Asosiy to‘qima

Slayd 1

Asosiy Toʻqima

Slayd 2

Asosiy toʻqima uning oʻsimlik tanasida joylashuvi, tuzulishi, funksiyasi
Oʻsimliktoʻqimalarihaqidatushuncha
Asosiytoʻqimaningoʻsimliktanasidajoylashuvi, tuzulishi
Asosiytoʻqimaturlarivavazifasi
Reja:

Slayd 3

Hosil qiluvchitoʻqima (meristema): 1) uchki (apical), 2 yon (lateral), 3) oraliq (interkalyar), 4) jarohat (tramatik) toʻqimalar.
Qoplovchitoʻqima: 1) birlamchi (epiderma), 2) ikkilamchi (periderma), 3) uchlamchi (poʻkak).
Asosiy toʻqima: 1) assimlatsiyalovchi toʻqimalar, 2) gʻamlovchi toʻqimalar, 3) aerenxima (shamollatuvchi) toʻqima, 4) soʻruvchi toʻqima, 5) ajratuvchitoʻqima.
Mexanik toʻqima: 1) kollenxima, 2) sklerenxima.
Oʻtkazuvchitoʻqima1) ksilema (yogʻochlik), 2) floema (lub).
Oʻsimliktoʻqimalar

Slayd 4

Slayd 5

Oʻsimlik organlariningkoʻpchilikqismiyirik, hujayra devori yupqa, modda almashinishjarayonidaaktivishtiroketuvchihujayradan tashkil topgan. Bu guruhhujayralaroʻsimlikorganlaridabirlamchiva ikkilamchimeristemahisobidan hosilboʻladiva ularasosiytoʻqimalar deyiladi. Butoʻqima tashqitimondanqoplovchi toʻqima bilan oʻraglanva uningoraliqlaridamexanik, oʻtkazuvchi, vashu kabiboshqa toʻqima elementlari joylashgan. Asosiytoʻqima hujayralari parenxima, yaʼnikoʻpincha yumaloqkoʻpburchakshaklidaboʻladi. Hujayrapoʻstiyupqasellilozadantuzilgan, baʼzan qalinlashganva yoʻgʻochlashgan. Aosiytoʻqimahujayralariorasidaharxilshaklda vakattalikdaboʻlgaan hujayralararoboʻshliqmavjud.

Slayd 6

Slayd 7

Asosiy toʻqima:
assimlatsiyalovchi toʻqimalar (xlorenxima),
gʻamlovchi toʻqimalar,
aerenxima (shamollatuvchi) toʻqima,
soʻruvchi toʻqima,
ajratuvchitoʻqima

Slayd 8

Xlorenxima (yunon. Xloros – yashil, enxima – toidirilgan) hujayralari xloroftllga boy boigan ustunsimon parenxima, krans- kletki va gʻovaksimon parenxima toʻqimalar boʻlib, ular yashil barglar va yosh novdalarda epiderma hujayralari ostida joylashgan. Epiderma hujayralari tiniq yoki shaffof boʻlib, oʻzida yorugʻlikni osonlik bilan oʻtkazadi va gaz almashinuvi jarayonini osonlashtiradi. Ustunsimon xlorenxima silindr shaklidagi choʻziq hujayralardan, gʻovaksimon xlorenxima esa, yumaloq hujayralardan iborat. Gʻovaksimon xlorenxima hujayralari orasida boʻshliqlar boiib, ularning vazifasi hujayrada gaz almashinuvini yengillashtirishdan iboratdir. Oʻsayotgan yosh xlorenxima hujayralarida xloroplastlar (xlorofill), qari hujayralarga nisbatan besh barobar koʻp boʻladi, ularda ribosomalar va tilakoidlarning soni ham ortadi.
Assimlatsiyalovchi toʻqimalar (xlorenxima)

Slayd 9

Xlorenxima gulda, pishmagan mevalarda ham boiib, fotosintez vazifasini bajaradi. Lekin bu fotosintez ikkilamchi oʻrindagi vazifalardan hisoblanadi. Tropik oimonlarda oʻsuvchi baʼzi oʻsimliklarning havoyi ildizlarida ham xlorenxima uchraydi (masalan, angreum, falenopsis, tenofillum, poliriza va boshqa orxislar).

Slayd 10

GʻamIovchi toʻqimalar
Bu toʻqimalarda fotosintez jarayonida hosil boʻlgan oziq moddalar -oqsillar, karbonsuv, yogʻlar toʻplanadi va uzoq muddatga saqlanadi. Gʻamlovchi toʻqimalar oʻsimlikning deyarli hamma organlarida boʻladi. Urugʻlarning murtaklarida toʻplanadi. Ular murtaklarning rivojlanishi uchun sarflanadi. Bir yillik oʻsimliklar oʻsuv organlarida oziq moddalarni juda oz miqdorda toʻplaydi, chunki ulaming hayotiy davri faqat bir vegetasiya davri bilan tugallanadi. Koʻp yillik oʻsimliklar oziq moddalarni ildiz, novda va takomillashgan organlar – tugunak, piyozbosh, yer osti novdalarida, ildizmevalarda toʻplaydi. Bu oziq moddalar tinchlik davri oʻtgandan soʻng oʻzlashtiriladi. Gʻamlovchi toʻqimalar yupqa devorli tirik parenxima hujayra lardan iborat. Oʻsha hujayralarda oziq moddalar qattiq va suyuq holatda toʻplanadi. Qattiq holda – kraxmal, oqsil kristallari (kartoshka tugunaklarida va piyozdoshlarning urugʻlarida) yoki aleyron donachalari shaklida, suyuq holda – masalan, lavlagi ildizmevalar, sabzi, piyozboshlilar, shakar qamish, uzum, tarvuz, qovun va boshqalarda uchraydi.

Slayd 11

Ildizmevalardagi aleyron donachalari sabzi, lavlagi, turp, rediska, sholgʻom kabilardaboʻladi.
Choʻl va sahrolarda oʻsuvchi ayrim oʻsimliklarning hujayralari yirik va shilimshiq shiraga boy boʻladi.

Slayd 12

Aerenxima toʻqimalar.
Aerenxima (yunon. Aer – havo; enxima — toʻldirilgan) hujayralarining oraligʻi havo bilan toʻldirilgan boʻlib, suv ostida yoki suv yuzasida qalqib oʻsuvchi gidrofit (yunon. Gidro -suv; fiton – oʻsimlik) va baʼzi quruqlikda oʻsuvchi oʻsimliklaiga xos xususiyatlardan hisoblanadi. Aerenxima toʻqimalari oʻsimliklarni havo (kislorod va karbonat angidrid) bilan taʼminlaydi, oʻsimlik toʻqimalarini yengil qiladi, shuning uchun ham suvda oʻsuvchi oʻsimliklar suv yuzasida qalqib tura oladi (zulfiobilar, oʻqbarg, suvayiqtovoni va boshqalar). Aerenxima toʻqimalari suv va botqoqlikda oʻsuvchi oʻsimliklarning vegetativ organlarida uchraydi

Slayd 13

Slayd 14

Soʻruvchi toʻqimalar oʻsimlikning hayotida muhim ahamiyatga ega. Bular orqali suv va suvda erigan mineral moddalar shimilib organizmga oʻtadi. Tuzilishi va shakli jihatidan soʻruvchi toʻqimalar har xil (rizoderma, velamen, gidropot) boʻladi. Bularning eng muhimi rizoderma (yunon. Rizo — ildiz; derma — poʻst) dir. Rizoderma yoki soʻruvchi toʻqimalarning tashqi qavatini ildiz tukchalari tashkil etadi. Bular tuproq zarralari orasiga joylashgan tuksimon shakldagi yupqa devorli oʻsimtalardan iborat. Rizoderma va yoki soʻruvchi toʻqimalar tuproqdagi suv va suvda erigan mineral tuzlarni soʻrib, oʻtkazuvchi tolalar orqali oʻsimlik organlariga yetkazib beradi
Soʻruvchi toʻqimalar

Slayd 15

Sekret (lot. Sekres i o – ajrataraan) chiqaruvchi yoki ajratuvchi toʻqimalarga tuzilishi har xil boʻlgan, ixtisoslashgan hujayralar kiradi. Bu hujayralarda modda almashinuvi natijasida kimyoviy tarkibi har xil boigan moddalar hosil boʻladi. Ajratuvchi toʻqima hujayralari shakl jihatidan parenxima hujayralaridan tashkil topgan. Ularning devori yupqa, uzoq vaqtgacha tiriklik xususiyatini saqlab qoladi va oʻzidan sekret chiqaradi. Eng muhim sekretlar – terpinlardir. Ular efir moylari, kauchuk, balzam, smolalardan iborat.
Sekret ajratuvchi toʻqimalar.

Slayd 16

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 17

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda