Atrof muhit kimyosi. Biogen elementlar kimyosi. Yadro kimyosi. Kompleks birikmalar

Slayd 1

Atrof muhit kimyosi. Biogen elementlar kimyosi. Yadro kimyosi. Kompleks birikmalar

Slayd 2

Biogen elementlar xaqida tushuncha
Biogen elementlarning tabiatda tarkalishi
Biogen elementlarni tasnifi
Inson va biomuxit haqida tushuncha
Elementlarning biokimyoviy hududlardagi miqdori va endemik va kasb kasalliklarni kelib chikishi
Biogen elementlarning tibbiyotdagi axamiyati
Yadro kimyosining asoslari
Yadro tibbiyoti bilan tanishuv
Kompleks birikmalar nazariyasi
Metallofermentlar – helatli komplekslar
Reja:

Slayd 3

Biogen elementlarning, ularning tasnifi, inson atrof-muhitda tarqalishi, organizmdagi biologik funksiyalari, elementlarning texnik taraqqiyot va atrof-muxitga taʼsiri, endemik kasalliklarni kelib chiqishi, mikroelementoza kabi tushincha va bilimlarni oʻrgatish, shakllantirish va chuqurlashtirish.
Shuningdek yadro kimyosi asoslari va
Kompleks birikmalar nazariyasi bilan tanishtirish.
Mavzuning maqsadi

Slayd 4

Kirish
Metabolizmda qatnashuvchi, anorganik va organik moddalar tarkibiga kiruvchi elementlar biogen elementlar deyiladi. Ularning soni 80 ta va davriy jadvalda ularni s- p- d- guruhlarda koʻramiz, f- elementlar koʻproq radioaktiv elementlar. Tabiatda biogen elementlar yer qaʼrida, dengiz va okeanlar suvi tarkidida boʻlib, keyin ulardan odam organizmini tashkil qiluvchi moddalar shakllangan.

Slayd 5

Asosiy elementlar
Makroelementlar
Mikroelementlar
Kimyoviy elementlar davriy jadvali

Slayd 6

Element
Miqdori

Vazifasi
Asosiy elementlar

Kislorod (O)
39 Kg
Asosiy biomolekulalar va suvning tarkibiy qismi

Uglerod (C)
11 Kg
Asosiy organik va biomolekulalarning tarkibiy qismi

Vodorod (H)
6 Kg
Biomolekulalar va suv tarkibiga kiradi, organism suyuqliklarining pHini belgilaydi

Azot (N)
1,5 Kg
Oqsil va nuklein kislotalarning tarkibiy qismi

Makroelementlar

Kalsiy (Ca)
1000 G
Suyak va tishlarning tuzilishi, mushak qisqarishi va nerv impulslari oʻtishida muhim

Fosfor (P)
600 G
Suyak va tishlarning hamda nuklein kislotalarning tarkibida

Kaliy (K)
120 G
Hujayra suyuqligining musbat ioni (K+) taʼminlash va mushak qisqarishi

Xlor (CL)
100 G
Hujayra tashi suyuqligining manfiy ioni (CL-) va meʼda shirasi kislotaligini (HCl) taʼminlash

Oltingugurt (S)
86 G
Oqsil, jigar, vitamin B­1 va insulinning tarkibiy qismi

60 Kg vaznli katta yoshdagi odamda asosiy elementlar miqdori

Slayd 7

Element

Miqdori

Vazifasi
Asosiy elementlar

Natriy (Na)
60 G

Hujayra tashi suyuqligining musbat ioni (Na+) taʼminlash, suv balansi, mushak qisqarishi va nerv impulslari oʻtishida ishtirok etadi

Magniy (Mg)
36 G

Suyakning tarkibiy qismi va turli metabolik reaksiyalar ishtirokchisi

Mikroelementlar

Temir (Fe)
3600 Mg

Kislorod tashuvchi gemoglabinning tarkibiy qismi

Kremniy (Si)
3000 Mg

Oʻsish, suyak va tishlar, pay va terini mustahkamlash

Rux (Zn)
2000 Mg

Hujayraning turli metabolik reaksiyalarida, Dnk sintezi, suyak toʻqimasi oʻsishi va immun sistemadagi jarayonlarda

Mis (Cu)
240 Mg

Qon tomirlari, qon bosimi va immune tizim shakllanishida

Marganes (Mn)
60 Mg

Suyak oʻsish, qon ivishi, metabolik reaksiyalarda qatnashadi

Yod (I)
20 Mg

Qalqonsimon bez faoliyati uchun zarur

Molibden (Mo)
12 Mg

Fe va N ni ovqat tarkibidan oʻzlashtirish uchun kerak

Mishyak (As)
3 Mg

Oʻsish va rivojlanish uchun kerak

Xrom (Cr)
3 Mg

Qonda qand miqdorini muvozanatda ushlash va biomolekulalar sintezi uchun

Kobalt (Co)
3 Mg

Vitamin B12 va eritrositlar tarkibiga kiradi

Selen (Se)
2 Mg

Immun sistema, yurak va meʼda osti bezi uchun muhim

Vanadium (V)
2 Mg

Suyak va tishlarning shakllanishi va ovqatdan energiya olish uchun kerak

Slayd 8

Biogen elementlarning ahamiyati
Butun elementlardan 20 taga yaqini inson hayoti uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Ularning ichidan 1 va 2-davrda joylashgan toʻrtta element – kislorod, uglerod, vodorod va azot organism tana massasining 96% ini tashkil qiladi. Kislorod va vodorod asosan tanamizning 55-60% qismini tashkil etuvchi suv tarkibida boʻladi.

Slayd 9

Makroelementlar – Ca, P, K, CL, S, Na va Mg – 3 va 4-davr namoyondalari boʻlib, ular suyak va tishlarning, yurak va qon tomirlarning tuzilishida, mushaklar qisqarishi va nerv impulslarining oʻtishida, organism suyuqliklarining kislota-ishqor muvozanatini saqlashda va hujayrada modda almashinuvini boshqarishda muhim ahamiyatga ega. Makroelementlar asosiy toʻrtta elementdan ancha kam boʻlsada, ularning kundalik ovqatlanishimizda oʻrni alohida.
Biogen elementlarning ahamiyati

Slayd 10

Qolgan organizm uchun kerakli elementlar – mikroelementlar deb ataladi. Ularga 4-davrdagi Mo ni, 3-davrdagi Si ni va 6-davrdagi I ni misol qilsak boʻladi. Ular inson organizmida 100 mg dan kam miqdorda topiladi. Hozirda elementlarning juda kichik miqdorlari ham organizmda aniqlana oladi. Shuning uchun har bir microelement organizmda qanday vazifani bajarishi maʼlum boʻlib qolgan. Masalan, mishyak, xrom va selenning koʻp miqdori organism uchun zaharli boʻlsada, oz miqdorda ular ham tanamizda muhim vazifalarni bajarar ekan. Qalay va nikel ham mikroelementlarga kiritilsada, hali ularning organizmdagi roli toʻliq oʻrganilgani yoʻq. 4.4 jadvalda baʼzi elementlar va ularning 60 kg insondagi miqdorlari keltirilgan.
Biogen elementlarning ahamiyati

Slayd 11

120 Ta maʼlum boʻlgan elementlardan 80 tasi organizm faoliyatida maʼlum oʻrinni egallaydi. Qonda 30 ta atrofida element topilgan, sut tarkibida 20 ta atrofida turli hil elementlar mavjud. Makroelementlar odam organizmining 96.3% ogʻirligini tashkil qiladi. Ular qatorida oltita element boʻlib, – O, C, H, N, Ca, P foizi 1%dan ziyod: 63% – H, 25.5% -O, 9,5%-C, 1,4 %-N, 1,1 % – P va 1,5 % – Ca.
Tirik organizmda biogen elementlarning tarqalganligi

Slayd 12

Qonda Normal Miqdorda BoʻLadi:
Co – 4-8 Mkg%,
Su – 80-140 Mkg%,
Fe – 45-60 Mkg%
Odam Organizmi Radioaktiv Elementlarni Atrofi Muhitdan YigʻIb Olib, AʼZo Va ToʻQimalarda Taqsimlash Hususiyatiga Ega
Uranning Miqdori:
Mushak ToʻQimalarida Tahminan 10-9%, Qonda–10-8%,
Buyrakda – 1,37∙10-6 %, YaʼNi Qondagiga Nisbatan 100 Barobar KoʻP

Slayd 13

Ftor yetishmovchiligida kariyes, ortiqchaligida – flyuoroz
Yod yetishmovchiligida – boʻqoq kasalligi
Kalsiy yetishmovchiligida ostyeoparoz, kariyes, ortiqchaligida buyrakda toshlar hosil boʻlishi
Stronsiy ortiqchaligida stronsiyli raxit
Biogeokimyoviy muhit bilan bogʻliq boʻlgan endemik kasalliklar

Slayd 14

Flyuoroz – ftor bugʻlari bilan zaharlanish

Slayd 15

Boʻqoq
Yod etishmovchiligi yoki ortiqchaligi qalqonsimon bez faoliyati buzilishiga olib keladi
Qalqonsimon bez
Qalqonsimon bezning kattalashib ketishi
Normal holatda

Slayd 16

Kors cuyagining sinishi
Organizmda kalsiy yetishmovchiligi

Slayd 17

Kashin-Bek (Urov kasalligi)

Slayd 18

R a x i t …

Slayd 19

Alyuminiy bilan zaharlanganda – alyuminoz
Koʻmir bilan zaharlanganda – antrakoz
Kumush bilan zaharlanish– argiriya
Berilliy bilan zaharlanish – berillioz
Kremniy bilan zaharlanish – silikoz
Organizmda mineral moddalarning disbalansi bilan bogʻliq holatlar mikroelementozalar deb nomlanadi. Bu nom bilan rivojlanishi asosida makro- va mikroelementlar yetishmovchiligi, ularning disbalansi va ularning miqdoriy nisbatlari buzilishi yotadi.

Slayd 20

Alyuminoz simptomlari juda yaqqol korinadi: boshlangʻich bosqichlaridayoq nafas olish ogʻirlashadi, koʻkrakda ogʻriq paydo boʻladi, yotal kuchayadi. Bemor umumiy holsizlanish, ishtaxa yoqolish, baʼzida oshqozondagi ogʻriqqa shikoyat qiladi. Shu bilan birgalikda koʻngil aynash, qabziyat, butun badanda ogʻriq, terida dermatit alomatlari kuzatiladi. Baʼzi hollarda oʻpka kasalliklari alomatlari ham kuzatilishi mumkin – surunkali bronhit, oʻpka enfizemasi, ogʻir hollarda nafas olish yetishmovchiligi boʻladi.
Alyuminiy bilan zaharlanishda aluminoz kasalligi

Slayd 21

Tojokistondagi Tursunzoda nomli aluminiy zavodi

Slayd 22

Silikoz…
Silikoz – qum miqdori koʻp boʻlgan chang bilan zaharlanish. Bu kasallikshisha puflovchilarda, gʻisht zavodlarida, sement bilan ishlaydiganlarda kuzatiladi. Chang bilan ishlashni tugatgandan keyin asoratlari namoyon boʻla boshlaydi va tuberkulyoz rivojlanadi.

Slayd 23

ARGIRIYakumush bilan zaharlanish

Slayd 24

Yaro kimyosi

Slayd 25

Nurlanish turlari

Slayd 26

Slayd 27

Gamma nurlanish

Slayd 28

Radiatsiyaning Biologik TaʼSiri
Radiatsiya, oʻtish yoʻlida molekulalar bilan toʻqnashib, ulardan elektron otilib chiqadi va beqaror ionlar hosil boʻladi. Agar shu ionlantiruvchi nurlanish odam tanasi orqali oʻtsa, u suv molekulalari bilan taʼsirlashib, elektronini siqib chiqaradi va H2O+ zarrachalari hosil boʻladi va bu oʻz navbatida keraksiz kimyoviy jarayonlar sodir boʻlishiga olib keladi.

Slayd 29

Radiatsiyaning har xil turi turli hil masofada taʼsir koʻrsatadi

Slayd 30

Yadro reaksiyalari

Slayd 31

Radioizotoplarning yarim yemirilish davri deb parchalanayotgan namunaning yarmi yemirilishi uchun sarflangan vaqtga aytiladi. Masalan ning yarim yemirilish davri 8 kunga teng. U yemirilishida oddiy Xe-54 izotopini va beta zarrachani hosil qiladi.
Oʻlik dengizdan topilgan yozmalarning yashash davri S-14 ning yarim yemirilish davri (5730 yil) ga asoslanib 200 yil deb aniqlangan
Radioizotoplarning yarim yemirilish davri

Slayd 32

Butun tananing 100 ber bilan nurlanishi oq qon tanachalarining ishlab chiqarilishini vaqtinchalik kamaytirib yuboradi.
Agarda nurlanish darajasi 100 berdan yuqori boʻlsa, odamda nurlanish kasalliklari belgilari: koʻngil aynish, qusish, holsizlik va oq qon tanachalarining soni kamayishi kuzatiladi.
Tanadagi nurlanish 300 berdan oshib ketsa leykotsitlar miqdori nolga tushib ketishi ham mumkin. Bunda odam ich ketishi, soch toʻkilishi va infeksiyadan aziyat chekadi.
Nurlanishning 500 ber darajasi shu miqdorda nurlangan odamlarning 50% ida oʻlimga olib kelishi mumkin. Tananing 600 ber dan yuqori darajada nurlanishi barcha odamlar uchun halokatli boʻlishi mumkin.
Radioaktivlikni organizmga taʼsiri. Nur kasalligi

Slayd 33

Organizmda biron bir aʼzo holatini aniqlash uchun radiolog shu aʼzoda toʻplanib qoladigan radioizotoplarni ishlatadi. Organizm hujayralari radioaktiv izotopni radioktiv boʻlmaganidan ajratib oʻtirmaydi, shuning uchun organizmga yuborilgan izotoplar oson qoʻshilib ketadi. Radioaktiv atomlar nur tarqatib turganligi uchun, ularni topib olish oson boʻladi.
Rakni davolash uchun radioaktiv izotop bilan toʻldirilgan urugʻlar organizmga implant qilinadi.
Radioaktivlikni tibbiyotda ishlatilishi

Slayd 34

Radioizotoplar yordamida skanerlash
(A) Skaner aʼzolarda toʻplangan radioizotop chiqarayotgan nurni aniqlash uchun ishlatiladi
(B) Skanerlangan qalqonsimon bez tasvirida iod-131 toʻplanganligi koʻrinadi

Slayd 35

Kompyuterli tomografiya Kt bosh miyadagi oʻsmani (sariq rangda) koʻrsatadi.
Kt

Slayd 36

Mrt
Mrt (magnit-rezonansli tomografiya) – bu usul magnit va radiotoʻlqinlarni kopyuter yordamida tasvirga oʻtkazib berishga asoslan. Yurak va oʻpkaning tasvirini xosil qilish imkoniyatini beradi

Slayd 37

Miyaning pozitron emission tomografiya Pet tasvirida chap tarafda normal, oʻng tarafda Alsgeymer kasalligiga uchragan xolati koʻrsatilgan.
Pet

Slayd 38

Brahiterapiya – yaqin masofada radioizotopni joylashtirish
Ir-192 nur taratib turishi uchun kateterga joylashtirilib vaqtincha koʻkrakga oʻrnatiladi
Brahiterapiya

Slayd 39

Mskt – multispiralli kompyuterli tomografiya -tekshirilayotgan aʼzolarni kesimida koʻrish imkoniyatini beradi.
Bu usul turli zichlikka ega boʻlgan toʻqimalar rentgen nurini turli darajada oʻtkazishiga asoslangan.
Mskt

Slayd 40

Kompleks birikmalar
Baʼzi-bir elementlar ionlari oʻziga boshqa ion yoʻki neytral molekulalarni bogʻlab, murakkabroq ionlar hosil qilish qobiliyatiga ega boʻladi.
Cu2+ + 4Nh3 = [Cu (Nh3) 4]2+
Shu ionlar qarshi zaryadli ionlar bilan bogʻlanib birikmalarni hosil qiladi:
[Cu (Nh3) 4]2+ + So42- = [Cu (Nh3) 4] So4
Bunday murakkab ionlar kompleks ionlar, shunday ionlarni tutgan birikmalar kompleks birikmalar deyiladi.

Slayd 41

Koʻpchilik hollarda moddalar birikishidan hosil boʻlayotgan choʻkmalar boshlangʻich moddalarning birini ortiqchaligida erib ketib, kompleks birikmalarni hosil qiladi.
Masalan:
AgNO3 + Kcn = AgCN + K No3
AgCN + Kcn = K [Ag (Cn) 2]
Shunday tarzda turli hil komplekslar hosil boʻladi:
K2 PtCl4 Pt (Nh3) 4 CL2
Kompleks birikmalarning hosil boʻlishi

Slayd 42

Kompleks birikmalarning tuzilishi
Kompleks birikmalarning tuzilishi va hossalari Alfred Verner tomonidan 1893 yilda taklif etilgan koordinatsion nazariya yordamida tushintiriladi.
Shvetsariyalk olim
Alfred Verner (1866-1919), 1913-yilda kompleks birikmalar kimyosi sohasida izlanishlari uchun Nobel mukofatining laureati boʻlgan
Koordinatsion (kompleks) birikmalar

Slayd 43

Kompleks birikmalarda markaziy oʻrinni kompleks hosil qiluvchi yoki markaziy atom egallaydi.
Uning atrofida qarshi zaryadli ionlar yoki elektr neytral molekulalar toʻplanadi (koordinatsiyalanadi) va ular ligand yoki addendlar deyiladi va shu bilan birikmaning ichki koordinatsion cferasi shakllanadi.
Qolgan, ichki sferaga joylasha olmagan ionlar markaziy atomdan birmuncha yiroqda joylashib kompleksning tashqi sferasini hosil qiladi.
Ligandlar soni markaziy atomning koordinatsion soni deyiladi
Verner nazariyasining asoslari

Slayd 44

K3[Fe (Cn) 6]
Ligandlar
Koordanatsion soni
Ichki sfera
Tashqi sfera
Kompleks birikmaning tuzilishi

Slayd 45

Markaziy atomning zaryadi Koordinatsion soni
+1 2
+2 4, 6
+3 6, 4
+4 8
Kompleks birikmalarning koordinatsion soni

Slayd 46

Kompleks birikmalarning koordinatsion soni (Ks) va ularning fazoviy tuzilishi
Ks = 2 Cu (I), Ag (I), Au (I) i Hg (II) lar uchun hos togʻri chiziqli komplekslar (burchagi 180o)
Ks = 3 juda kam uchraydi K[Cu (Cn) 3]

Slayd 47

Kvadrat elektron konfigaratsiyasi d8
Boʻlgan metallarga hos. Pt (II) i Pd (II); Ni (II), Rh (I), Ir (I), Au (III).
[Pt (Nh3) 2CL2] – ikkita geometrik sis va trans izomerlarni hosil qiladi. Biologik faolligi boʻyicha ular keskin farq qiladi: sis- izomeri onkologiyada himiyaterapiya usulida ishlatilsa, trans- izomeri zaxarli modda va sis- izomerning biologik hususiyatiga ega emas.
Kompleks birikmalarning koordinatsion soni (Ks) va ularning fazoviy tuzilishi

Slayd 48

Kompleks birikmalarning koordinatsion soni (Ks) va ularning fazoviy tuzilishi
Tetraedr (Ks=4) konfiguratsiyasi V, VI, VII guruhlar metallari komplekslariga va baʼzi bir metallarning galogenli komplekslariga hosdir.

Slayd 49

Ks= 5 – kamroq tarqalgan (kvadrat piramida va trigonal bipiramida shaklida boʻladi)
Pentasianonikelat (II), [Ni (Cn) 5]3-

Slayd 50

Ks= 6 – koʻproq elektron konfiguratsiyasi d0 dan d9 gacha boʻlgan metallar uchun hos boʻladi
Misollar: d0 – [Sc (H2O) 6]3+; d3 – [Cr (H2O) 6]3+; d5 – [Fe (Cn) 6]3-; d6 – [RhCl6]3-

Slayd 51

Komplekslarda fazoviy izomeriya

Slayd 52

Gidrat izomeriyasi: [Cr (H2O) 6]CL3; [Cr (H2O) 5CL]CL2ּH2O; [Cr (H2O) 4CL]CL2ּ H2O
Ionizatsion izomeriya:
[Co (Nh3) 5Br]So4; [Co (Nh3) 5So4] Br
[Pt (Nh3) 4Br2]CL2; [Pt (Nh3) 4CL2] Br2
Koordinatsion izomeriya:
[Co (Nh3) 6][Cr (Cn) 6]; [Cr (Nh3) 6][Co (Cn) 6]
Komplekslarda boshqa izomeriya turilari

Slayd 53

Komplekslarning turlanishi
Kimyoviy tabiati boʻyicha kompleks birikmalar quyidagicha turlanadi:
Kislotali komplekslar: N2[Sf6]; H3[AuCl6]
Asosli komplekslar [Cu (Nh3) 4] (Oh) 2; [Zn (Nh3) 6] (Oh) 2
Kompleks tuzlar [Cu (Nh3) 4]CL2; Al (H2O) 6 CL3
Ligand tabiati boʻyicha kompleks birikmalar quyidagicha turlanadi:
Ammiakatlar [Ni (Nh3) 6]CL2, [Cu (Nh3) 4]So4 atsidokomplekslar K3[Fe (Cn) 6], Na3[Ag (C2O4) 2] gidroksokomplekslar (Nh4) 3 [Al (Oh) 6],
Akvakomplekslar [Al (H2O) 6]CL3

Slayd 54

Kompleks ionning turi boʻyicha kompleks birikmalar quyidagicha turlanadi:
Kationli komplekslar: agar kompleksning ligandi neytral molekula bolsa, odatda u kationli boladi:
Pt (Nh3) 4 ]CL2; Cu (Nh3) 4 So4;Al (H2O) 6 CL3
Anionli komplekslar: agar kompleksning ligandi kislota qoldigʻi yoki gidroksid guruhi bolsa, odatda u anionli boladi:
Na3Al (Oh) 6; K3[Fe (Cn) 6]; Na3 Co (No2) 6
Neytral komplekslar: agar kompleksning tasgqi sferasi boʻlmasa u neytral boladi:
[Fe (Co) 5]; Pt (Nh3) 4 CL2; Pt (Nh3) 4 Br2
Komplekslarning turlanishi

Slayd 55

Komplekslarning nomlanishi
Trivial nomenklatura:
K [PtCl3 (C2O4) ] – Seyze tuzi
[Pt (Nh3) 5CL] CL3 – Chugayev tuzi
K3 [Fe (Cn) 6] – qizil qon tuzi
K4 [Fe (Cn) 6] – sariq qon tuzi

Slayd 56

K4[Fe (Cn) 6] –kaliy geksasiano- (II) ferrat
[Pt (Nh3) 2No2CL] So4 – nitro-hloro-diammin-platina (IV) sulfat
[Pt (Nh3) 4CL2]CL2 – dihloro-tetrammin- (IV) platina-hlorid
[Ag (Nh3) 2]CL – diammin-kumush – (I) hlorid
(Nh3) 2[Pt (Oh) 2CL4] – ammoniy digidrokso-tetrahloro- (IV) platinat
Komplekslarning nomlanishi

Slayd 57

Tashqi va ichki sfera oʻzaro ionli bogʻbilan bogʻlangan. Shuning uchun kompleks birikmalar 1-bosqichda kuchli elektrolit sifatida dissotsiatsiyalanadi. Agar ligand murakkab zarracha boʻlsa uning tarkibida qutbli kovalent bogʻlar boʻladi. Markaziy atom ligandlar bilan gibridlanish holatiga, elektron tuzilishiga binoan bir nechta donor-akseptor bogʻbilan bogʻlanib koordinatsion birikma vujudga keladi.
Kompleks birikmalardagi kimyoviy bogʻturlari

Slayd 58

5S + 5px= 2 ta sp
Nh3 Nh3
4d 5s 5p
….
N (sp3)
Ag (sp)
Kompleks birikmalarda kimyoviy boḡlanish turlari
Ag+ 4s24p64d10

Slayd 59

Kompleks birikmamalarning turgʻunligi

Slayd 60

Helatlar. Biologik faol kompleks birikmalar
Koʻpchilik biologik faol kompleks birikmalar helat shaklida boʻladi. Helatlar – bu ligand sifatida qutbli guruxi boʻlgan, organik molekulani saqlagan kompleks birikmalar. Ular yana ichkikompleks yoki xalqali kompleks birikmalar ham deyiladi.
Bu moddalarning eng sodda namoyondalari – mis (II) etilenglikolyati, mis (II) glitserati, mis (II) glitsenati sizga tanish.

Slayd 61

Organik ligand metallni qisqichbaqa singari ushlab turadi

Slayd 62

Aminikislotalar metal gidroksidi yoki tuzlari bilan xelatlarni hosil qiladi

Slayd 63

Koʻpchilik dori moddalar kompleks holatida boladi. Agar organizmda biron metall yetishmasa ular organizmga kompleks koʻrinishida yuboriladi. Masalan, temir yetishmovchiligida temir saqlovchi preparatlar – ferrotsen, ferramid, ferkoven va boshqa birikmalar ishlatiladi. Kopchilik fermentlar metall bilan bogʻlangan holda, yaʼni metalloferment korinishida boʻladi.
Biologik faol kompleks birikmalar

Slayd 64

Ferrotsen
[Fe (C5H5) 2]

Slayd 65

Tabiiy helatli komplekslar

Slayd 66

Porfin yadrosi
Tetrapirrolli birikmalar

Slayd 67

Vitamin V12

Slayd 68

Hooch2C Ch2Cooh
N H2C Ch2 N
NaOOCh2C Ch2COONa
Etilendiamintetrasirka kislotaning dinatriyli tuzi (Komplekson-III)

Slayd 69

Sh2COONa
O
Me
N
C
H2C
Ch2
H2C Ch2
NaOOCh2C
Kompleksonlar metallar kationlarini juda kuchli bogʻlab oladilar. Ular hatto magniy, kalsiy va bariy ionlarini ham bogʻlash qobiliyatiga ega boʻlganlari uchun suvni qattiqligini aniqlashda ishlatiladi.
Kompleksonometriya

Slayd 70

Helatoterapiya
Kompleksonlar tibbiyotda ham, ogʻir metallar ionlari bilan zaharlanganda, ishlatiladi. Bunda komplekson-III (Pb va Pu) va boshqa antidotlar yoki detoksikantlar deb nomlanadigan birikmalar qoʻllanadi. Masalan: dimerkaprol –
(As; Hg; Te larni bogʻlaydi)
Va D-penitsilamin
(Cu ni bogʻlaydi)
Ch2 – Ch – Ch2
Sh
Oh
Nh2
Ch3 – C- Ch – Cooh
Ch3

Slayd 71

Hosil boʻladigan kompleksning organizm uchun zararsiz boʻlishi
Kompleksning organizm komplekslaridan barqarorroq bolishi
Kompleksning organizmdagi hujayra devorlaridan oson oʻtishi
Helatoterapiya oʻtkazilishi ychun zarur bolgan shartlar

Slayd 72

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 73

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda