’ra u yoki bu texnik usul yoxud uning alohida elementlariga o’xshash bo’lgan maxsus mashqlar qo’llaniladi.
Yillik trenirovka siklida avval umumiy jismoniy tayyorgarlik, keyin shu asosda maxsus jismoniy tayyorgarlik ko’rish tavsiya qilinadi.
Futbolchilarning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligida kuch, tezkorlik, chaqqonlik, epchillik asosiy o’rin tutadi. Ayni shu jismoniy sifatlar futbolchilarning harakat imkoniyatlari darajasini ifodalaydi
Jismoniy sifatlarni tarbiyalash yagona trenirovka jarayonining bir qismidir. Futbolchilarning jismoniy tayyorgarligini takomillashtirish uslubiyatini qarab chihar ekanmiz, bunda biz, avvalo, jismoniy fazilatlarni tarbiyalash uslublarini nazarda tutamiz

Slayd 10

Jismoniy imkoniyatlarining asosiy tushunchasi
Insonning kuchi mushaklar kuchi orqali tashqi qarshiliklarni yengishi yoki ularga qarshi tura olishida aniqlanadi. Futbolchi o’z vazni va to’p og’irligi bilan ish tutadi. Boshqacha qilib aytganda, u, asosan, gavdasi va to’pning inersiyasini bartaraf qilish uchun o’z kuchidan foydalanadi.

Slayd 11

Futbolchilarning kuchini namoyon qiladigan sifatlar
Harakatning boshlanishi
Harakatni to’xtatish
Sakrash
Harakatni tezlashtirish
Harakatning yo’nalishini
O’zgartirish
To’pga zarba berish

Slayd 12

Futbolchilarning umumiy va maxsus tayyorgarligi
Futbolchilar bilan ishlash amaliyotida maxsus tayyorgarlikni nazorat qilishni amalga oshirish uchun muljallangan testlar ketma-ketligidan ommaviy tarzda foydalaniladi. Bu majmuaning tarkibiga quyidagi testlar kiradi:
30 M ga yugurish;
Tupni «slalom bilan» olib yurish va kichik darvozaga zarba berish;
Futboltupiga uzoqqa zarba berish;
Himoyadagi harakatlar (oldinga, yoni bilan va orqa bilan yugurish;
Darvozaga aniq zarbalar berish.
Har bir test uchun 1 dan 100 ochkogacha diapazonda baholar shkalasi ishlab chiqilgan. Biroq kupchilik murabbiylarning fikrlariga kura, zamonaviy futbolning talablari nuqtai-nazaridan olib qaraganda – bu testlar allaqachon eskirgan.

Slayd 13

Jismoniy tarbiya Akademiyasining (Poznan) sport uyinlari fakultetida tashkil qilinadigan futbol guruhlariga bolalarni tanlashni amalga oshirish maqsadida maxsus tayyorgarlikni baholash uchun muljallangan testlar majmuasi ishlab chiqilgan.
U quyidagi sinov turlaridan tashkil topgan:
Sonva oyoq kafti bilan navbatma-navbat jonglerlik qilish;
Tupni «slalom bilan» olib yurish;
Tupbilan devorga zarba berish;
Tupni aniq qilib uzatish;
5X2 m li darvozaga zarbalar berish

Slayd 14

«Futbolda dinamik kuch».
Futbolchiga muayyan miqdordagi kuch zarur bo’ladi va u bu kuchdan qandaydir qisqa vaqt ichida foydalanishi kerak. Mazkur kuch»dinamik kuchdir».
O’yin faoliyatining xarakteri o’yinda namoyon qilinadigan kuchning rivojlanish darajasi va xususiyatlarini belgilaydi. Ko’p yillik tadqiqotlar yengib o’tiladigan qarshiliklarning miqdori qanchalik kam bo’lsa va mushaklarning qisqarish tezligi qancha ko’p bo’lsa, maksimal kuch kattaligining qiymati shuncha kam bo’lishini ko’rsatmoqda.
Kuchning darajasini ikki omil: mushakning ko’ndalang kesimini kattalashtirish va nerv- mushak boshqariluvini yaxshilash hisobiga oshirish mumkin ekanligi ma’lum.

Slayd 15

Tezlik to’rt ko’rinishda namoyon bo’ladi
Reaksiya vaqti
Yakka harakat vaqti
Harakatning maksimal chastotasi
Harakatning boshlanish
Tezligi

Slayd 16

Futboldagi tezlik esa maydonda tez harakat qilishdangina iborat bo’lmaydi, shu bilan birga, fikrlash tezligi, to’p bilan ishlash tezligi hamdir. Futbol nuqtai nazaridan tezkor bo’lgan o’yinchi raqibni ham vaqt, ham ochiq joyga chiqib olish jihatidan yutadi. Bu nisbatan erkin holda taktik vazifani muvaffaqiyatli hal eta oladi, demak.
Futbolda darvozagacha eng yaqin yo’l ko’pincha to’ppa-to’g’ri bo’lmaydi. Maqsadga erishish, ya’ni darvozaga to’p kiritish uchun o’yinchi maydonda sheriklari va to’pning qayerda ekanligiga qarab joyini o’zgartirib, harakatlanib yuradi. O’z navbatida, bu ish yakkama-yakka kurashish asnosida ham amalga oshiriladi. Futbolchi katta tezlik bilan borayotib harakat yo’nalishini birdan o’zgartirib yuborishga, gavdani tutib turish qiyin bo’lgan holatda va ko’pincha yakka tayanch holatida qandaydir texnik usulni va shu singari harakatlarni bajarishga doimo tayyor turishi lozim. Shu munosabat bilan futbolchilar o’z gavdalarining og’irlik markazi iloji boricha pastroqda bo’lishiga harakat qilishlari lozim. Shunday qilib, futbolchining tezligi tarkibiy qismlarning bir butun seriyasidan iboratdir.

Slayd 17

Eslatma
Futbolchilarning o’yin faoliyatida bularning har biri o’z o’rniga ega. Darvoqe, tezlik namoyon bo’ladigan hamma shakllar nisbatan bir-biriga bog’liq emas. Bu demak, tezlikning har bir tashkil etuvchi maxsus yo’nalishdagi ishni talab qiladi.

Slayd 18

Futbolda tezlik
Oddiy vaziyatda start tezligi;
Murakkab vaziyatda start tezligi;
Start olish tezligi;
Mutlaq (eng yuqori) tezlik;
Siltanish – tormozlanish harakatlari tezligi;
Texnik usullarni bajarish tezligi;
Bir harakatdan ikkinchisiga o’tish tezligi.

Slayd 19

Futbolchilardagi chidamlilikni tarbiyalash
Umumiy chidamlilik deganda, odatda, ishlarni hatto bir-biridan jiddiy tafovuti bo’lgan ishlarni o’rtacha darajada yoki oshiqmasdan uzoq vaqt bajara olish qobiliyati tushuniladi.
Maxsus chidamlilik futbolchilardan talab etilgan sur’atni o’yinning oxirigacha saqlab tura olish qobiliyatida namoyon bo’ladi.

Slayd 20

Umumiy chidamlilikni rivojlantirish uchun, odatda, uzoq vaqt harakat qilish bilan bog’liq mashqlardan foydalaniladi. Masalan, 800-2000 m ga tez yurish, yugurish, 3-5 km krosslar, chang’ida yurish, suzish va boshqalar. Bu mashqlar o’rtacha sur’atda, hali sportchilar tayyorgarlik davrining dastlabki bosqichida ekanida, ular hali og’ir kuch bilan bajariladigan ishga tayyor bo’lmaganlarida bajariladi.

Slayd 21

Futbolda epchillik
Epchillik – bu murakkab kompleks sifat bo’lib, uni baholash uchun yagona mezon topish qiyin. V. A. Zasiorskiyning fikricha, quyidagilar epchillikni o’lchash imkonini berishi mumkin: vazifalarning murakkabligi, uning aniq va o’z vaqtida bajarilishi (futbolda bu vaqt vaziyatni o’zgartirishdan to javob harakati boshlangan, Epchillik sifatlarini takomillashtirishda rang-barang yangi harakatlar turkumini egallab olish kerak, shundagina ma’lum malakalar bazasida noma’lumlari oson o’zlashtiriladi.

Slayd 22

Zamonaviy sportda sportchilarni samarali tayyorlash
Yuqori natijali sportni rivojlantirish shunday tarzda kechadiki, bunda sportchilar tayyorlashni turli jihatlarini takomillashtirishning yangi yullarini qidirmasdan turib natijalarni yanada oshirib bulmaydi, shunday yullardan biri boshqaruvchi ta’sir kursatishning (yuklama) samarasi bilan boshqariladigan ob’yektning holati (sportchining funksional va jismoniy holati) urtasidagi uzaro boglanishlarni urganish asosida mashg»ulot jarayonini samarali qurish bulib hisoblanadi.
Bu holat tulaligicha jamoaviy sport uyinlariga, jumladan futbolga ham tegishli, jamoaviy sport uyinlarida tayyorlashni boshqarish jarayonining murakkabligi musobaqalarda chiqishlarning natijaviyligining kup omilliligi, miqdor bilan o»lchanadigan natijaning yo»qligi, shuningdek raqib jamoaning qarama-qarshi tomonlarning keyingi harakatlarini noaniqligini shartlaydigan qarshi harakatlari bilan boglanadi.

Slayd 23

Malakali sportchilar tayyorlashning zamonaviy tizimi
Malakali sportchilar tayyorlashning zamonaviy tizimi uzida muayyan maqsadlar, vazifalar, vositalar, uslublar, tashkiliy shakllar, moddiy-texnik sharoitlar va hokazolarga ega bulgan, eng yuqori sport natijalariga erishishni ta’minlaydigan murakkab, kup omilli tizimni talab qiladi. Sportchilarni tayyorlash tizimining tuzulishida mashgulotlari, musobaqalar, shuningdek tizimning samaradorligini oshiradigan – mashgulot mashgulotlaridan tashqari va musobaqalardan tashqari omillar ajratiladi,

Slayd 24

Ular oxir-oqibatda sportchiga uygun jismoniy rivojlanish, texnik-taktik mahorat, jismoniy, psixik, ma’naviy va ruhiy sifatlarning rivojlanishining yuqori darajasi, shuningdek jismoniy tarbiya va sport bilan mashgulot nazariyasi va uslubiyati sohasida bilimlarni ta’minlaydi.
Sport bilan mashgulot mashgulotlari – sportchilarni tayyorlash tizimining tarkibiy qismi sifatida – ezida tanlangan sport turida sportchiga yuqori natijalarga erishishni ta’minlaydigan turli sifatlar, qobiliyatlar, jihatlarni takomillashtirish maqsadida jismoniy mashqlarni qellashga asoslanadigan ixtisoslashtirilgan pedagogik jarayonni taqdim qiladi.

Slayd 25

Umumiy shugullanganlik
Shugullanganlikni umumiy va maxsus shugullanganlikka ajratish qabul qilingan. Umumiy shugullanganlik salomatlikni mustahkamlaydigan, jismoniy sifatlarning rivojlanish darajasi va organizmning tizimlarining muskul faoliyatining har xil turlariga nasbatan funksiona imkoniyatlarini oshiradigan spesifik belmagan mashqlarning ta’siri bilan takomillashtiriladi.

Slayd 26

Maxsus shugullanganlik
Maxsus shugullanganlik sportchining sport ixtisoslashuvi sifatida tanlangan konkret faoliyat turida takomillashuvining natijasi bulib hisoblanadi.
Sportchilar tayyorgarligining tuzulishsida ahamiyatga molik alomatlarga ega bulgan nisbatan mustaqil jihatlar – jismoniy, texnik, taktik, psixologik, nazariy va integral jihatlar ajratiladi. Bunday yondashuv sport mahoratini tarkib toptiruvchilar tegrisidagi tasavvurlarni tartibga soladi, ularni takomillashtirish vositalari va uslublarini, mashgulot jarayonini nazorat qilish va boshqarish tizimini ma’lum darajada tizimlashtirish imkonini beradi.
Biroq shuni esdan chiqarmaslik kerakki, mashgulot va ayniqsa musobaqa faoliyatida bu jihatlardan hech qaysinisi izolyasiyalangan tarzda namoyon belmaydi.

Slayd 27

Tayyorgarlik
Tayyorgarlikning har bir jihatining takomillashganlik darajasi boshqa jihatlarga ham bogliq bo»ladi, ular bilan belgilanadi va uz navbatida ularning rivojlanganlik darajasini belgilaydi. Masalan, sportchining texnik tayyorgarligi turli harakat qobiliyatlari – kuch, tezkorlik, qayishqoqlik, epchillik va hokazolarning rivojlanganlik darajasiga bogliq buladi.
Harakat qobiliyatlarining (masalan, chidamlilik) namoyon bulish darajasi texnikaning tejamkorligi, toliqishga chidamlilik, musobaqa kurashining taktik sxemasini amalga oshira olish bilan chambarchas boglanadi.

Slayd 28

Taktik tayyorgarlik
Taktik tayyorgarlik, uz navbatida, faqatgina sportchining axborotni qabul qilish va operativ ishlov berish qobiliyati, taktik reja tuza olishi va uni samarali amalga oshirish yullarini topa olishiga emas, balki texnik mahorat, funksional tayyorgarlik darajasi, jasurlik, maqsad sari intilishning rivojlanish darajasi bilan ham boglanadi.

Slayd 29

Mashgulot jarayonini boshqarish
Mashgulot jarayonini boshqarishga uyinchilarning tayyorgarlik darajasini ob’yektiv nazorat qilish asosidagi yangi yondashuvlarni ishlab chiqmasdan turib yuqori klassli futbolchilarni tayyorlash masalasini hal qilib bulmaydi. Bu mashgulot jarayonini boshqarish tizimida tayyorlash vositalari va uslublarining mazmunini dasturlashtirishning junash momenti bulib xizmat qiladi.
Zamonaviy futbolda yuqori mashgulot va musobaqa yuklamalari sharoitlarida fundamental tayyorgarlik, harakat potensialini tuplash bosqichi va uni amalga oshirish bosqichining davomiyligi o»rtasida bir qator dialektik ziddiyatlar vujudga keladi. Xuddi shu joyda bir tomondan ixtisoslashtirilgan yuklamalarning katta hajmlari va ikkinchi tomondan ixtisoslashtirilmagan yuklamalarning kichik hajmlarining nisbatlari urtasida ham ziddiyatlar vujudga keladi.

Slayd 30

Pedagogik nazorat
Bu muammolarni barchasini pedagogik nazorat qilishsiz hal qilib bulmaydi, u sportchining tayyorgarligi tugrisidagi ma’lumotlar majmuasini olish uchun asos bulib hisoblanadi. Pedagogik nazorat qilish uzida qullaniladigan tayyorlash vositalari va uslublari, mashgulot yuklamalari, texnik-taktik harakatlar, shuningdek sport natijalari va sportchilarning xulq-atvorini baholash buyicha parametrlar, vositalar, uslublar, algoritmlar va tashkiliy-uslubiy tadbirlar jamlanmasini taqdim qiladi, u murabbiy tomonidan pedagog-tadqiqotchi bilan birgalikda amalga oshiriladi.

Slayd 31

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 32

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda