Sezgi va idrok umumiy tasavvurlar yondashuvlar

Slayd 1

Sezgi va idrok: Umumiy tasavvurlar va yondashuvlar.

Slayd 2

Reja:
Muhitning fiziologik xaraktristikasi.
Sezgi tushunchasiga falsafiy yondashuvlar. Sezgilarning signalli aks ettirilishi.
Sezgining maxsus energiyasi haqidagi I. Myuller va G. Gelmgols nazariyasi, bu nazariyalarning haqiqatligini isbotlash. I. Yarbus va boshqa olimlarning tajribalari.
Sezgi boshqa jarayonlarga bog’liqligi va tashqi muhit bilan bopg’liqligi.
Sezgi va idrokni o’rganishdagi yondashuvlar. Idrokning assotsiativ. nazariyasi. Konstruktivistik, Ekologik, Informatsion va Neyrofiziologik yondashuv.
Strukturalizm, Nativizm va Emprizm. Geshtalt psixalogiyasi.
Piajening idrok nazariyasi.

Slayd 3

Muhitning fiziologik xaraktristikasi. Sezgilarning signalli aks ettirilishi
Muhitning fiziologik xarakteristikasi deganda organizmning tashqi muhitdagi turli sharoitlar (harorat, ochlik, harakat, stress va boshqalar)ga qanday javob berishi, moslashishi, ichki organlar (miya, yurak, hazm qilish tizimi) faoliyatining oʻzgarishi tushuniladi va bu organizmning hayotini taʼminlovchi asosiy jarayonlarni oʻrganadi. Muhitning fiziologik xarakteristikasi meditsina bilan ham chambarchas bog’liq jarayon hisoblanadi.

Slayd 4

Organlarning funksional javobi
Adaptatsiya (moslashuv):
Ichki muhit:
Gormonal va neyral boshqaruv
Muhitning fiziologik xarakteristikasini oʻrganishning asosiy jihatlari:

Slayd 5

Adaptatsiya (moslashuv):Organizmlarning issiq, sovuq, ochlik, ogʻriq kabi noqulay sharoitlarda oʻz funksiyalarini saqlab qolish mexanizmlari.
Organlarning funksional javobi: Tashqi omillar taʼsirida miya xotirasi, yurak qisqarishi, hazm qilish tizimi faoliyatining oʻzgarishi (masalan, ovqat hazm boʻlishiga taʼsir).
Gormonal va neyral boshqaruv: Muhit oʻzgarishlariga javob qaytarishda gormonlar va nerv sistemasi (miya)ning rolini oʻrganish.
Ichki muhit: Organizmining ichki muhit (qon, toʻqimalar)dagi kimyoviy va jismoniy oʻzgarishlar.

Slayd 6

Inson atrof-muhitdagi narsalarni sezgi organlari yordamida qabul qilishi(hidni burin bilan, rangni ko’z bilan).
Ongimizga tashqi dunyodan axborot kirb kelish jarayoni(Sezgi bo’lmasa inson atrofida nima bo’layotganini bilmaydi).

Slayd 7

Sezgi haqidagi asosiy tushunchalar:
Aks ettirish xususiyati: Sezgi ob’ektning yaxlit qiyofasini emas, balki uning ayrim xususiyatlarini (masalan: rang, tovush, hid, ta’m, harorat, qattiqlik) aks ettiradi
Fiziologik asos: Sezgilarning yuzaga kelishi uchun analizatorlar (reseptor, o‘tkazuvchi yo‘l va miya markazi) ishlashi shart.
Turlari:
Ekstroseptiv: Tashqi muhitdan keladigan signallar (ko‘rish, eshitish, hid bilish, ta’m bilish, teri sezgisi).
Interoseptiv: Ichki a’zolar holati haqidagi ma’lumotlar (ochlik, og‘riq).
Proprioseptiv: Gavda va harakat a’zolarining holati haqidagi sezgilar.
Sezgi bo‘sag‘asi -Sezgi hosil bo‘lishi uchun qo‘zg‘atuvchi ma’lum bir minimal kuchga (absolyut bo‘sag‘a) ega bo‘lishi kerak.
Sezgi bilishning eng quyi va boshlang‘ich shakli bo‘lib, murakkabroq jarayonlar (idrok, tafakkur) uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

Slayd 8

Nemis faylasufi Xristian Volf «Rasional psixalogiya» (1732-Yil) Va «Emperik psixalogiya» (1734 yil) ongning ichki holati , aqliy fikr yuritishga qobiliyatlilik tabiiy moddiy asos zamiridan kelib chiqib, tashqi olamdan kelib tushadigan axborotlar to’g’ridan-to’g’ri inson ongiga signal beradi.
X.Volf va uning tarafdorlari psixik jaroyonlar (sezgi, idrok, xotira va boshqalar )murakkab ijtimoiy –tarixiy taraqqiyot jarayoni emas, balki bunday jarayonlar kundalik hayotimizda kuzatiladi degan g’oyani ilgari surganlar.
Shuning bilan birga «Ong», «Aql» tarixiy evolutsiya natijasi emas deb, inson psixikasiga o’zgacha yondashib, uni izohlab berish mushkul bo’lgan birlamchi xususiyat ekanligini tushuntirishga intildilar.

Slayd 9

Johannes Müller va Hermann von Helmholtz kabi olimlar sezgi organlari (koʻrish, eshitish va boshqalar) orqali keladigan maʼlumotni miya qanday qabul qilib, qayta ishlayotganini oʻrganishgan, xususan, Müllerning oʻziga xos nerv energiyasi qonuni (har bir sezgi nervi oʻziga xos signallarni qabul qiladi) va Helmholtzning sezgilar nazariyasi (sezgilar tashqi olamning taʼsiri natijasidir, lekin miya ularni talqin etadi) muhim ahamiyatga ega, ular sezgi organlarining «xususiy sezgi organlar» qonuniyatini ochib berganlar.

Slayd 10

Asosiy tushunchalar:
Mullerning oʻziga xos nerv energiyasi qonuni: Har bir nerv tolasi oʻzining xususiy energiyasiga ega boʻlib, tashqi taʼsir (yorugʻlik, tovush) nerv impulsini uygʻotadi, lekin miyaga yetib boradigan signal har doim bir xil nerv energiyasi shaklida boʻladi, farq faqat miyaning qaysi qismi qabul qilishiga bogʻliq.
Helmholtzning sezgi nazariyasi: Sezgilar materiyaning sezgi aʼzolariga taʼsiri natijasidir, lekin miya oʻtmish tajribalariga tayanib, bu signallarni «anglab» va «tahlil qilib», bizga toʻliqroq idrokni beradi (masalan, koʻrishdagi uch oʻlchovlilikni anglash).

Slayd 11

I. Myuller va G. Gelmgols kabi olimlar sezgi organlarining spesifik energiyasi nazariyasini ilgari surganlar:
Bunazariyalarning asosiy g‘oyalari quyidagilardan iborat:
IMyuller: Har bir sezgi organi o‘ziga xos («spesifik») energiyaga ega deb hisoblagan. Uning fikricha, biz tashqi dunyoni emas, balki nervlarimizning holatini his qilamiz.
GGelmgols: Myuller g‘oyalarini rivojlantirib, sezgilarni tashqi ob’ektlarning real tasviri emas, balki shunchaki «belgilar» (simvollar) deb atagan.
Ushbu qarashlar psixofiziologiya fanining rivojlanishiga turtki bo‘lgan bo‘lsa-da, keyinchalik sezgilarning ob’ektiv borliqni aks ettirishi haqidagi ta’limotlar bilan to‘ldirilgan.

Slayd 12

Ular sezgi organlarining faqat tashqi dunyoni qabul qiluvchi «transduserlar» (qabul qilgichlar) ekanligini, ammo haqiqiy «sezish» miyada sodir boʻlishini koʻrsatib berishdi.
Bosh miya, nerv tolalari va sezgi hujayralari oʻrtasidagi aloqani oʻrganishdi, bu esa psixologiya va nevrologiya rivojiga katta hissa qoʻshdi.
Xulosa qilib aytganda, Müller va Helmholtz sezgi organlarining ishini tushunishda muhim qadam qoʻyib, sezgilar faqat passiv qabul qilish emas, balki miyaning faol roli bilan bogʻliq jarayon ekanligini koʻrsatib berishdi.

Slayd 13

I. Yarbus va boshqa olimlarning tajribalari
I. Yarbus va boshqa olimlarning tajribalari, ayniqsa, psixologiyada, sezgi jarayonlari, ko’zning harakati, e’tibor va idrokning qanday ishlashini o’rganishda muhim ahamiyatga ega bo’lib, ular ko’zning tasvirni qanday qabul qilishini, tashqi muhitdan ma’lumotni qanday yig’ishini va miyaning bu ma’lumotlarni qanday qayta ishlashini tadqiq qilishgan, bular sezgining turli jarayonlarga bog’liqligini ko’rsatadi. Boshqa olimlarning tajribalari (Yarbus Bilang bog’liq):
Mayerva Sekkeyning tajribalari: Sezgi qanday qilib ma’lum bir vaziyatga «o’rnatilishi» (ustanovka) va unga qanday funktsional ta’sir qilishini o’rgangan (funksional qayd etish).
Lachins va Eliava: Ustanovka (fikrga bir joyga qulflanish) psixologik jarayonlarga qanday ta’sir qilishini tadqiq qilishgan.

Slayd 14

A. I. Yarbusning Asosiy Tajribalari:
Ko’z harakatini qayd etish (Eye-tracking): Yarbus maxsus optik apparatlar yordamida odamning ko’zlari bir ob’ektga qanday qarayotganini, qaysi qismlarga e’tibor qaratayotganini kuzatgan.
«Qanday qilib bir rasmda qaraymiz» eksperimenti: U odamlarga rasm ko’rsatib, ularning ko’zlari tasvirning turli qismlariga qanday «sayohat qilayotganini» o’rgangan. Bu orqali e’tibor va idrokning qanday bog’liqligini ko’rsatgan.
«Fikrlash» tajribasi: Yarbus ko’z harakatlari fikrlash jarayonlari bilan bog’liqligini isbotlagan, ya’ni odam biror narsa haqida o’ylaganda ham ko’zlari ma’lum bir yo’nalishda harakatlanadi.
Xulosa:
Yarbus va boshqa olimlar, ayniqsa sezgi, e’tibor va ko’z harakatlari o’rtasidagi bog’liqlikni ko’rsatuvchi tajribalari bilan psixologiyaga katta hissa qo’shishgan. Ular insonning tashqi olamni idrok etish jarayoni faqat sezgi organlariga emas, balki uning ma’naviy, kognitiv jarayonlariga ham bog’liqligini asoslab berishgan.

Slayd 15

Sezgi boshqa jarayonlarga bog’liqligi va tashqi muhit bilan bopg’liqligi
Sezgi tashqi muhit va organizmning ichki holati bilan uzviy bogʻliq boʻlib, miya faoliyati, boshqa psixik jarayonlar (diqqat, xotira, tafakkur), shuningdek, fizika-fiziologik jarayonlar (nerv qoʻzgʻalishi, analitik-sintetik jarayonlar) orqali namoyon boʻladi, tashqi stimulning miyada qayta ishlanib, tahlil etilishi natijasida paydo boʻladi va organizmning atrof-muhitga moslashuvini taʼminlaydi.
Tashqi muhit bilan bogʻliqligi
Ekstroretseptiv sezgilar: Koʻrish, eshitish, hid, taʼm, tuyish kabi sezgilar tashqi dunyodagi narsa va hodisalarni toʻgʻridan-toʻgʻri aks ettiradi.
Fizik-fiziologik jarayonlar: Tashqi qoʻzgʻovchilar (yorugʻlik, tovush, bosim) sezgi aʼzolarini qoʻzgʻatadi, qoʻzgʻalish nerv orqali miyaga oʻtadi, bu yerda tahlil va sintez qilinib, sezgi hosil boʻladi.

Slayd 16

Diqqat: Sezgi jarayoniga sezilarli darajada taʼsir qiladi; diqqat qaratilgan sezgi kuchliroq va aniqroq boʻladi.
Xotira: Hozirgi sezgilarni avvalgi tajribalar bilan solishtirish, ularni tasniflash va tushunishda xotira muhim rol oʻynaydi.
Tafakkur: Sezgilar tafakkurning boshlangʻich maʼlumotlari boʻlib xizmat qiladi; tafakkur esa sezgilarni yanada chuqurroq tahlil qilib, xulosalar chiqarishga yordam beradi.
Emotsiyalar: Ichki sezgilar (interoreseptiv) emotsiyalar bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, organizmning ichki holatini his qilishga yordam beradi.
Boshqa psixik jarayonlar bilan bogʻliqligi

Slayd 17

Ichki holat bilan bogʻliqligi
Interoreseptiv sezgilar: Ichki organlar holati (ogʻriq, qorin dam boʻlishi kabi) haqidagi xabarlar.
Proprioretseptiv sezgilar: Gavda holati va harakatlari haqidagi sezgilar (mushaklar, paylardagi sezgilar).
Xulosa qilib aytganda, sezgi — bu tashqi va ichki olamdan olingan maʼlumotni miyada qayta ishlaydigan murakkab psixik jarayon boʻlib, u boshqa barcha psixik faoliyatlar bilan bogʻliq holda insonning voqelikni toʻliq bilishiga xizmat qiladi.

Slayd 18

Sezgi va idrokni o’rganishdagi yondashuvlar psixologiyada turli xil nazariyalar va usullarni o’z ichiga oladi:
Kognitivyondashuv (infromatsiyani qayta ishlash, xotira, diqqat);
Gestaltpsixologiyasi (butunlikni idrok qilish);
Biheviorizm (stimul-reaksiya);
Neyropsixologik yondashuv (miya faoliyati);
Fenomenologikyondashuv (shaxsiy tajriba) kiradi.

Slayd 19

Kognitiv yondashuv:
Sezgi va idrokni insonning axborotni qabul qilish, qayta ishlash, saqlash va ishlatish jarayonlari sifatida ko’radi.
Asosiy tushunchalar: Diqqat, xotira, muammo hal qilish, qaror qabul qilish.
Misol: Narsani ko’rganda, miyamiz uni avvalgi tajribalar bilan solishtiradi va ismlaydi.
Gestalt psixologiyasi:
«Butunlik bo’laklarining yig’indisidan ko’ra kattaroqdir» tamoyiliga asoslanadi.
Idrokda biz butun shakllarni va mazmunni ajratib olamiz (masalan, rasm chizig’idan odamni ko’rish).
Asosiy qonunlar: Yaqinlik, o’xshashlik, yopilish, yaxlitlik.

Slayd 20

Sezgi va idrok jarayonlarini miyaning turli sohalari va neyron aloqalari bilan bog’laydi.
Misol: Vizual korteks ko’rish, eshitish korteksi eshitish ma’lumotlarini qayta ishlashi.
Bihevioristik yondashuv:
Sezgi va idrokni tashqi stimullarga (stimul) va ularga javob (reaksiya) sifatida o’rganadi.
Misol: Og’riqli stimula tananing tortilishi (klassik shartlanish).
Neyropsixologik yondashuv:

Slayd 21

Neyropsixologik yondashuvning asosiy jihatlari:
Miya va psixika bogʻliqligi: Bu yondashuv psixik jarayonlar (fikrlash, xotira, diqqat) miyaning turli qismlarining faoliyati bilan bevosita bogʻliq deb hisoblaydi.
Kognitiv fanlar: Axborotni qayta ishlash (information processing) nazariyalariga asoslanadi.
Tadqiqot usullari: Miya faolligini oʻlchash (elektroensefalografiya kabi), individual neyronlarning faolligini oʻrganish.
Amaliy qoʻllanishi:
Neyropsixologik korreksiya: Bolalardagi nutq rivojlanishi, diqqat yetishmovchiligi, giperaktivlik kabi muammolarni tuzatish.
Taʼlimdagi samaradorlik: Miya xususiyatlarini hisobga olgan holda oʻqitish metodlarini takomillashtirish.
Klinik nevropsixologiya: Nevrologik kasalliklar (infarkt, bosh miya jarohatlari) natijasida yuzaga kelgan kognitiv buzilishlarni baholash va reabilitatsiya qilish jarayoni.

Slayd 22

Fenomenologik yondashuv
Asosan, shaxsiy tajriba, subyektiv kechinmalar va hodisalarning bevosita his qilinishi bilan bog’liq bo’lib, inson dunyoni qanday qabul qilishi va tushunishini o’rganadi, bu esa psixologiya, psixoterapiya va gumanistik yo’nalishlarda muhim o’rin tutadi.
Mohiyati: Insonning o’ziga xos, subyektiv tajribalari (his-tuyg’ular, tafakkurlar, dunyoqarash) asosida dunyoni bilish jarayonini o’rganish.
Asosiy e’tibor: Ob’ektiv haqiqatdan ko’ra, hodisalarning subyektiv ko’rinishiga (fenomenlarga) qaratiladi.
Qo’llanilishi: Psixoterapiyada bemorning shaxsiy kechinmalarini tushunish va uning dunyoni qanday idrok etayotganini anglash uchun keng qo’llaniladi.
Maqsad: Shaxsiy tajribalar orqali inson ruhiyatining shakllanishini tahlil qilish.

Slayd 23

Strukturalizm,Nativizm va Emprizm. Geshtalt psixalogiyasi.
Strukturalizm (lot. Structure — tuzilish, joylashish, tartib) — tilshunoslik,adabiyotshunoslik, etnografiya, tarix va shu kabi gumanitar fanlarda struktur usullar va modellashtirishdan, formallashtirish, semiotika, matematikalashtirish elementlaridan foydalanish bilan bogʻliq yoʻnalish;20-asrning 20y. Larida paydo boʻlgan.
Strukturalizmning tadqiqot obʼyekti belgi tizimlari (til, fan, sanʼat, mifologiya, moda, reklama) majmui sifatida olingan madaniyatdir.
Strukturalizmning asosini narsa va hodisalarning invariant munosabatlari yigindisi tarzida tushuniladigan tuzilma (struktura)lar tashkil etadi. Strukturalizmdan ibtidoiy kabilalar madaniyatini oʻrganishda hamda folklorshunoslikda samarali foydalanildi.

Slayd 24

Strukturalizm antropologiyadagi tadqiq qilishning yangi turlaridan biri hisoblanadi. Bu yo‘nalish madaniyatning tartibiy strukturasini o‘rgatuvchi etnologiya va famzliantropologiyaga o‘z e’tiborini qaratadi.
Strukturalizmantropologiyada fransuz antropologiK. Livi Stross tomonidan ilgari surilgan. Hususan, u shunday deydi: «Biz inson tafakkuridagi strukturani topish orqali dunyo borasidagi umumiy qoidalar tartib etishimiz mumkin». Bu nazariyadagi muamrno shundaki, ular jamiyat o‘zgarishlarini statik tarzda tushuntirishlaridadir. Nazariya madaniyatni o‘matilgan tartib deb ko‘rib, madaniyatga ko‘nikish darajalarini baholab chiqadi.

Slayd 25

Nativizm — bu mahalliy (tub) aholi manfaatlari va qadriyatlarini ustun qo‘yuvchi g‘oya yoki siyosiy-ijtimoiy yo‘nalishdir. U odatda tashqi ta’sirlarga, ayniqsa immigratsiya va chet madaniyatlarning kirib kelishiga qarshi munosabat bilan bog‘lanadi.
Siyosatda: nativizm — chet ellik muhojirlarning ta’sirini cheklash, mahalliy aholining huquq va imkoniyatlarini birinchi o‘ringa qo‘yish.
Madaniyatda: milliy til, urf-odat va an’analarni «begona» ta’sirlardan himoya qilish.
Tarixda: masalan, XIX asr AQShda nativizm immigratsiyaga qarshi harakat sifatida namoyon bo‘lgan.
Muhim jihat:
Nativizm millatchilikka o‘xshash, lekin u ko‘proq «biz bu yerning tub aholisimiz» degan qarashga urg‘u beradi. Ba’zan bu g‘oya kamsitish yoki ksenofobiya bilan ham bog‘lanib ketishi mumkin.

Slayd 26

Empirizm (yunoncha – «tajriba») bilim faqat shaxsiy tajriba ortidan olinishi mumkinligini uqtiruvchi epistemologiya yoʻnalishidir. Ratsionalizmdan farqli oʻlaroq kuchli subyektivizmga suyanadi.
Empirizm (yunoncha yetreta — tajriba) — falsafiy oqim; hissiy tajribani bilishning birdan-bir manbai deb hisoblaydi. Ratsionalizmga qarama-qarshi turadi. Tajribani, hissiy bilishni mutlaqlashtirish, ratsional bilish (tushunchalar, nazariyalar) ahamiyatini pasaytirish empirizmga xos jihatlardir. Empirizm yaxlit gnoseologik konsepsiya sifatida XVII—XVIII asrlarda shakllandi (F. Bekon, T. Gobbs, J. Lokk, J. Berkli, D. Yum);
Empirizmning ayrim belgilarini pozitivizm, neopozitivizm (mantiqiy Empirizm)da koʻrish mumkin. XIX asrda empirizmning asosiy vakili sifatida ingliz faydasufi E. S. Milltanildi. Hozirgi zamon fizikasi empirizmning mantiqiy yoʻnalishiga tayanadi.

Slayd 27

Piagening kognitiv rivojlanish bosqichlari
Sensor-motorbosqich (0–2 yosh)
Ushbu bosqichda bolalar dunyoni asosan sezgi va harakat orqali o’rganadilar. Ular muhitni idrok etishda refleksiv harakatlardan foydalanadi. Piagening fikriga ko’ra, bu davrda asosiy yutuq ob’ektning doimiylik tushunchasining shakllanishidir, ya’ni bola ob’ektlarni ko’zdan yo’qolsa ham mavjud bo’lishini tushunishni boshlaydi.
Oldoperatsiyalar bosqichi (2–7 yosh)
Bu davrda bolalar ramziy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradilar, ya’ni so’zlar, rasmlar va belgilar orqali o’z fikrlarini ifodalashni boshlaydilar. Ammo ularning fikrlashi hali mantiqiy emas va egosentrizm bilan tavsiflanadi. Egosentrizm bolalar dunyoni faqat o’z nuqtayi nazaridan idrok qilishini anglatadi. Shuningdek, ushbu bosqichda bola o’yin va ijodiy faoliyat orqali bilim oladi.

Slayd 28

Geshtaltpsixologiya (nem. Gestalt — shakl, obraz, qiyofa, tashqi koʻrinish va psixologiya) — psixologiyadagi oqimlardan biri. 20-Asrning 20— 30-yillarida Germaniyada yuzaga kelgan. Geshtalt psixologiya fon Erenfelsning yaxlitlik idrokning asosiy sifati deb hisoblaydigan taʼlimotiga asoslanadi. Assotsiativ psixologiyaga (qarang Assotsiatsiya) zid ravishda geshtalt psixologiya psixikaning birlamchi va asosiy elementi sifatida sezgilarni emas, balki yaxlit obrazlar — geshtaltlarni tan oladi.
Geshtalt psixologiya tarafdorlari (M. Vertxeymer, V. Kyoler, K. Koffka, K. Levin va b. ) Psixika mohiyatini idrokning oʻziga xosligi, yaxlitlik bilan izoxlaydilar. Geshtalt psixologiya namoyandalari asarlarida idrokning shakllanishida tajribaning oʻrni oʻrganilmagan va bunga eʼtibor ham berilmagan. Ular nuqtai nazariga koʻra, geshtaltlar (obrazlar) goʻyo odam miyasidagi elektrik jarayonlar tufayli yuzaga keladi. 20-Asrning 40-yillarida V. Kyoler miyadagi elektr maydonlari oʻzaro munosabatlari xususidagi fikrni miya qismlari elektr zaryadlari bilan toʻyinishi haqidagi gʻoyalar bilan toʻldirdi. Bu elektr zaryadlar miyaning u yoki bu qismida uzoq vaqtli qoʻzgʻalishlarni yuzaga keltiradi. Ularning miya bir qismidan kamroq toʻldirilgan boshqa qismiga oʻtishi ayrim illyuziyalarni va idrok xususiyatlarini paydo qiladi.
Geshtalt psixologiya

Slayd 29

Gestalt terapiyasining maqsadi shaxsning yaxlit qiyofasini (Gestalt) yaratish va mustahkamlashdir. Xabardorlik orqali inson rad etadigan qismlarini aniqlashi kerak: rad etilgan his-tuyg’ular, ehtiyojlar, xarakter xususiyatlari, fikrlar. Keyin ularni qabul qiling (yoki zararsizlantiring), o’zingizni qabul qiling va shu bilan shaxsiyatingizning yaxlitligini tiklang. Shaxsiy mustaqillikni rivojlantirishga ham katta e’tibor beriladi – boshqa odamlarning ehtiyojlariga emas, balki o’z orzulari va ehtiyojlariga ergashish qobiliyati. Terapiya jarayonida ijodiy moslashuv faollashadi, bu insonning doimiy o’zgaruvchan tashqi vaziyat sharoitlariga moslashish qobiliyatini yaxshilaydi. Boshqa odamlarning noto’g’ri ishlangan fikrlariga asoslangan baholash o’rniga, inson o’z ehtiyojlarini anglash va farqlash, o’z qadriyatlarini o’zlashtirish va hozirgi hayotiy vaziyat mantig’i bilan bog’liq bo’lgan organizmni baholashga tayanadi.
Klaudio Naranjo (1995) Gestalt terapiyasi usullarini bostiruvchi (hikoyani inkor etish, diqqat markazida bo’lish, konkretlashtirish, taqdimot), ekspressiv (harakatni boshlash, oddiy takrorlash, bo’rttirish va og’zaki bo’lmagan ifodani rivojlantirish, ijro va rol o’ynash, ochish va qaytarish) ga ajratadi. Retroflektsiya) va metodlarni integratsiyalash (intrapersonal to’qnashuv, proektsiyani assimilyatsiya qilish).
Texnikalarning maqsadi – hissiy ongni oshirish, tanlash qobiliyatini tiklash, qarama-qarshi qutblarni (shaxsning qismlari) birlashtirish.

Slayd 30

Piajening idrok nazariyasi.
Piaje (Piaget) Jan (1896.8.8, Nevshatel — 1980.16.9. Jeneva) — shveysar psixologi. Intellektning operatsional konsepsiyasi va genetik epistemologiyani yaratgan. Nevshatel (1926—29), Jeneva (1929-yildan), Lozanna (1937—54) universitetlari professor Parijdagi Xalqaro genetik epistemologiya markazi (1955) asoschisi.
Piaje bolalar psixologiyasi, ayniqsa, ularning aqliy tarakqiyotini oʻrganish soxasida ilmiy maktab yaratdi («Bolaning nutki va tafakkuri» asari, 1923). Piaje ishlab chiqkan intellektning operatsional konsepsiyasiga koʻra, psixika in-dividning muhitga moslashuvi doira-sida namoyon boʻladi va rivojlanadi. Subʼyekt bilan obyekt muvozanatlashuvining oliy shakli operatsional strukturalarning hosil boʻlishidir. Operatsional struktura, Piaje fikricha, subʼyektning «ichki harakati» boʻlib, bu harakat genetik jihatdan tashqi, predmet taʼsiridan kelib chiqadi va boshqa harakatlar bilan muayyan sistema boʻlib birlashadi. Operatsional konsepsiya asosida u idrok, hissiyot va boshqa psixik funksiyalarni taxlil qildi.
Piaje tafakkur psixologiyasi, psixologiya va mantiqning oʻzaro munosabati masalalarini ishlab chiqishga katta hissa koʻshgan. Muhim asarlari: «Oddiy mantiqiy strukturalar genezisi» (1939—41), «Intellekt psixologiyasi» (1946), «Eksperimental psixologiya» (P. Fress bilan birgalikda).

Slayd 31

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 32

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda