O’smirlik davri psixologiyasi

Slayd 1

O’smirlik davrida psixik rivojlanish xususiyatlari

Slayd 2

Reja:
O‘smirlik yoshidagi o‘quvchilarning xulq-atvor xususiyatlari
O‘smirlik davrida yetakchi faoliyat shaxsiy intim muloqotdir
O‘smirlarning intellektual rivojlanishi
O‘smirlik davrida shaxsning shakllanishi
O‘smirlik davrida shaxslararo munosabat

Slayd 3

O‘smirlik 10-11 yoshlardan 14-15 yoshlargacha bo‘lgan davrni tashkil etadi. Hozirgi o‘smilar o‘tmishdoshlariga nisbatan jismoniy aqliy va siyosiy jihatdan bir muncha ustunlikka ega. Ularda jinsiy yetilish, ijtimoiylashuv jarayoni, psixik o‘sish oldinroq namoyon bo‘lmoqda. Aksariyat o‘quvchilarda o‘smirlik yoshiga o‘tish, asosan, 5-sinflardan boshlanadi. «Endi o‘smir bola emas, biroq katta ham emas» – ayni shu ta’rif o‘smirlik davrining muhim xarakterini bildiradi.

Slayd 4

O‘smirlik 10-11 yoshlardan 14-15 yoshlargacha bo‘lgan davrni tashkil etadi. Hozirgi o‘smirlar o‘tmishdoshlariga nisbatan jismoniy aqliy va siyosiy jihatdan bir muncha ustunlikka ega. Ularda jinsiy yetilish, ijtimoiylashuv jarayoni, psixik o‘sish oldinroq namoyon bo‘lmoqda. Aksariyat o‘quvchilarda o‘smirlik yoshiga o‘tish, asosan, 5-sinflardan boshlanadi. «Endi o‘smir bola emas, biroq katta ham emas» – ayni shu ta’rif o‘smirlik davrining muhim xarakterini bildiradi.

Slayd 5

Fiziologik o’zgarishlar

Slayd 6

O’smirlik davri –
«O‘tish davri», «krizis davr», «qiyin davr» kabi nomlarni olgan psixologik ko‘rinishlari bilan xarakterlanadi. Chunki, bu yoshdagi o‘smirlarning hatti-harakatida muqobil, yangi sharoitlarda o‘z o‘rnini topa olmaganligidan psixik portlash hollari ham kuzatiladi. O‘z davrida L. S. Vigotskiy bunday holatni «psixik rivojlanigidagi krizis» deb nomlagan.

Slayd 7

Psixik rivoji jihatidan bolalarga yaqin, lekin ehtiyojlari jihatidan kattalarga yaqin bo‘lgan o‘smirda juda ko‘p noqulay va tashvishga tushuvchi holatlar bo‘ladi va ular o‘smirda krizisni yuzaga keltirib chiqaradi Bu krizis o‘smirning ma’naviy o‘sishi, shuningdek psixikasidagi o‘zgarishlar bilan ham bog‘liqdir.

Slayd 8

Bu o‘z navbatida kattalarga qo‘pol munosabatda bo‘lish va agressivlikni hamda ota-onalar bilan o‘qituvchilarning maslahat va talablarini pisand qilmaslik kabi xulq-atvor alomatlarini ham keltirib chiqaradi. «Oltinchi sinf muammolari» ga bag‘ishlangan tadqiqot ishida shu yoshdagi bolalarning xulq-atvor xususiyatlari va turli xil fanlar bo‘yicha o‘zlashtirishning pasayishi bilan bog‘liq bo‘lgan muammolarning o‘sib borishi quyidagicha namoyon bo‘lgan

Slayd 9

Bu yoshda oʻsmir rivojida keskin oʻzgarishlar roʻy bera boshlaydi: Bu oʻzgarishlar fiziologik hamda psixologik oʻzgarishlardir. Boʻyga oʻsish qiz bolalarda 5-7 sm , oʻgʻil bolalar 5-10 sm oʻsadilar. (Iliq suyaklar, ogʻiz boʻshligʻi, xalqum, tovush, koʻkrak qafasi, nafas olish, qon bosimi, jinsiy bezlar)

Slayd 10

Oltinchi sinf o‘quvchilari to‘rtinchi sinfga nisbatan 6 marta ko‘proq qaysarlik qilishlari, 10 marta ko‘proq o‘qituvchilarga qarshilik ko‘rsatishlari, 7 marta ko‘proq boshqalar irodasiga to‘sqinlik qilishlari, 9 marta ko‘proq boshqalar kamchiliklariga e’tibor berishlari, 5 marta ko‘proq faqat o‘z xohish-istaklariga bo‘ysunishlari va nihoyat 42 marta ko‘proq o‘z xatti-xarakatlari motivlariga ega bo‘lmasliklari aniqlangan. ( Krakovskiy A. P. 1970)

Slayd 11

O‘smirlik davriga ko‘pincha so‘zga kirmaslik, o‘jarlik, tajanglik, o‘z kamchiliklarini tan olmaslik, urushqoqlik kabi salbiy xususiyatlar xosdir. O‘smirlar bu davrda chekish hamda spirtli ichimliklarga qiziqib qolishlari xam mumkin. O‘smir katta odam, shuningdek, chekuvchi, ichuvchi singari yangi rollarda o‘zini noqulay his

Slayd 12

Agarda obolalar faqat bajara oladigan ishlarni qilganlarida edi, ular ‘smir o‘zlarining psixik xususiyatlarini rivojlantira olmagan bo‘lar edilar

Slayd 13

O‘smirlik davrida yetakchi faoliyat shaxsiy intim muloqotdir
O‘rtoqlarining ta’siri ostida o‘smir o‘zining extiyojlari va istaklarini qondirishi mumkin. O‘smirlar kattalarning ularga bildiradigan ishonchlariga katta ehtiyoj sezadilar. Kattalarning o‘smir yoshda ularga ta’sir ko‘rsatishi, tarbiya berishi uchun eng qulay sharoit – bu umumiy mehnat bilan shug‘ullanishdir.
Yetakchi faoliyat

Slayd 14

O’smirlar muloqotining asosiy xususiyati shundaki, u to’la o’rtoqlik kodeksiga bo’ysinadi.
O’smirlar do’stlik, o’rtoqlik va o’zaro yordamlashuvni hamma narsadan ustun qo’yadilar.
O’smir uchun eng yoqimsiz vaziyat – jamoa va o’rtoqlarining noroziligi, muloqot qilishni istamaslik eng og’ir jazo esa – ochiq yoki nooshkor aloqa uzish, gaplashmaslikdir

Slayd 15

O’smirlar do’stlik kodeksining muhim meyorlari
Sodiqlik do’stga yordam
Sha’nini hurmat qilish
Tenglik
To’g’ri so’zlik

Slayd 16

Bilish jarayonlarining rivojlanishi
O‘smirlarning psixik rivojlanishida yangi xislatlarning paydo bo‘lishi
O‘smirlik davrida, asosan, bilish jarayonlari yuqori darajada rivojlanadi. Bu yillarda o‘smirlar uchun hayot davomida kerak bo‘ladigan asosiy shaxsiy va tadbirkorlik xususiyatlari ochiq ko‘rina boshlaydi. Xotira, mexanik xotira darajasidan mantiqiy xotira darajasiga ko‘tariladi. Nutq rivojlangan, xilma-xil va boy tafakkur esa o‘zining barcha ko‘rinishlari: harakatli, obrazli, mantiqiy darajasida rivojlanadi.
Diqqat – o’z diqqatini o’zi boshqara oladi

Slayd 17

J. Piajening ta’kidlashicha, «Ijtimoiy hayot uch narsaning ta’siri – til, mazmun, qoidalar asosida shakllantiriladi». Bu borada o‘zlashtirilgan ijtimoiy munosabatlar o‘z-o‘zidan tafakkurning yangi imkoniyatlarini yaratadi.11-12 yoshdan boshlab o‘smir endi mantiqiy fikrlab harakat qila boshlaydi. O‘smir bu yoshda xuddi kattalar singari keng qamrovli tahlil etishni o‘rgana boshlaydi.

Slayd 18

O‘smir tafakkurning nazariy darajaga qanchalik tez ko‘tarila olishi, o‘quv materiallarini tez va chuqur egallashi uning intellektini ham rivojlanishini belgilab beradi. O‘smirlik davri yuqori darajadagi intellektual faollik bilan farqlanadi. Bu faollik o‘ta qiziquvchanlik hamda atrofdagilarga o‘z layoqatlarini namoyish etish, shuningdek, ularda yuqori baho olish ehtiyojining mavjudligi bilan belgilanadi.

Slayd 19

Asosiy psixologik yangilik
«Katta bo‘lib qolganlik tuyg‘usi»

Slayd 20

6-Sinfdan boshlab, o‘quvchilar o‘z tashqi ko‘rinishlariga, shuningdek qarama-qarshi jinsdagi bolalar va ular bilan o‘zaro munosabatlariga e’tibor bera boshlaydilar.
7-Sinf o‘quvchilarida esa o‘z layoqatlarini rivojlantirishga xos qiziqish yuzaga keladi.
8-Sinf o‘quvchilarida mustaqillik, o‘ziga xoslik, do‘stlik va o‘rtoqlik bilan bog‘liq bo‘ladigan shaxsiy xislatlar paydo bo‘ladi.

Slayd 21

Kattalarning o‘smir yoshda ularga ta’sir ko‘rsatishi, tarbiya berishi uchun eng qulay sharoit – bu umumiy mehnat bilan shug‘ullanishdir

Slayd 22

O’spirinlik yoshiga o’tishdagi inqiroz
O‘smir ulg‘aygan sari unda «Ideal Men», «Axloqiy Men» va «Haqiqiy Men» singari shaxsga oid tizim, dunyoqarash, e’tiqod va boshqalar shakllana boradi, undagi o‘zi to‘g‘risidagi tasavvurlar ancha aniq va barqaror bo‘lib qoladi. O‘smir o‘z faoliyatini muayyan prinsip, e’tiqod va shaxsiy nuqtayi nazari asosida tashkil qila boshlaydi.

Slayd 23

Ma’lumki, o‘smirlik davrida o‘smirning «men»i qaytadan shakllana boradi. Uning atrofidagilari ayniqsa, o‘z-o‘ziga bo‘lgan munosabati, qiziqishlari, qadriyatlari yo‘nalishi keskin o‘zgaradi.
O ‘smir yoshdagi bolani birinchi galdagi intilishi, u o‘zini endi kichkina bola emas, balki katta bo‘lib qolganligini atrofdagilarga ishontirishdan iboratdir.

Slayd 24

L. S. Vigotskiy O‘smirlik davrida qiziqishlarning o‘zgarishiga bog’liq ravishda ikki fazani (salbiy va ijobiy) ajratib ko’rsatgan.
Salbiy faza ilgarigi qiziqishlarning so‘nishi va yangi dastlabki jinsiy qiziqishlarning paydo bolishi bilan bogliq.
Ijobiy faza keng, chuqur yangi qiziqishlarning paydo bo’lishi bilan xarakterlanadi. O‘smirda boshqalarning va o‘zining psixologik kechinmalariga qiziqish paydo bo’ladi.

Slayd 25

L. S. Vigotskiy 13 yoshni inqirozni sindiradigan nuqtasi deb atagan. Inqirozdan keyingi davrlar (14—15 yosh) ota-onalar va o‘qituvchilar tomonidan subyektiv yanada qiyinroq deb ataladigan yangi psixologik tuzilmalar shakllanadi.

Slayd 26

O‘smirlarda ko‘p uchraydigan «mos emaslik affekti» (arzimas narsaga ham kuchli reaksiya bildirish) o‘zini past baholash va intilish darajasining yuqoriligi orasidagi qarama-qarshilik bilan bogliq.
O‘smir intellektining o‘ziga xosligi va affektiv sohasi bilan bog‘liq ravishda o’smirlar egotsentrizmining o‘ziga xos shaklini ajratishadir.

Slayd 27

Men konsepsiyasi — o‘z-o‘zini anglashning yangi darajasi sifatida katta o‘smirlik davrida yangi markaziy tuzilma hisoblanadi. O‘z-o‘zini anglashning yangi darajasini shakllanishi (o‘zi haqidagi tasavvur, Men konsepsiyasi) o‘z imkoniyatlari va xususiyatlarini, o‘zining boshqalarga o‘xshashligi va betakrorligini, o‘zini shaxs sifatida bilish ehtiyojidan kelib chiqadi.

Slayd 28

E’tiboringiz uchun rahmat!

Slayd 29

Foydali havolalar

🛒 Barcha taqdimotlar | 📰 Yangiliklar | ℹ️ Biz haqimizda