Futbolchilarni texnik tayyorgarligini tashkil etish

Slayd 1

Turli chiziqda faoliyat olib boradigan futbolchilarni texnik tayyorgarligini tashkil etish

Slayd 2

Reja:
Texnik tayyorgarlik tushunchasi va uning futboldagi o’rni
Futbolchilarning chiziqlarga ko’ra texnik xususiyatlari
Har bir chiziq uchun texnik mashg’ulotlarning asosiy yo’nalishlari
Mashg’ulotlarni tashkil etishda metodik yondashuvlar
Yosh va malaka darajasiga qarab texnik tayyorgarlik
Texnik tayyorgarlikni baholash va monitoring

Slayd 3

Texnik tayyorgarlik tushunchasi va uning futboldagi o’rni
Texniktayyorgarlik tushunchasi
Texnik tayyorgarlik — bu sportchining o’z faoliyati davomida qo’llanadigan harakatlarni to’g’ri, aniq va samarali bajarish qobiliyatidir (Grosser, 2001).
Futbolda texnik tayyorgarlik — to’pni boshqarish, zarba berish, pas berish, dribling, bosh bilan o’ynash, to’pni nazorat qilish va boshqa maxsus harakatlar majmuasi sifatida tushuniladi (Reilly va boshq. , 2000).
Bu — futbolchining texnik ko’nikmalarini o’z vaqtida, to’g’ri va tez bajarish qobiliyati, ya’ni futbol texnikasining asosiy ko’rsatkichidir (Bompa, 2015).

Slayd 4

Texnik tayyorgarlikning asosiy komponentlari
Motor ko’nikmalar — bu harakatlarni aniq va samarali bajarish uchun zarur bo’lgan nerv-mushak koordinasiyasi (Williams, 2003).
To’p bilan ishlash texnikasi — pas, zarba, bosh bilan o’ynash, dribling, to’pni nazorat qilish, dribling va boshqalar.
Harakatlarning takrorlanish qobiliyati — texnik harakatlarning o’zlashtirilishi va avtomatlashtirilishi (Ericsson va boshq. , 1993).
Holatni tez aniqlash va qaror qabul qilish — texnik harakatlarni situasiyaga moslash (Gabbett, 2007).

Slayd 5

Texnik tayyorgarlikning futboldagi o’rni
Futbol — yuqori texnik talablar qo’yiladigan sport turi. Har bir futbolchi o’z chiziqidagi vazifalarini bajarishda texnik ko’nikmalarni yuqori darajada egallashi kerak (Reilly va boshq. , 2000).
Texnik tayyorgarlik o’yin sifatini belgilovchi asosiy omil hisoblanadi. Texnik jihatdan yuqori tayyorgarlik darajasiga ega bo’lmagan futbolchi strategiya va taktikani to’liq amalga oshira olmaydi (Grosser, 2001).
Texnik tayyorgarlik jismoniy tayyorgarlik va taktika bilan birga futbolchining umumiy tayyorgarlik tizimini tashkil etadi (Bompa, 2015).
Ko’p yillik mashg’ulotlar davomida texnik ko’nikmalarni takomillashtirish yuqori darajadagi natijalarga erishishning asosi hisoblanadi (Ericsson va boshq. , 1993).

Slayd 6

Texnik tayyorgarlikning rivojlanish bosqichlari
Boshlang’ich bosqich: asosiy texnik harakatlar o’rganiladi, to’p bilan ishlashga asos solinadi.
O’rta bosqich: harakatlarning avtomatlashtirilishi va murakkab texnik elementlarni o’zlashtirish.
Yuqori bosqich: individual texnik uslublar shakllanadi, raqibga moslashgan texnik harakatlar bajariladi (Williams, 2003).
Texniktayyorgarlikni o’rgatish usullari
Takroriy mashqlar va murakkab o’yin vaziyatlari yaratish (Smith & Johnson, 2018).
Video tahlil va o’rnaklar orqali futbolchilarni vizual tarzda yo’naltirish.
Individual yondashuv orqali futbolchining zaif tomonlarini kuchaytirish.
O’yin uslubiga mos texnik ko’nikmalarni shakllantirish (Lloyd & Oliver, 2012).

Slayd 7

Ilmiy manbalar va asosiy faktlar
Bompa T. O. (2015). Periodization Training for Sports. — Texnik tayyorgarlik va uning jismoniy-taktik tayyorgarlik bilan bog’liqligi.
Grosser M. (2001). Motorik im Sport. — Texnik va motor ko’nikmalarni rivojlantirish.
Reilly T. Et al. (2000). Sciyence and Soccer. — Futbol texnikasining o’rni va texnik ko’nikmalarni rivojlantirish.
Ericsson K. A. Et al. (1993). The role of deliberate practice in the acquisition of expert performance. — Texnik ko’nikmalarni o’zlashtirish va ularni takomillashtirish jarayoni.
Williams A. M. (2003). Perceptual skill in soccer: implications for talent identification and development. — Futbol texnikasining psixomotor jihatlari.
Smith J. , Johnson M. (2018). Coaching Soccer: A Guide for Trainers. — Texnik tayyorgarlikni tashkil etish metodikasi.
Lloyd R. , Oliver J. (2012). Strength and Conditioning for Young Athletes. — Yosh futbolchilarda texnik tayyorgarlik.

Slayd 8

Futbolchilarning chiziqlarga ko’ra texnik xususiyatlari
Himoyachilarning texnik xususiyatlari
Himoyachilar (defender) asosiy vazifasi — raqib hujumini to’xtatish va to’pni o’z jamoasi foydasiga qaytarish.
Ularning texnik tayyorgarligi quyidagi elementlardan iborat bo’ladi:
To’pni olish va tutish texnikasi: agressiv, ammo aniq harakatlar bilan raqibdan to’pni olib qo’yish (Grosser, 2001).
Qattiq paslar va uzoq masofali uzatmalar: himoyachilar ko’pincha o’yin qurilishini boshlash uchun uzoq paslarni amalga oshiradi (Reilly et al. , 2000).
Pozisiyani saqlash: to’g’ri joylashish va harakatlarni muvofiqlashtirish texnikasi (Weinberg & Gould, 2014).
Bosh bilan o’ynash: himoyada ko’p marotaba to’pni bosh bilan to’xtatish yoki to’pni raqib maydoniga yuborish talab etiladi (Smith & Johnson, 2018).
1Ga1 vaziyatlarda texnik mahorat: raqibni to’xtatish uchun o’yin texnikasini mukammal bajarish (Williams, 2003).

Slayd 9

Yarim himoyachilarning texnik xususiyatlari
Yarim himoyachilar (midfiyelder) o’yin markazida joylashib, hujum va himoya vazifalarini bajaradi.
Ularning texnik tayyorgarligi ko’p qirrali va yuqori darajada bo’lishi kerak:
Pas berish va qabul qilish: qisqa va uzoq paslarni aniq va tez bajarish, maydonni nazorat qilish (Reilly et al. , 2000).
Dribling va to’pni boshqarish: raqibni aylanib o’tish, o’yinni tashkil etish uchun zarur (Lloyd & Oliver, 2012).
O’yin ko’rish qobiliyati: maydonni to’liq kuzatib, tez qaror qabul qilish (Williams, 2003).
Texnik tiklash: to’pni tez va aniq qabul qilish, yuqori tezlikda harakatlanish (Smith & Johnson, 2018).
Futbol pozisiyasini o’zgartirish: o’yinda pozisiyalararo texnik ko’nikmalar (Weinberg & Gould, 2014).

Slayd 10

Hujumchilarning texnik xususiyatlari
Hujumchilar (forward) — asosiy vazifasi gol urish va hujumni yakunlash.
Texnik tayyorgarlik quyidagilarni o’z ichiga oladi:
Zarba berish texnikasi: aniq va kuchli zarbalar, turli holatlarda gol urish imkoniyatini yaratish (Bompa, 2015).
Dribling: tezkor va samarali o’tish, raqibni aldash uchun zarur bo’lgan yuqori texnik ko’nikma (Lloyd & Oliver, 2012).
To’pni boshqarish: o’yinni nazorat qilish, vaziyatga mos tezkor harakatlar (Reilly et al. , 2000).
1Ga1 vaziyatlar: raqibni aldash va golga erishish uchun individual texnika (Williams, 2003).
Havodan foydalanish: bosh bilan zarba berish, yuqori to’pni boshqarish (Smith & Johnson, 2018).

Slayd 11

Xulosa va umumiy tavsiyalar
Har bir chiziq uchun texnik tayyorgarlikning o’ziga xos maqsad va vazifalari mavjud.
Futbolchilar texnik ko’nikmalarini o’z pozisiyalariga mos ravishda shakllantirishi lozim.
Texnik tayyorgarlik individual va jamoaviy mashg’ulotlarda integrasiyalangan holda olib borilishi muhim (Bompa, 2015).
Zamonaviy futbolda futbolchidan chiziqlarga bog’liq holda yuqori darajada texnik va taktika ko’nikmalarini egallash talab etiladi (Reilly et al. , 2000).

Slayd 12

Asosiy manbalar
Grosser M. (2001). Motorik im Sport. — Futbolchilarning motor va texnik xususiyatlari.
Reilly T. Et al. (2000). Sciyence and Soccer. — Futbolchilarning pozisiyaga mos texnik tayyorgarligi.
Bompa T. O. (2015). Periodization Training for Sports. — Texnik tayyorgarlik va uning umumiy tayyorgarlikdagi o’rni.
Williams A. M. (2003). Perceptual skill in soccer: implications for talent identification and development. — Pozisiyalarga ko’ra texnik xususiyatlar.
Smith J. , Johnson M. (2018). Coaching Soccer: A Guide for Trainers. — Futbol texnikasini rivojlantirish usullari.
Lloyd R. , Oliver J. (2012). Strength and Conditioning for Young Athletes. — Yosh futbolchilar uchun texnik mashg’ulotlar.

Slayd 13

Har bir chiziq uchun texnik mashg’ulotlarning asosiy yo’nalishlari
Futbolda futbolchilar o’z pozisiyalariga qarab (himoya, yarim himoya, hujum) o’yin davomida turli texnik vazifalarni bajaradi. Shu sababli, har bir chiziq uchun texnik mashg’ulotlar asosiy yo’nalishlari alohida belgilanishi zarur. Bu mashg’ulotlar futbolchining o’z chiziqdagi texnik ko’nikmalarini mukammallashtirishga qaratilgan bo’ladi.

Slayd 14

Texnik mashg’ulotlarning asosiy yo’nalishlari quyidagilardan iborat:
Asosiy texnik harakatlarni o’rganish va takomillashtirish — sport turiga xos asosiy harakatlar va ularning to’g’ri bajarilishini o’rgatish.
Texnik kombinasiyalar va elementlarni mukammallashtirish — turli texnik harakatlarni ketma-ket yoki birgalikda bajarish ko’nikmasini rivojlantirish.
Texnik monitoring va tahlil — sportchining texnik harakatlarini video yoki boshqa usullar yordamida tahlil qilib, xatoliklarni aniqlash va tuzatish.
Maxsus jihozlar va trenajyorlarda mashq qilish — texnikani yaxshilash uchun maxsus vositalardan foydalanish.
Texnik tezlik va aniqlikni oshirish — harakatlarni tez, aniq va samarali bajarish uchun maxsus mashqlar.

Slayd 15

Asosiy texnik harakatlarni o’rganish va takomillashtirish
Har bir sport turi uchun eng muhim va asosiy texnik harakatlarni o’rganish jarayoni.
Masalan, yugurishda to’g’ri qadam tashlash, suzishda qo’l va oyoq harakatlarini muvofiqlashtirish, kurashda turish va tutish texnikasi.
Bu bosqichda sportchi harakatlarni noto’g’ri bajarishdan to’liq voz kechib, ularni to’g’ri, aniq va samarali bajarishni o’zlashtiradi.
O’qituvchilar ko’rsatmalari, namoyishlar va ko’p takrorlashlar orqali texnika shakllantiriladi.

Slayd 16

Texnik kombinasiyalar va elementlarni mukammallashtirish
Bir nechta asosiy harakatlarni ketma-ket yoki bir vaqtning o’zida bajarish ko’nikmasini rivojlantirish.
Bu bosqichda sportchi murakkab harakatlar va kombinasiyalarni o’zlashtiradi, ular o’zaro uzviy bog’lanadi.
Masalan, boksda zarbalarni ketma-ket va kombinasiyalarda berish, gimnastikada harakatlarni birlashtirish.
Maqsad — harakatlarning silliq va samarali bajarilishi.

Slayd 17

Texnik monitoring va tahlil
Sportchining texnik harakatlarini video yozuvlar, maxsus sensorlar va boshqa texnologiyalar yordamida tahlil qilish.
Bu orqali xatoliklar aniqlanadi, ularni bartaraf etish uchun shaxsiy mashg’ulotlar rejalashtiriladi.
Zamonaviy sportda texnik monitoring juda muhim, chunki har bir detal sportchining natijasiga ta’sir qiladi.
Maxsus jihozlar va trenajyorlarda mashq qilish
Maxsus texnik mashqlarni yaxshilash uchun ishlab chiqilgan trenajyorlar va jihozlardan foydalanish.
Masalan, yugurish texnikasini o’rgatishda maxsus truba yoki platformalar, suzishda suv oqimi trenajyorlari.
Bu vositalar sportchiga texnik harakatlarni mukammallashtirishga yordam beradi

Slayd 18

Texnik tezlik va aniqlikni oshirish
Harakatlarni tez va aniq bajarish uchun maxsus mashqlar.
Bu yo’nalishda reflekslar, koordinasiya, harakatlarning optimal tezligi va aniqligi ustida ishlanadi.
Masalan, tezkor qo’l harakatlari uchun mashqlar yoki yugurishda tezlikni oshirish uchun plyometrik mashqlar.

Slayd 19

Himoyachilar uchun texnik mashg’ulotlar
To’pni olib qo’yish texnikasi: 1 ga 1 vaziyatlarda raqibdan aniq va xavfsiz tarzda to’pni olib qo’yish mashqlari (Grosser, 2001).
Pozisiyani saqlash va to’g’ri harakatlanish: himoya chizig’ida joylashishni optimallashtirish, pozisiyani egallash mashqlari (Reilly et al. , 2000).
Pas uzatish texnikasi: qisqa va uzoq masofaga aniq pas berish mashqlari (Bompa, 2015).
Bosh bilan o’ynash: himoyada va raqib darvozasiga qarshi zarbalarni bosh bilan bajarish (Smith & Johnson, 2018).
Qattiq zarbalarni qabul qilish va bloklash: zarba berishga tayyor turish, to’pni bloklash texnikasi (Williams, 2003).

Slayd 20

Mashg’ulotlarni tashkil etishda metodik yondashuvlar
«Metodikyondashuv» nima?
«Metodik yondashuv» deganda, mashg’ulot (dars, seminar, laboratoriya, amaliy mashg’ulot va h. K. )Ning tashkil etilishida qo’llaniladigan nazariy tamoyillar, usullar, texnologiyalar va o’qitish strategiyalari to’plami tushuniladi. Ya’ni, bu — faqat «usul» emas, balki darsning barcha tarkibi — maqsad, mazmun, uslub, vosita, baholash va o’quvchilar faoliyati — qanday uslubiy yo’nalishda bo’lishi kerakligi haqidagi fikrlash usuli.
Metodik yondashuvlar darsni tashkil etish rejasi rejasida joy oladi va darsni interaktiv, o’quvchi markazli, kompetensiyaviy va natijaga yo’naltirilgan tarzda o’tkazishni ta’minlaydi.

Slayd 21

Bo‘lim
Mazmun / Savollar
E’tiborli jihatlar
1. Kirish (motivatsiya)
Mashg‘ulot boshlanishi, o‘quvchini jalb qilish, oldingi bilimlar bilan bog‘lash
«Qiziqtirish» bosqichi metodlari qo‘llanilishi mumkin (misol: savol-javob, muammo, qisqa topshiriq)
2. Maqsad va natijalar
Mashg‘ulotdan kutiladigan natijalar, o‘quvchilar qaysi ko‘nikmalarni erisha oladi
Aniq, o‘lchanadigan, o‘quvchi uchun tushunarli maqsadlar shakllantirish
3. Oldingi tayyorgarlik
O‘quvchilarning bilimlari, material tayyorlash, vositalar tayyorlash
Diqqat, o‘quv resurslarini oldindan ta’minlash
4. Mazmun bo‘limlari / bosqichlari
Mazkur mashg‘ulotda qanday bosqichlar bo‘ladi (taqdimot, faoliyat, mustaqil ishlash, xulosa)
Har bosqich uchun metodik usullar va vositalar belgilanadi
5. Usul va usullar
Qaysi dars usullari qo‘llaniladi (masalan, muammoli o‘qitish, guruhlarda ishlash, loyiha usuli, rol o‘ynash, muhokama)
Faol usullar afzal bo‘lishi; o‘quvchini faol ishtirokga jalb qilish
6. Vositalar va texnologiyalar
Darsda ishlatiladigan materiallar, texnologiyalar (taxt, prezentatsiya, onlayn vositalar)
Raqamli vositalar, interfaol texnologiyalar — zamonaviy pedagogik texnologiyalarga e’tibor
7. Tashkiliy shakllar
Guruh ishlashi, individual ish, juftlik ishlari, oyinli shakl, laboratoriya
O‘quvchilarning turli usullarda ishlashi uchun sharoit yaratish
8. Faoliyatlar / topshiriqlar
Har bosqichda o‘quvchilarga beriladigan aniq vazifalar, masalalar, mashqlar
Amalga yo‘naltirilgan, mustaqil, ijodiy topshiriqlarga imkon berish
9. Baholash / tekshirish
Oraliq va yakuniy baholash usullari: testlar, mustaqil ishlanmalar, taqdimotlar
Baholash natijasi bilan qayta aloqa — kerak bo‘lsa tuzatuv ishlari
10. Xulosa va refleksiya
Dars yakuni: nima o‘rganildi, nima muhim, o‘quvchilar fikri, uyga vazifa
O‘quvchilarning fikrini so‘rash, o‘z-o‘zini baholash, teskari aloqa
11. Qo‘shimcha resurslar
Adabiyot ro‘yxati, havolalar, qo‘shimcha materiallar
Kitoblar, maqolalar, onlayn manbalar
Reja (struktur)da metodik yondashuvlar uchun bo’lishi mumkin bo’lgan bo’limlar

Slayd 22

Yondashuv
Xususiyatlari
Nashr qilingan misollar / qo‘llanmalarda yoritilishi
Konstruktivistik yondashuv
O‘quvchi bilimni o‘zi yaratadi, muammo yechish orqali o‘rganadi
5E modeli — Qiziqtirish, Izlanish, Tushuntirish, Chuqurlashtirish, Baholash.
Faol o‘qitish yondashuvi
O‘quvchi darsga faol jalb qilinadi, guruhda, muhokamada ishlaydi
«The Choice of Teaching Methods» maqolasida faol metodlardan foydalanganlik ta’kidlangan
Texnologik (pedagogik texnologiyalar)
Darsni algorithmik, strukturalashgan, texnologik bosqichlarga bo‘lish
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar va interfaol metodlar muhimligi ta’kidlangan
Motivatsion / psixologik yondashuv
O‘quvchining motivatsiyasi, psixologik holati, ijtimoiy aloqalar e’tiborda bo‘ladi
«Ijtimoiy-psixologik yondashuvlar asosida uzluksiz ta’limni tashkil etish» maqolasiga murojaat
Inklyuziv yondashuv
Har xil imkoniyati bo‘lgan o‘quvchilar uchun moslashtirilgan usullar
Inklyuziv ta’limda innovatsion metodlar ishlatilishi muhokama qilingan
Loyiha (project) yondashuvi
O‘quvchilarga haqiqiy muammo beriladi, loyiha shaklida yechish
«Methods and Solutions for Teaching Reading in English» maqolasida project ishlari misoli keltirilgan
Muammoli o‘qitish (problem-based learning, Pbl)
Muammo orqali bilim izlanadi, o‘qituvchi yo‘l-yo‘riq bermaydi balki maslahatchi
Matematikada muammoli o‘qitish misollari bilan tadqiqotlar mavjud
Metodik yondashuvlarning turlari va misollar

Slayd 23

Yosh va malaka darajasiga qarab texnik tayyorgarlik»
Texniktayyorgarlik tushunchasi va uning tarkibiy qismlari
«Texnik tayyorgarlik» deganda, o’quvchi yoki talabaning texnik (amaliy, konstruksion, instrumentasion, mexanik va boshqalar) ko’nikma, malaka hamda texnik vositalar bilan ishlashga tayyorligi tushuniladi. Bu tayyorgarlik quyidagi tarkibiy jihatlarga ega bo’lishi mumkin:
Oddiy texnik tayyorgarlik: qo’l vositalari, oddiy instrumentlar bilan ishlash ko’nikmasi
Chuqur texnik tayyorgarlik: murakkab texnika va uskunalar (elektr, elektron, mashina, uskunalar) bilan ishlash
Innovasion texnik tayyorgarlik / ijodiy texnika: yangi texnologiyalar, loyihalashtirish, tajriba va yaratish komponentlari
Texnik tayyorgarlikni yetishtirish jarayonida yosh (biologik, psixologik jihatlar) va malaka (oldingi tayyorgarligi, tajriba, bilim darajasi) muhim rol o’ynaydi.

Slayd 24

Malaka darajasi
Tarozili tomonlari / talablar
Tayyorlash rejasida ko‘zda tutilishi kerak bo‘lgan jihatlar
Boshlang‘ich malaka (nol yoki juda oz tajriba)
Vosita, asbob, material bilan tanishlik kam
Introduksion mashqlar, vosita ishlash printsiplari, xavfsizlik qoidalari; oddiy misollar va ko‘rsatmalar; mentor qo‘llanmasi
Orta malaka(asosiy ko‘nikmalar mavjud)
Katta uskunalar, qo‘shimcha komponentlar bilan ishlash imkoniyati
Modulga bo‘linib, murakkabroq mashqlar qo‘yish; integratsiyalashuv (mekanik + elektron); mustaqil loyihalar kiritish
Yuqori malaka (tajriba, musobaqa, loyihalar tajribasi)
Innovatsion va ijodiy ishlarga tayyorgarlik
Xalqaro standartlarga mos texnika bilan ishlash; tadqiqot metodlari; loyihalashtirish; ixtisoslashtirilgan mutaxassislik komponentlari; hamkasblar bilan hamkorlik
Malaka darajasiga qarab tayyorgarlikTalabaning yoki o’quvchining malaka darajasi (ya’ni, ilgari bosib o’tgan texnik bilim va ko’nikmalari) texnik tayyorgarlik rejasini shakllantirishda muhim mezondir. Quyida malaka darajasi bo’yicha rejalashtirish jihatlari:

Slayd 25

Baholash va monitoring – tushunchalar va ularning farqi
Baholash (assessment / evaluation) — talabaning texnik tayyorgarlik bosqichlaridagi bilim, ko’nikma va malakasini aniq mezonlar bo’yicha o’lchash va baholash.
Monitoring — tayyorgarlik jarayonini davomida doimiy ravishda kuzatib borish, muammolarni aniqlash, tuzatish choralarini belgilash va natija yo’nalishini nazorat qilish.
Baholash va monitoring bir-birini to’ldiradi: monitoring jarayonida olingan ma’lumotlar baholash uchun baza bo’lib xizmat qiladi va baholash natijalari asosida keyingi monitoring rejalari tuziladi.
Unesco va iiyep tomonidan chop etilgan «assessment, and monitoring and evaluation: how will we know what students have learned?» Risolasida baholash va monitoringning o’zaro bog’liqligi va usullari yoritilgan. Iiep. Unesco. OrgShuningdek, unesco «monitoring and evaluation toolkit» nomli qo’llanmasida monitoring va baholash tizimini loyihalash bosqichlari bayon qilingan. Yunesko

Slayd 26

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 27

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda